Η Βολιβία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθιά πολιτική και κοινωνική κρίση που έχει οδηγήσει το πλούσιο σε φυσικούς πόρους έθνος των Άνδεων σε κατάσταση απόλυτου στασιμότητας. Για περισσότερες από 50 ημέρες, η χώρα τελεί υπό καθεστώς εκτεταμένης παράλυσης, με την ατμόσφαιρα στην ορεινή πρωτεύουσα Λα Πας —η οποία βρίσκεται σε υψόμετρο άνω των 3.500 μέτρων— να παραμένει πυκνή από δακρυγόνα και καπνό.

Οι υποστηρικτές του σοσιαλιστή πρώην προέδρου Έβο Μοράλες έχουν προχωρήσει σε μαζικές διαδηλώσεις και οδοφράγματα, αποκόπτοντας τις οδικές αρτηρίες σε ολόκληρη την επικράτεια και στραγγαλίζοντας την εθνική οικονομία. Η κινητοποίηση στρέφεται κατά του κεντροδεξιού Προέδρου Ροντρίγκο Πας, ο οποίος εξελέγη μόλις πριν από έξι μήνες σε μια ιστορική αναμέτρηση που τερμάτισε δύο δεκαετίες αριστερής διακυβέρνησης, αναδεικνύοντας ένα βαθύ χάσμα στην κοινωνία της Βολιβίας.

Η «θεραπεία σοκ» και η προσέγγιση με την Ουάσινγκτον

Ο Πρόεδρος Ροντρίγκο Πας ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας εφαρμόζοντας μια σειρά από ριζικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες όμως προκάλεσαν έντονες κοινωνικές αντιδράσεις. Η πολιτική της «θεραπείας σοκ» περιέλαβε τη μεταβολή των νόμων που διέπουν τη διαχείριση της γης, τη μείωση του φόρου επί του πλούτου και την πλήρη κατάργηση των κρατικών επιδοτήσεων στα καύσιμα, μέτρα που αποδείχθηκαν εξαιρετικά μη δημοφιλή στη βάση του πληθυσμού.

Παράλληλα, έντονη κριτική δέχεται η διπλωματική και στρατηγική στροφή του κ. Πας προς την κυβέρνηση του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, καθώς και προς άλλους δεξιούς ηγέτες της Λατινικής Αμερικής. Σχεδόν είκοσι χρόνια μετά την επίσημη απέλαση της Αμερικανικής Υπηρεσίας Δίωξης Ναρκωτικών (DEA) από το έδαφος της Βολιβίας, ο Πρόεδρος Πας προχώρησε πρόσφατα στην υπογραφή μιας συμφωνίας πολλών εκατομμυρίων δολαρίων με την Ουάσινγκτον για την κοινή καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών, γεγονός που πυροδότησε τα ανακλαστικά των σοσιαλιστικών κινημάτων.

Οι διαδηλωτές εμφανίζονται αποφασισμένοι να συνεχίσουν τις κινητοποιήσεις τους μέχρι την ανατροπή της κυβέρνησης, προτάσσοντας τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ένας εξ αυτών:

«Αγωνιζόμαστε για το μέλλον των παιδιών μας. Τώρα μπορεί να υποφέρουμε, για λίγους μήνες, έναν χρόνο το πολύ, αλλά μετά οι ζωές μας θα είναι σταθερές στο μέλλον. Γι’ αυτό γίνεται ο αγώνας μας.»

Ένας άλλος υποστηρικτής του κινήματος απέκλεισε κάθε ενδεχόμενο συμβιβασμού, σημειώνοντας: «Κοιτάξτε, εδώ δεν υπάρχει πλέον διάλογος. Αυτό που θέλουν οι αδελφοί μας είναι να φύγει εκείνος, έτσι δεν είναι; Επειδή εμείς θα συνεχίσουμε εδώ. Καθένας έρχεται για το δικαίωμά του· έρχεται από πεποίθηση για να μπορέσει να υποστηρίξει αυτόν τον αγώνα».

Οικονομικό στραγγάλισμα και οι επιπτώσεις στον πληθυσμό

Για τους πολίτες που επιχειρούν να επιβιώσουν μακριά από τον πυρήνα της πολιτικής αντιπαράθεσης, η παράλυση των μεταφορών και του εμπορίου έχει εξελιχθεί σε μια εξοντωτική καθημερινότητα. Στις γειτονιές του Λα Πας σχηματίζονται καθημερινά ατελείωτες ουρές για την εξασφάλιση βασικών τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης, με την κοινωνική δυσαρέσκεια να στρέφεται κατά της τακτικής των αποκλεισμών.

Μια πολίτης, περιμένοντας στην ουρά μαζί με την ηλικιωμένη μητέρα της, αποτύπωσε την απόγνωση των χαμηλότερων εισοδηματικά στρωμάτων:

«Το μπλόκο είναι μέρος της μάχης μεταξύ αριστεράς και δεξιάς, αλλά αυτό δεν μας ενδιαφέρει. Αυτό που ζητάμε αυτή τη στιγμή είναι να μπορέσουμε να αγοράσουμε τουλάχιστον ένα κομμάτι κοτόπουλο για να φάμε. Έχω τη μητέρα μου έτσι, όρθια. Η μητέρα μου είναι άρρωστη στα πόδια… για ένα κοτοπουλάκι! Πεθαίνουμε. Οι φτωχοί πεθαίνουν από την πείνα. Πώς είναι δυνατόν να μας συμπεριφέρεται έτσι;»

Ερωτηθείσα από τον δημοσιογράφο για το ποιος φέρει την ευθύνη για αυτή την κατάσταση, η ίδια απάντησε χωρίς περιστροφές: «Ενός τύπου που τον λένε Έβο Μοράλες. Φυσικά».

Στο οχυρό του Τσαπάρε: Η ένοπλη περιφρούρηση του Έβο Μοράλες

Ο Έβο Μοράλες, ο πρώτος αυτόχθονας πρόεδρος της Βολιβίας και εμβληματικός ηγέτης της σοσιαλιστικής πτέρυγας, αποτελεί το κεντρικό σημείο αναφοράς τόσο για τους υποστηρικτές του όσο και για τους επικριτές του. Έχοντας μετατραπεί σε φυγόδικο εντός της ίδιας του της χώρας, ο κ. Μοράλες ζει κρυμμένος στην τροπική ζώνη του Τσαπάρε, μια περιοχή με εκτεταμένες καλλιέργειες κόκας. Η κύρια είσοδος της περιφέρειας φρουρείται στενά από ένοπλες ομάδες υποστηρικτών του, οι οποίοι ελέγχουν αυστηρά τις μετακινήσεις.

«Εμείς ως Βολιβιανοί δεν θα επιτρέψουμε να συλλάβουν τον αδελφό Έβο Μοράλες Άιμα, διότι όπως βλέπετε, είμαστε προετοιμαμένοι σε αυτό το έδαφος να τον υπερασπιστούμε και θα δώσουμε τις ζωές μας για να μπορέσουμε να υπερασπιστούμε τον σύντροφο Έβο Μοράλες Άιμα», δήλωσε μέλος της περιφρούρησης.

Η εικόνα στο εσωτερικό του προπυργίου του αποπνέει έντονη στρατιωτική προετοιμασία, με τους υποστηρικτές του να κρατούν δόρατα και αυτοσχέδιες ασπίδες. Η ανησυχία τους δεν περιορίζεται μόνο στην πιθανή επέμβαση των κρατικών δυνάμεων για τις ποινικές κατηγορίες εμπορίας και διακίνησης που αντιμετωπίζει ο πρώην πρόεδρος —καθώς κατηγορείται για την απόκτηση παιδιού με ανήλικη— αλλά εκτείνεται και στο διεθνές επίπεδο. Μετά την πρόσφατη σύλληψη του ηγέτη της Βενεζουέλας, Νικόλας Μαδούρο, από τις αμερικανικές αρχές, οι πιστοί του Μοράλες εκφράζουν φόβους ότι ο αρχηγός τους θα μπορούσε να αποτελέσει τον επόμενο στόχο διεθνούς έκδοσης ή απαγωγής.

Απαντώντας σε ερώτηση για το αν φοβούνται μια αντίστοιχη επιχείρηση των ΗΠΑ, ο υποστηρικτής του δήλωσε:

«Τον αδελφό Έβο Μοράλες θέλησαν να τον σκοτώσουν, αλλά δεν τα κατάφεραν. Αυτό τι σημαίνει; Σημαίνει ότι εμείς ως Βολιβιανοί είμαστε προετοιμαμένοι για οποιαδήποτε επίθεση. Ζήτω ο διοικητής μας Μοράλες!»

«Ποτέ δεν φοβήθηκα»: Η ιδεολογική απάντηση του πρώην προέδρου

Μέσα από το καταφύγιό του, ο Έβο Μοράλες επιχείρησε να διαχωρίσει τη θέση του από τις κατηγορίες της κυβέρνησης του Λα Πας, η οποία κατηγορεί το κίνημά του για χρηματοδότηση από τα δίκτυα της παρανομίας. Ο ίδιος ανακάλεσε τα παιδικά του χρόνια, σημειώνοντας τις στερήσεις της καταγωγής του, ενώ υπεραμύνθηκε της παραδοσιακής καλλιέργειας της κόκας, διαχωρίζοντάς την από την παραγωγή ναρκωτικών ουσιών.

«Όταν ήμουν παιδί δεν υπήρχε φως ούτε πόσιμο νερό. Έπινα νερό μαζί με το πρόβατό μου, μαζί με το λάμα. Μετά από τόσες λεηλασίες κατά τη διάρκεια της αποικιοκρατίας και της Δημοκρατίας, συνεχίζουν να εμφανίζονται συνωμοσίες εναντίον του φύλλου της κόκας. Εμείς δεν μοιραζόμαστε, δεν υπερασπιζόμαστε την κοκαΐνη. Άλλο πράγμα είναι το φύλλο της κόκας —αυτό το φυτό που βλέπετε— και άλλο πράγμα είναι η κοκαΐνη. Δεν τη μοιραζόμαστε· δεν είμαστε η κουλτούρα της κοκαΐνης.»

Αναφορικά με τις κατηγορίες περί διαφθοράς και διασύνδεσης με το ναρκεμπόριο, ο κ. Μοράλες υποστήριξε ότι όλες οι σχετικές έρευνες που διεξήχθησαν, ιδίως κατά το έτος 2020, απέβησαν άκαρπες. Παράλληλα, εμφανίστηκε αμετάπειστος απέναντι στην τύχη του Νικόλας Μαδούρο στη Βενεζουέλα, χαρακτηρίζοντας το συμβάν «περίεργο» λόγω της απουσίας αντίστασης, και απέδωσε την τρέχουσα κρίση στη Βολιβία σε γεωπολιτικά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών.

«Ποτέ δεν έχω φοβηθεί και ποτέ δεν έχουμε φοβηθεί. Ποτέ δεν παραδοθήκαμε ούτε πουληθήκαμε. […] Το πνεύμα του κόσμου είναι προσηλωμένο σε όσα συμβαίνουν στη Βολιβία. Έχουμε νικήσει όλα τα προγράμματα της βορειοαμερικανικής αυτοκρατορίας, και αυτό δεν μας το συγχωρούν. Οι Ινδιάνοι διώξαμε τους γκρίνγκος, και αυτό δεν μας το συγχωρούν. Με την ευκαιρία εθνικοποιήσαμε, και τώρα είμαστε “ναρκοτρομοκράτες”. Δεν μας κατηγορούν πλέον ως κομμουνιστές, αλλά ως ναρκοτρομοκράτες.»