Η Ένωση Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης (Ε.Λ.Μ.Ε.) Χανίων έθεσε δύο κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με το νόμο 4823/2021 για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, τα οποία απαντώνται με λεπτομερή νομική ανάλυση σε γνωμοδότηση που δημοσιεύθηκε στο «Επιθεώρηση Εργατικού Δικαίου». Τα ερωτήματα αφορούν τη συνταγματικότητα των προβλέψεων του νόμου και τη νομιμότητα της απεργίας-αποχής από το καθήκον της αξιολόγησης, με τα συμπεράσματα να υποδεικνύουν σοβαρές αντισυνταγματικές τριβές.

Η γνωμοδότηση, που συνέγραψαν οι Ακρίτας Καϊδατζής, Χαράλαμπος Απ. Κουρουνδής και Βασίλης Π. Τσιγαρίδας, εξετάζει πρώτα το ιστορικό πλαίσιο της αξιολόγησης δημόσιων υπαλλήλων και εκπαιδευτικών. Από το νόμο 1811/1951 έως τον νόμο 4940/2022, οι εκπαιδευτικοί εξαιρούνταν διαχρονικά από τα συστήματα αξιολόγησης των λοιπών δημόσιων υπαλλήλων, με εξαίρεση τα στελέχη εκπαίδευσης που υπάχθηκαν σε αξιολόγηση με τον νόμο 4547/2018. Ο νόμος 4823/2021 γενίκευσε την υποχρέωση αξιολόγησης σε όλους τους εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, θέτοντας σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας του εκπαιδευτικού έργου.

Οι προβλέψεις του νόμου 4823/2021

Ο νόμος χαρακτηρίζει τη συμμετοχή στην αξιολόγηση ως καθήκον «μείζονος σημασίας» για τους εκπαιδευτικούς, μία πρωτοφανή διατύπωση που αντιστρέφει την ιεράρχηση των καθηκόντων, καθώς προκρίνει το δευτερεύον διοικητικό καθήκον της αξιολόγησης έναντι των κύριων εκπαιδευτικών καθηκόντων. Η μη συμμετοχή στην αξιολόγηση τυποποιείται ως ειδικό πειθαρχικό παράπτωμα, με ποινή όχι κατώτερη του προστίμου ίσου με τις αποδοχές ενός μήνα, και συνεπάγεται περαιτέρω δυσμενείς συνέπειες, όπως ο αποκλεισμός από θέσεις στελεχών εκπαίδευσης για οκτώ έτη και η αναστολή μισθολογικής εξέλιξης.

Η ανάλυση καταδεικνύει ότι οι προβλέψεις αυτές είναι εξαιρετικά περίπλοκες και δυσεφάρμοστες, επιβάλλοντας τεράστιο φόρτο εργασίας τόσο σε αξιολογητές όσο και σε αξιολογούμενους. Επιπλέον, τα μέτρα έχουν εμφανώς τιμωρητικό-εξοντωτικό χαρακτήρα και αποτυγχάνουν να είναι πρόσφορα για την επίτευξη των διακηρυσσόμενων σκοπών, παραβιάζοντας την αρχή της αναλογικότητας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 25 παρ. 1 εδ. δ΄ του Συντάγματος.

Η συνταγματική πλαισίωση και οι αντισυνταγματικές τριβές

Οι εκπαιδευτικοί τελούν σε ειδικό εκ του Συντάγματος καθεστώς λόγω της προστασίας της ελευθερίας της διδασκαλίας, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 16 παρ. 1 του Συντάγματος. Αυτό εδράζει την παγίως και διαχρονικά ιδιαίτερη μεταχείρισή τους, όπως φαίνεται στην περιορισμένη αυτοδιοίκηση των σχολικών μονάδων και στον αποκλεισμό μη εκπαιδευτικών από θέσεις στελεχών εκπαίδευσης. Ο νόμος 4823/2021 ανατρέπει αυτή την παράδοση, υποτάσσοντας τους εκπαιδευτικούς σε καθεστώς αξιολόγησης παρόμοιο με αυτό των λοιπών δημόσιων υπαλλήλων, ακόμη και δυσμενέστερο, γεγονός που έρχεται σε τριβή με την αρχή της ισότητας (άρθρο 4 παρ. 1 Συντάγματος).

Ειδικότερα, ο αποκλεισμός από θέσεις στελεχών εκπαίδευσης για οκτώ έτη λόγω αποχής από την αξιολόγηση θίγει την αυτοδιοίκηση των σχολικών μονάδων και περιορίζει τα κύρια εκπαιδευτικά καθήκοντα για παράβαση δευτερεύοντος διοικητικού καθήκοντος, χωρίς συνάφεια με τον επιδιωκόμενο σκοπό.

Η νομιμότητα της απεργίας-αποχής

Η αποχή των εκπαιδευτικών από τη διαδικασία αξιολόγησης, όπως προκηρύχθηκε από συνδικαλιστικές οργανώσεις όπως η Δ.Ο.Ε. και η Ο.Λ.Μ.Ε., αποτελεί απεργία που προστατεύεται συνταγματικά (άρθρο 23 Συντάγματος) και διεθνώς (άρθρο 11 Ε.Σ.Δ.Α.). Πρόκειται για μερική αποχή από δευτερεύον καθήκον, με παράλληλη πλήρη άσκηση των κύριων εκπαιδευτικών καθηκόντων, γεγονός που την καθιστά ηπιότερη μορφή συλλογικής αντίδρασης και ενσωματώνει την αρχή της αναλογικότητας. Ως εκ τούτου, οι διατάξεις του νόμου 4823/2021 που προβλέπουν δυσμενή μέτρα σε βάρος των εκπαιδευτικών πρέπει να ερμηνεύονται σε συμφωνία με το συνταγματικό δικαίωμα της απεργίας, και η απειλή πειθαρχικών κυρώσεων για αυτή τη δράση απαγορεύεται.

Συμπεράσματα

Συνοψίζοντας, η γνωμοδότηση καταλήγει στα εξής συμπεράσματα:

• Οι προβλέψεις του νόμου 4823/2021 για την αξιολόγηση έρχονται σε τριβή με το Σύνταγμα, λόγω παραβίασης της ελευθερίας της διδασκαλίας (άρθρο 16 παρ. 1), της αρχής της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 εδ. δ΄) και της αρχής της ισότητας (άρθρο 4 παρ. 1).
• Η αποχή από την αξιολόγηση ως απεργία προστατεύεται συνταγματικά, και οι σχετικές κυρώσεις του νόμου πρέπει να παραμείνουν ανεφάρμοστες όταν πρόκειται για νόμιμη συνδικαλιστική δράση.

Αυτά τα ευρήματα αναδεικνύουν σοβαρά νομικά ερωτήματα για το πλαίσιο αξιολόγησης των εκπαιδευτικών στην Κρήτη και ευρύτερα, με πιθανές επιπτώσεις στη συνδικαλιστική δράση και τη λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος.