Στα Ασκληπιεία, ιεροθεραπευτήρια της αρχαίας Ελλάδας, και ειδικότερα στα Ασκληπιεία της Κρήτης αναφέρεται το νέο βιβλίο του ιατρού, επίτιμου Προέδρου του Ιατρικού Συλλόγου Χανίων και συγγραφέα Δρα Ευτύχη Ι. Λαμπουσάκη.

Ο ίδιος εκφράζει, στο προλογικό του σημείωμα, την εύλογη θλίψη του για το ότι η επαρχία Σελίνου, που συνδυάζει το μοναδικό φυσικό τοπίο με μια εξέχουσα παρουσία και διαδρομή από τους αρχαίου χρόνους μέχρι σήμερα, παραμένει στο περιθώριο του ενδιαφέροντος της Πολιτείας, δίχως να καταβάλλεται κάποια προσπάθεια ανάδειξης του αρχαιολογικού πλούτου της και ιδιαίτερα του Ασκληπιείου της Λισσού.

Το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του, για το οποίο αφιέρωσε πολύ κόπο και μακρό χρόνο, χωρίζεται σε τρεις διακριτές ενότητες. Η πρώτη είναι αφιερωμένη στον Ασκληπιό, ιδρυτή και πατέρα της ιατρικής, ιατρό, ήρωα, ημίθεο και θεό των αρχαίων χρόνων, του οποίου η φυσική παρουσία τοποθετείται περί το 1300 π.Χ.. Η παλαιότερη γραπτή αναφορά στο πρόσωπό του υπάρχει στην Ιλιάδα του Ομήρου, όπου αναφέρονται και οι γιοι του Μαχάων και Ποδαλείριος, επίσης ιατροί, οι οποίοι έλαβαν μέρος στην εκστρατεία κατά της Τροίας. Δεύτερη μνεία γίνεται από τον Ησίοδο (700π.Χ.), ο οποίος αναφέρεται στο ηρωικό υπόστρωμα του Ασκληπιού, στη σύζυγό του Ηπιόνη και στις τρεις κόρες του, την Υγεία, την Πανάκεια και την Ιασώ. Ο Πίνδαρος (500π.Χ.) τον αναφέρει ως γιο του Απόλλωνα, θεού της υγείας, και της βασιλικής κόρης Κορωνίδας

Ο Ασκληπιός φέρεται να είχε δύσκολα παιδικά χρόνια, καθώς μεγάλωσε χωρίς γονείς και διαπαιδαγωγήθηκε, κατά τη μυθολογία, από τον θεραπευτή Κένταυρο Χείρωνα. Έμελλε, όμως, η λατρεία του να κυριαρχήσει σε όλο τον μετέπειτα ελληνορωμαϊκό κόσμο. Η παρουσία τού (τυλιγμένου στο ραβδί του Ασκληπιού) ιερού όφεως συμβολίζει τη γέννηση, το θάνατο και την αναγέννηση. Η συχνή παρουσία του σκύλου, επίσης ιερού ζώου, συνδέεται με το ότι, κατά μία εκδοχή, ο Ασκληπιός εγκαταλείφθηκε από την μητέρα του στο όρος Μύρτιον, όπου ένας σκύλος τον προστάτευε από τα άλλα ζώα. Κατά την ίδια εκδοχή, μια κατσίκα έτρεφε, με το γάλα της, το παιδί.

Τα Ασκληπιεία, ιεροθεραπευτήρια που ιδρύθηκαν σε όλη την Ελλάδα με πρώτο και κυρίαρχο αυτό της Επιδαύρου, συνδέθηκαν με την ανθρωποκεντρική και ολιστική θεραπευτική προσέγγιση, στα χνάρια της οποίας βάδισε αργότερα ο Ιπποκράτης, ο οποίος έδωσε έμφαση στον επιστημονικό λόγο της θεραπευτικής. Η ηπιότητα της μορφής του Ασκληπιού και η συμπονετική έκφραση του προσώπου του, όπως αποτυπώνονται και στα αγάλματα που έχουν σωθεί, συνδέονται με τη θεραπευτική εστίαση στα ευρύτερα πνευματικά και υπαρξιακά ζητήματα του ανθρώπου. Αυτός υπήρξε, και ο κύριος λόγος για τον οποίο η θεραπευτική του Ασκληπιού υπήρξε τόσο δημοφιλής και ο ίδιος λατρεύτηκε αργότερα σαν θεός.

Στη δεύτερη ενότητα του βιβλίου ο συγγραφέας παραθέτει μια εξ ίσου σημαντική αναφορά στα Ασκληπιεία της Ελλάδας. Εκεί οι ασθενείς αναζητούσαν και εύρισκαν απαντήσεις από τον θεό πάνω στα καίρια ζητήματα της υγείας τους. Εκτός από τις κλασικές θεραπευτικές πρακτικές, η εγκοίμηση, τα όνειρα και οι προφητείες διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο στην τροποποίηση του ψυχισμού και της συμπεριφοράς των ασθενών απέναντι στην ασθένειάς τους, με αποτέλεσμα ασφαλέστερη ευόδωση της θεραπευτικής προσέγγισης.

Στην τρίτη ενότητα γίνεται ειδική αναφορά στα δύο μέχρι σήμερα γνωστά Ασκληπιεία της Κρήτης, συγκεκριμένα της Λεβήνας, στο νομό Ηρακλείου και της Λισσού, στο νομό Χανίων. Ο συγγραφέας πραγματοποιεί μια συναρπαστική ξενάγηση του αναγνώστη στους χώρους των ιεροθεραπευτηρίων, τα οποία ιδρύθηκαν, όπως και όλα τα Ασκληπιεία, σε τοποθεσίες φυσικού κάλλους, παραθαλάσσιες και με παρουσία πηγής στο συγκρότημα του θεραπευτηρίου.

Η λάμψη που κάποτε εξέπεμπε το Ασκληπιείο της Λισσού, η ιαματική πηγή του, ο αγώνας θεραπευτών και οι προσδοκίες των πασχόντων, έχουν σήμερα παραδοθεί στο έλεος του ολετήρα χρόνου. Τα αγάλματα και άλλα ευρήματα, που ήρθαν για πρώτη φορά (και εντελώς τυχαία) στο φως το 1957, φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων. Ο συγγραφέας επισημαίνει: «Η ανασκαφή στην περιοχή της Λισσού δεν έχει ολοκληρωθεί και πρέπει οπωσδήποτε να συνεχιστεί και να επεκταθεί γύρω από το Ασκληπιείο για την ανακάλυψη και άλλων οικοδομημάτων (άβατο, καταγώγια, βωμός, κ.ά) τα οποία ασφαλώς θα υπήρχαν εκτός του ναού, σύμφωνα με την επικρατούσα αρχιτεκτονική δόμηση των ιερών τεμενών του Ασκληπιού».

Η επισήμανση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς τα σύμβολα του Ασκληπιού, ιατρού, ήρωα και θεού της ηπιότητας και συμπόνιας, εξακολουθούν, μετά από 2.500 χρόνια, να παραμένουν τα αρχαιότερα και καθολικά αναγνωρισμένα, από όλη την ανθρωπότητα, σύμβολα της ιατρικής επιστήμης. Μοναδική εξαίρεση κάποιοι οργανισμοί και φορείς της Αμερικής, όπου η ράβδος με το περιελιγμένο γύρω της φίδι αντικαταστάθηκε από το κηρύκειο του Ερμή, επιλογή παντελώς ατυχής, μια και ο Ερμής είναι θεός ο οποίος συνδέεται με το θάνατο.

Τα Ασκληπιεία αποτέλεσαν πρωτοποριακή έκφραση νοσηλευτικής και θεραπευτικής αντίληψης. Ο όρκος του Ιπποκράτη, τον οποίο οι γιατροί σε όλο τον κόσμο απαγγέλλουν κατά την αποφοίτησή τους, αρχίζει με τον όρκο στον Απόλλωνα, πατέρα – κατά τη μυθολογία – του Ασκληπιού, καθώς επίσης στον ίδιο τον Ασκληπιό και τις κόρες του Υγεία και Πανάκεια: «όμνυμι Απόλλωνα ιητρόν και Ασκληπιόν και Υγίειαν και Πανάκειαν…».

Με την ελπίδα ότι τα παραπάνω δεδομένα θα τύχουν της προσοχής των αρμοδίων, εύχομαι στον εκλεκτό συνάδελφο, που με πολλή αγάπη και έγνοια για τον τόπο και την ιστορία του συνέγραψε το έργο αυτό, να είναι καλοτάξιδο το βιβλίο του, να συναντήσει το ενδιαφέρον και την ανταπόκριση των αναγνωστών.

To άρθρο Ευτύχιος Λαμπουσάκης: «Τα Ασκληπιεία της Κρήτης» – Προλογικό σημείωμα Δρος Πηνελόπης Ντουντουλάκη, ιατρού, λογοτέχνιδας εμφανίστηκε στον Αγώνας της Κρήτης.

Γράφει η Πηνελόπη Ι. Ντουντουλάκη

Ένας ηγέτης. Ένας άνθρωπος. Η μοναδικότητα του προσώπου.

Η έκθεση ζωγραφικής του Φώτη Λαγουδάκη στο Πολιτιστικό κέντρο της Ιεράς Μητροπόλεως Κυδωνίας και Αποκορώνου με κεντρικό θεματικό πυρήνα της τον Ελευθέριο Βενιζέλο αποτελεί μια υποβλητική εικαστική ενότητα έργων ενός καλλιτέχνη με εγνωσμένο ταλέντο και δυναμική. Απόλυτα εναρμονισμένη με το λιτό χαρακτήρα του χώρου, η σύνθεση των έργων καθηλώνει ευχάριστα, συγκινεί αλλά και “αναπαύει” τον επισκέπτη.

Η ανθρωποκεντρική προσέγγιση και η διορατική ματιά του ζωγράφου στο πρόσωπο ενός μεγάλου πολιτικού άνδρα, ο οποίος διακρίθηκε στο παγκόσμιο πολιτικό στερέωμα της εποχής του, απέδωσαν προσωπογραφίες με ιδιαίτερη εκφραστική δύναμη.

Στο βλέμμα του Ελευθέριου Βενιζέλου καθρεφτίζεται ο βαθύτερος στοχασμός και η έγνοια για το Αύριο του τόπου. Στην άκρη και σε κάποια γωνία των μεγαλύτερων σε διαστάσεις πορτραίτων, απεικονίζονται μικρότερες συμβολικού χαρακτήρα συνθέσεις, που φέρουν το δικό τους μήνυμα: ένα Μελανοδοχείο, το Ρολόι που αναγγέλει το διάβα του χρόνου, το Κρυφό Σχολειό.

Κοντά στις προσωπογραφίες του Ελευθέριου Βενιζέλου στην έκθεση αυτή υπάρχουν και πορτραίτα του Ιωάννη Καποδίστρια, ενός μεγάλου κυβερνήτη του οποίου η μνήμη και η προσφορά τιμώνται σήμερα και πέρα από την Ελλάδα. Παρών και ο Διονύσιος Σολωμός, ο ποιητής των αγώνων και των θυσιών του σκλαβωμένου γένους των Ελλήνων, ο δημιουργός του Ύμνου για την Ελευθερία.

-Αυτά τα πρόσωπα, πόσοι από εμάς τα μνημονεύουν σήμερα; Τι κρατάμε, ως όραμα από το παρελθόν;
Το ερώτημα θέτει ο Φώτης Λαγουδάκης, ο οποίος προσθέτει:

-Ο Αριστοτέλης έλεγε: “Ύλη, Μορφή, Σκοπός και Τελικός Σκοπός”. Αυτά παραμένουν, αυτά ισχύουν και στην Τέχνη. Δεν μπορεί να απουσιάζει το όραμα και το ουσιαστικό θέμα.
Αυτές οι μορφές-ορόσημα στη νεότερη ελληνική ιστορία, πλαισιώνονται από μορφές γερόντων της Κρήτης, από θαλασσογραφίες και τοπία με το φως και τα χρώματα της γης της Κρήτης, καθώς επίσης από βυζαντινές και δυτικότροπες αγιογραφίες, όλες με τον ίδιο κατανυκτικό χαρακτήρα. Η Γυναίκα με τη Στάμνα, ο Νέος με τα Σύμβολα της Ειρήνης, ο Κρητικός, οι Παραδοσιακοί Μουσικοί της Κρήτης, η Γυναίκα με τη Μαντήλα, η Μετανάστρια Μάνα, Η Οδύνη, η Κωνσταντινούπολη και η Νέα Ιερουσαλήμ (τίτλοι έργων: Ειρήνη Λαγουδάκη, πτυχιούχος φιλοσοφικής-αρχαιολογίας) είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά έργα της έκθεσης. Ιδιαίτερα εντυπωσιακός ο πίνακας με τίτλο “Δείπνο και χωροχρόνος”, όπου απεικονίζεται η οικογένεια στο τραπέζι του δείπνου. Οι ζώντες πλαισιώνονται από τις ψυχές των νεκρών, με τους οποίους αδιάλειπτα συναντώνται και συνυπάρχουν, ενώ κοντά βρίσκονται και οι μορφές που έρχονται από το μέλλοντα χρόνο. Ο καλλιτέχνης επισημαίνει:

-Ο άνθρωπος μέσα στην Τέχνη σήμερα έχει χάσει το πρόσωπό του. Συνθλίβεται. Μάλιστα, κάποια τερατουργήματα “τέχνης”, έχουν εισχωρήσει ακόμα και στο χώρο των παιχνιδιών που προορίζονται για παιδιά.

Ο ζωγράφος με την εντελώς προσωπική και αναγνωρίσιμη τεχνοτροπία έχει διανύσει τη διαδρομή μέσα από τον ιμπρεσσιονισμό και την εξπρεσσιονιστική εκδοχή του. Η διαδρομή αυτή εκφράζεται κατά τρόπο συνθετικό και συνεκτικό, όχι κατά τρόπο διαλυτικό. Ο ίδιος διευκρινίζει:

– Τα επιμέρους στοιχεία δεν καταστρέφονται, αλλιώς το αποτέλεσμα θα ήταν χαοτικό. Οι κανόνες της Τέχνης πρέπει να λειτουργούν, αλλά με τρόπο πνευματικό.

Η πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση του Φώτη Λαγουδάκη, η οποία πραγματοποιείται υπό την αιγίδα της Ι.Μ.Κ.Α. και του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών “ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ” αναμφίβολα είναι ένα πολύ σημαντικό εικαστικό γεγονός στα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης μας.

To άρθρο «Ελευθέριος Βενιζέλος»: Μια ξεχωριστή εικαστική προσέγγιση – Η έκθεση ζωγραφικής του Φώτη Λαγουδάκη εμφανίστηκε στον Αγώνας της Κρήτης.