Στο επίκεντρο της διεθνούς δημοσιότητας βρεθηκε μια εκτενής έρευνα της παγκόσμιας υπηρεσίας του BBC (BBC World Service) που διεξήχθη τον Αύγουστο του 2025, η οποία συνέλεξε και διασταύρωσε στοιχεία για περισσότερες από 160 περιπτώσεις παιδιών που επλήγησαν από πυρά όπλων στη Λωρίδα της Γάζας, σε περιοχές όπου επιχειρούσαν οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF).

Η δημοσιογραφική έρευνα, η οποία καλύπτει την περίοδο από τις πρώτες εβδομάδες της σύρραξης έως τον Ιούλιο, καταγράφει συνολικά 168 περιπτώσεις, εκ των οποίων στις 95 διαπιστώθηκε ότι τα παιδιά έφεραν τραύματα στο κεφάλι ή στο στήθος, με την πλειονότητα των θυμάτων να είναι κάτω των 12 ετών. Καθώς το Ισραήλ απαγορεύει την ανεξάρτητη είσοδο ξένων δημοσιογράφων στη Γάζα, η συγκέντρωση των στοιχείων κατέστη δυνατή μέσω ανάλυσης δορυφορικών εικόνων, ψηφιακής επαλήθευσης βίντεο και συνεντεύξεων με αυτόπτες μάρτυρες και υγειονομικό προσωπικό.

Η περίπτωση της διετούς Λαγιάν αλ-Ματζνταλάουι στην πόλη της Γάζας

Η έρευνα του BBC ανασύνθεσε λεπτομερώς τις συνθήκες θανάτου δύο παιδιών, της διετούς Λαγιάν αλ-Ματζνταλάουι και της εξάχρονης Μίρα Τανμπούρα, που έχασαν τη ζωή τους σε ξεχωριστά περιστατικά τον Νοέμβριο του 2023. Η περίπτωση της Λαγιάν ήρθε στο φως μετά τη μετάδοση αποκλειστικού οπτικού υλικού από το τηλεοπτικό δίκτυο Al-Araby του Κατάρ στα τέλη Δεκεμβρίου του 2023, το οποίο έδειχνε έναν άνδρα και ένα μικρό παιδί νεκρούς σε δρόμο της πόλης της Γάζας. Μέσα από τη γεωεντοπιστική ανάλυση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το BBC ταυτοποίησε την τοποθεσία ως την οδό Χαμίντ (Hamid Street) και εντόπισε τα πιστοποιητικά θανάτου του Μοχάμεντ αλ-Ματζνταλάουι και της δύο ετών κόρης του, Λαγιάν.

Η οικογένεια, η οποία είχε αναζητήσει καταφύγιο σε σχολικό συγκρότημα, έλαβε εντολή εκκένωσης από τον IDF λόγω βομβαρδισμών. Στις 9 Νοεμβρίου 2023, γύρω στο μεσημέρι, η μητέρα Σοράγια, η 12χρονη αδελφή Σαχντ και ο έφηβος αδελφός Αμπούντ προπορεύονταν, ενώ ο πατέρας ακολουθούσε μεταφέροντας τη Λαγιάν. Σύμφωνα με τη μαρτυρία της Σαχντ, σε μια διασταύρωση εντόπισε ένα ισραηλινό άρμα μάχης (τανκ). Η ίδια περιγράφει τις στιγμές που ακολούθησαν:

«Προσπάθησα να φτάσω την αδελφή μου για να την κρατήσω, μετά πυροβολήθηκα στο χέρι μου. Κράτησα το χέρι της και προσπάθησα να την τραβήξω μακριά. Τότε ήταν που με πυροβόλησαν. Ο μπαμπάς μου πυροβολήθηκε και φώναξε: “Φύγετε και αφήστε με”».

Η ανάλυση δορυφορικής εικόνας που λήφθηκε δύο ώρες πριν από το συμβάν επιβεβαίωσε την παρουσία δυνάμεων του IDF σε απόσταση 280 μέτρων βόρεια της οικογένειας, σε μια οχυρωμένη θέση με θωρακισμένα οχήματα, εκσκαφείς και αναχώματα άμμου. Εξετάζοντας το οπτικό υλικό, τρεις ιατροδικαστές με εμπειρία σε απώλειες πολέμου επιβεβαίωσαν ότι ο θάνατος προήλθε από πυρά. Ο καθηγητής Ντέρικ Πάουντερ (Derrick Pounder), πρώην επικεφαλής ιατροδικαστικής του Πανεπιστημίου του Νταντί, δήλωσε:

«Συνολικά, είναι πιο πιθανό ότι ένας μοναδικός πυροβολισμός έπληξε το βρέφος, πέρασε μέσα από το βρέφος στον άνδρα, προκαλώντας την κατάρρευσή του και σκοτώνοντας και τους δύο».

Όταν τα ευρήματα αυτά παρουσιάστηκαν στον IDF, οι επίσημες αρχές του ισραηλινού στρατού απάντησαν ότι οι στρατιώτες επιχειρούν «…ενάντια σε τρομοκρατικές οργανώσεις σε περίπλοκα αστικά περιβάλλοντα, και ακούσια ή εσφαλμένη βλάβη μπορεί να προκύψει κατά τη διάρκεια της μάχης», συμπληρώνοντας ότι «…όποτε υπάρχει εύλογη υποψία ότι οι δυνάμεις του IDF ενήργησαν αντίθετα προς τις αξίες και τις διαταγές του IDF, το περιστατικό θα επανεξετάζεται και θα αντιμετωπίζεται με την απαραίτητη σοβαρότητα» και ότι τα στοιχεία της υπόθεσης «…έχουν καταγραφεί και θα εξεταστούν από τις αρμόδιες αρχές».

Η δολοφονία της εξάχρονης Μίρα Τανμπούρα στον ανθρωπιστικό διάδρομο

Η δεύτερη περίπτωση αφορά την εξάχρονη Μίρα Τανμπούρα, η οποία σύμφωνα με τον πατέρα της, Σαΐντ, επλήγη στο πίσω μέρος του θώρακα στις 18 Νοεμβρίου 2023, κοντά σε ισραηλινό σημείο ελέγχου (checkpoint) στην οδό Σαλάχ αλ-Ντιν (Salah al-Din road), μια διαδρομή που είχε οριστεί επίσημα ως ανθρωπιστικός διάδρομος εκκένωσης. Η οικογένεια είχε μόλις περάσει τον έλεγχο του IDF διαφεύγοντας από τη βόρεια Γάζα και βρισκόταν περίπου ένα χιλιόμετρο πιο κάτω όταν σημειώθηκε ο πυροβολισμός. Ο πατέρας μετέφερε το παιδί στο νοσοκομείο αλ-Άουντα (al-Awda Hospital), όπου διαπιστώθηκε ο θάνατός του.

Ο Σαΐντ Τανμπούρα ανέφερε χαρακτηριστικά:

«Ο ελεύθερος σκοπευτής στεκόταν εκεί στα ανατολικά. Είμαι σίγουρος ότι ήταν ελεύθερος σκοπευτής γιατί ήταν μόνο ένας πυροβολισμός που την πέτυχε στην καρδιά. Το κορίτσι μου πυροβολήθηκε εδώ και έπεσε στο έδαφος εδώ. Ακριβώς εδώ. Αιμορράγησε από τη μύτη και το στόμα της».

Δορυφορικές εικόνες της προηγούμενης ημέρας επιβεβαίωσαν τη θέση του IDF στο checkpoint. Ο δημοσιογράφος του BBC, Τζιχάντ ελ-Μασχράουι, ο οποίος διέσχισε το ίδιο σημείο δύο ημέρες νωρίτερα, επιβεβαίωσε την παρουσία ελεύθερων σκοπευτών στην ανατολική πλευρά, μέσα σε κατεστραμμένα κτίρια και πίσω από αναχώματα άμμου. Κατά τη διάρκεια του συμβάντος δεν αναφέρθηκαν συγκρούσεις με τη Χαμάς στην ευρύτερη περιοχή του σημείου ελέγχου.

Απαντώντας στις συγκεκριμένες κατηγορίες, ο IDF δήλωσε ότι «Μια καταγγελία για βλάβη από μόνη της δεν υποδηλώνει απαραίτητα παραβίαση του νόμου. Τούτου λεχθέντος, όποτε υπάρχει εύλογη υποψία ότι οι δυνάμεις του IDF ενήργησαν αντίθετα προς τις αξίες και τις διαταγές του IDF, το περιστατικό θα επανεξετάζεται και θα αντιμετωπίζεται με την απαραίτητη σοβαρότητα», προσθέτοντας ότι οι λεπτομέρειες «…έχουν καταγραφεί και θα εξεταστούν από τις αρμόδιες αρχές».

Οι μαρτυρίες των υγειονομικών και οι καταγγελίες για τους κανόνες εμπλοκής

Το BBC συνομίλησε με 30 γιατρούς και νοσηλευτές, εξετάζοντας εκατοντάδες φωτογραφίες, βίντεο, ακτινογραφίες και ιατρικές σημειώσεις. Ο καθηγητής Νιζάμ Μαμόντ (Nizam Mamode), συνταξιούχος χειρουργός του βρετανικού NHS, ο οποίος εργάστηκε σε νοσοκομείο υπαίθρου στη Γάζα τον Αύγουστο του 2024, κατέθεσε τη δική του εμπειρία:

«Είδαμε σημαντικό αριθμό πυροβολισμών είτε με σφαίρες στο κεφάλι είτε στο στήθος, συμπεριλαμβανομένων παιδιών. Έτσι, τα περισσότερα από τα τραύματα από πυροβολισμούς στο κεφάλι αντιμετωπίστηκαν από τους νευροχειρουργούς. Είδα μερικές από τις ακτινογραφίες, οπότε μια σφαίρα κυριολεκτικά σφήνωσε στον εγκέφαλο ενός τρίχρονου παιδιού».

Ερωτηθείς για τον αριθμό των περιπτώσεων παιδιών που έφεραν τραύματα από όπλα, ο ίδιος συμπλήρωσε: «Έχασα το μέτρημα. Κατά τη διάρκεια του χρόνου που ήμουν εκεί, θα έλεγα πιθανώς 20 και πλέον».

Παράλληλα, η ισραηλινή οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα B’Tselem εξέδωσε έκθεση σχετικά με την απουσία σαφών κανόνων εμπλοκής για τις ισραηλινές δυνάμεις στη Γάζα. Σε βίντεο που προβλήθηκε στην ισραηλινή τηλεόραση τον Απρίλιο, ένας διοικητής του IDF ακούγεται να δίνει οδηγίες στους στρατιώτες του λέγοντας: «Όποιον συναντάτε είναι εχθρός. Αναγνωρίστε μια φιγούρα, ανοίξτε πύρ, εξολοθρεύστε, προχωρήστε μπροστά. Μην μπερδεύεστε γι’ αυτό».

Ένας έφεδρος στρατιώτης, ο οποίος υπηρέτησε στη Γάζα στις αρχές του 2024 υπό το στοιχείο ‘K’, περιέγραψε τις εντολές που έλαβε η μονάδα του σχετικά με τη διαχείριση των αμάχων εκτός των ανθρωπιστικών οδών: «Όποιον βλέπετε έξω από τον ανθρωπιστικό δρόμο, πυροβολήστε. Πυροβολήστε για να σκοτώσετε. Αυτό μας είπαν». Ο ίδιος πρόσθεσε ότι ο διοικητής του διευκρίνισε πως αν πρόκειται για γυναίκα ή παιδί θα έπρεπε να γίνει προσπάθεια κράτησης, ωστόσο σημείωσε ότι μετά από απώλειες της μονάδας σε μάχη, η επικρατούσα νοοτροπία μεταβλήθηκε σε «καταστρέψτε τα πάντα. Σκοτώστε όποιον βλέπετε». Απαντώντας στις αιτιάσεις του στρατιώτη, ο IDF περιορίστηκε στη δήλωση ότι «…ο IDF παραμένει δεσμευμένος στην ελαχιστοποίηση της βλάβης στους αμάχους όσο το δυνατόν περισσότερο».

Νομικά ερωτήματα και το αποτύπωμα της σύρραξης στους ανηλίκους

Από τις 168 τεκμηριωμένες περιπτώσεις της έρευνας, επιβεβαιώνεται ότι τουλάχιστον 90 παιδιά έχουν χάσει τη ζωή τους, αν και ο ακριβής προσδιορισμός δυσχεραίνεται από την κατάρρευση του συστήματος υγείας στη Γάζα. Σε 59 περιπτώσεις όπου υπήρχαν σαφείς μαρτυρίες, στις 57 καταγγέλθηκε ότι τα πυρά προήλθαν από τον IDF, ενώ σε δύο περιπτώσεις από παλαιστινιακά πυρά (αδέσποτη σφαίρα σε εορτασμούς και ξεκαθάρισμα συμμοριών). Τρεις ειδικοί στο διεθνές δίκαιο, εξετάζοντας τα ευρήματα, επεσήμαναν ότι εγείρονται σοβαρά ερωτήματα για το αν οι πυροβολισμοί αυτοί συνιστούν αποτέλεσμα απερισκεψίας, αμέλειας ή εσκεμμένης επίθεσης, δεδομένου ότι οι επαγγελματίες στρατιώτες δεσμεύονται από την υποχρέωση ταυτοποίησης του στόχου πριν από τη χρήση βίας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Υγείας που διοικείται από τη Χαμάς, τουλάχιστον 50.000 παιδιά έχουν σκοτωθεί ή τραυματιστεί στη Γάζα από την έναρξη του πολέμου. Οι οικογένειες των θυμάτων εκφράζουν την απογοήτευσή τους για την προοπτική απόδοσης δικαιοσύνης, ενώ ορισμένες, όπως η οικογένεια της Λαγιάν, δεν κατάφεραν καν να θάψουν τα σώματα των δικών τους ανθρώπων, τα οποία παρέμειναν για ημέρες στην οδό Χαμίντ καθώς εκείνοι διέφευγαν μέσα στο χάος των πολεμικών επιχειρήσεων.