Η Ένωση Προστασίας Καταναλωτών Κρήτης εξέδωσε δελτίο τύπου με αφορμή την έναρξη ισχύος του τροποποιημένου εξωδικαστικού μηχανισμού (ν.5313/2026) από τις 21 Σεπτεμβρίου, προειδοποιώντας τους δανειολήπτες για τους κινδύνους που εγκυμονεί η πολυδιαφημισμένη ρύθμιση για τη διάσωση της κύριας κατοικίας.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Ένωσης, ο νόμος 5313/2026 παρέχει τη δυνατότητα στον οφειλέτη να διασώσει την κύρια κατοικία του, υπό την προϋπόθεση ότι θα θέσει στη διάθεση των πιστωτών του για ρευστοποίηση τα υπόλοιπα περιουσιακά του στοιχεία. Ωστόσο, η Ένωση χαρακτηρίζει το νομοθέτημα «χοντροκομμένο», επισημαίνοντας ότι ουσιαστικά παραχωρεί στους πιστωτές το δικαίωμα ρευστοποίησης της περιουσίας του οφειλέτη σε τιμές που ορίζουν οι ίδιοι, χωρίς ο οφειλέτης να μπορεί να ελέγχει τις διαδικασίες που ακολουθούν.

Ιδιαίτερα αρνητικό για την Ένωση είναι το γεγονός ότι η αξία της κατοικίας υπολογίζεται από τον πιστωτή και όχι από έναν ουδέτερο πιστοποιημένο επαγγελματία του είδους. Ο πιστωτής, σύμφωνα με την ανακοίνωση, θα ικανοποιηθεί τόσο από τη ρευστοποίηση των υπολοίπων περιουσιακών στοιχείων όσο και από το μηνιαίο δοσολόγιο, σύμφωνα με τη δική του εκτίμηση της αξίας της κατοικίας.

Σημαντικός περιορισμός του μέτρου είναι ότι για να ενταχθεί κάποιος στον εξωδικαστικό μηχανισμό πρέπει να ανήκει στην ευάλωτη πληθυσμιακή ομάδα και ταυτόχρονα να διαθέτει και άλλα περιουσιακά στοιχεία εκτός της κύριας κατοικίας. Όπως επισημαίνει η Ένωση, αυτός ο όρος αποκλείει αυτόματα έναν μεγάλο αριθμό οφειλετών, ακόμη και εκείνους που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη προστασίας.

Στην πραγματικότητα, το δικαίωμα να ζητηθεί η ρευστοποίηση της περιουσίας για την επίτευξη ρύθμισης δεν ανήκει στους οφειλέτες, αλλά στους ίδιους τους πιστωτές, δηλαδή στις τράπεζες και στους servicers/funds. Αυτοί είναι που αποφασίζουν αν θα προτείνουν μια ρύθμιση για να προστατευτεί η κύρια κατοικία, καθώς ο νόμος δεν τους υποχρεώνει να το κάνουν, παρά μόνο στην περίπτωση που οι οφειλέτες ανήκουν στην κατηγορία των ευάλωτων ή επιλέξιμων οφειλετών.

Η Ένωση επισημαίνει ακόμη ότι με την αποδοχή της σύμβασης αναδιάρθρωσης από τον οφειλέτη, οι πιστωτές αποκτούν άμεσα εκτελεστό τίτλο και μπορούν να προχωρήσουν στη ρευστοποίηση των λοιπών ακινήτων του, η οποία ενσωματώνεται ως δεσμευτικός όρος στη σύμβαση. Η ρευστοποίηση των ακινήτων πραγματοποιείται με βάση την αξία που ορίζουν ή εγκρίνουν οι πιστωτές, στερώντας από τον οφειλέτη οποιαδήποτε δυνατότητα δικαστικής διόρθωσης ή αμφισβήτησης της τιμής αυτής.

Επιπρόσθετα, δεν διασφαλίζεται ότι η ρύθμιση που θα προκύψει μετά τη ρευστοποίηση θα είναι βιώσιμη, αφού οι εισοδηματικές δυνατότητες του οφειλέτη ελάχιστα λαμβάνονται υπόψη. Η Ένωση προειδοποιεί για τον κίνδυνο ο οφειλέτης να μην καταφέρει να τηρήσει τη ρύθμιση, με αποτέλεσμα να χάσει την προστασία της κύριας κατοικίας και το σύνολο των χρεών του να αναβιώσει και να καταστεί άμεσα ληξιπρόθεσμο και απαιτητό, ενώ ταυτόχρονα θα έχει χάσει και την υπόλοιπη ακίνητη περιουσία του.

Παρόλο που οι παραπάνω διαδικασίες μπορούν να προχωρήσουν μόνο αν αποδεχτεί τη συγκεκριμένη πρόταση ρύθμισης ο οφειλέτης, ο εξωδικαστικός μηχανισμός, παρά τις βελτιώσεις, παραμένει ένα εργαλείο στο οποίο οι servicers και οι τράπεζες αποτελούν το ισχυρό μέρος.

Όσον αφορά το κοινωνικό αποτύπωμα της ρύθμισης, η Ένωση κρίνει ότι δίνει προτεραιότητα στη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων του καταναλωτή έναντι της βιωσιμότητας αυτών, ακόμα και της κύριας κατοικίας. Οι πιστωτές έχουν τη δυνατότητα να ρευστοποιούν τα υπόλοιπα ακίνητα του οφειλέτη με άμεσες και διαδικασίες εξπρές, σε τιμές που ορίζουν οι ίδιοι, χωρίς δυνατότητα δικαστικού ελέγχου από μέρους του. Παράλληλα, είναι εξαιρετικά αμφίβολο εάν η ρύθμιση που θα προκύψει θα είναι βιώσιμη και εάν ο οφειλέτης θα μπορεί να εξυπηρετεί τις δόσεις μακροπρόθεσμα.

Για την Ένωση Προστασίας Καταναλωτών Κρήτης, ο τροποποιημένος εξωδικαστικός μηχανισμός θα μπορούσε να εξελιχθεί πράγματι σε έναν αποτελεσματικό μηχανισμό διάσωσης της πρώτης κατοικίας εάν υπήρχαν άλλες ενσωματωμένες ασφαλιστικές δικλείδες με ρεαλιστικές ρυθμίσεις για τον οφειλέτη, με όρους και προϋποθέσεις που να τις καθιστούν βιώσιμες σε βάθος χρόνου.

Η Ένωση καλεί τους δανειολήπτες-οφειλέτες που σκέφτονται να κάνουν χρήση του νόμου να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί με την αποδοχή της πρότασης των πιστωτών, καθώς η σύμβαση αναδιάρθρωσης δημιουργεί δεσμεύσεις και η μη τήρησή της οδηγεί σε απώλεια της προστασίας της κύριας κατοικίας και εν τέλει στην απώλειά της.

Για ενημέρωση, καθοδήγηση και συμβουλευτική υποστήριξη, οι δανειολήπτες κάτοικοι της Κρήτης μπορούν να επικοινωνούν με την Ένωση Προστασίας Καταναλωτών Κρήτης, εργάσιμες ημέρες και ώρες από 9 έως 12, στο τηλέφωνο 28210 92666 και στο φαξ 28210 92306, καθώς και μέσω email στο epkxan@gmail.com. Η έδρα της Ένωσης βρίσκεται στην πλατεία 1866, αριθμός 2, στα Χανιά.