Στην κατάμεστη αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου Χανίων, η ιατρική επιστήμη συνάντησε την ανθρωπιστική σκέψη σε μια εκδήλωση που έθεσε στο επίκεντρο ένα από τα πλέον δυσεπίλυτα και ευαίσθητα ζητήματα της κλινικής πράξης: τη διαχείριση της επώδυνης διάγνωσης. Με αφορμή την παρουσίαση του νέου βιβλίου του Σταύρου Ζουμπουλάκη, «Η ανακοίνωση της αλήθειας στον άρρωστο» (εκδ. Πόλις, 2025), διακεκριμένοι επιστήμονες και εκπρόσωποι της κοινωνίας των Χανίων συζήτησαν για τη λεπτή γραμμή που χωρίζει την ψυχρή ιατρική τυπικότητα από την ουσιαστική ανθρώπινη επικοινωνία.

Η εκδήλωση αποτέλεσε καρπό μιας ευρείας συνεργασίας, την οποία συνδιοργάνωσαν το 1ο Πειραματικό Γυμνάσιο Χανίων, η Περιφέρεια Κρήτης – Περιφερειακή Ενότητα Χανίων και ο Ιατρικός Σύλλογος Χανίων, με την υποστήριξη του ξενοδοχείου Porto Veneziano. Η παρουσία πλήθους ιατρών, εκπαιδευτικών, φοιτητών και πολιτών κατέδειξε ότι το θέμα της ιατρικής αλήθειας υπερβαίνει τα στενά όρια των νοσοκομειακών θαλάμων και αφορά το σύνολο του κοινωνικού ιστού.

Τη συζήτηση συντόνισε ο Γιάννης Δημητρακάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης, ο οποίος έθεσε το πλαίσιο ενός διαλόγου που κινήθηκε ανάμεσα στη δεοντολογία και την ενσυναίσθηση.

Η φωνή της επιστήμης και η μαρτυρία του ασθενούς

Το πάνελ των ομιλητών προσέφερε μια σφαιρική εικόνα του ζητήματος, συνδυάζοντας την ακαδημαϊκή γνώση με την εμπειρία της πρώτης γραμμής. Η Ελένη Παπαδάκη, Καθηγήτρια Αιματολογίας και Κοσμήτορας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, υπογράμμισε τη σημασία της εκπαίδευσης των νέων γιατρών στη διαχείριση της επικοινωνίας, ενώ οι διευθύντριες του Γενικού Νοσοκομείου Χανίων, Ηλιάδα Μπομπολάκη (Παθολόγος Ογκολόγος) και Άννα Κολοβού (Αιματολόγος), περιέγραψαν τις καθημερινές προκλήσεις της ανακοίνωσης μιας δυσοίωνης διάγνωσης.

Ιδιαίτερα φορτισμένη ήταν η στιγμή που τον λόγο πήρε η Ναταλία Μελάκη, η οποία, μιλώντας ως πρώην ασθενής, μετέφερε στο ακροατήριο τη βιωματική πλευρά της διαδικασίας, αναδεικνύοντας πώς ο τρόπος μεταφοράς της αλήθειας μπορεί να επηρεάσει την ψυχική ανθεκτικότητα του πάσχοντος. Την οπτική της νέας γενιάς ιατρών εκπροσώπησε ο Μιλτιάδης Περδικάκης, τελειόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ.

Η αλήθεια ως ηθική και ανθρώπινη πράξη

Στον πυρήνα του έργου του Σταύρου Ζουμπουλάκη βρίσκεται η πεποίθηση ότι η ανακοίνωση της αλήθειας δεν αποτελεί μια απλή διεκπεραιωτική υποχρέωση του γιατρού, αλλά μια βαθιά ηθική πράξη. Όπως τονίστηκε κατά την παρουσίαση, η αλήθεια πρέπει να προσφέρεται στον ασθενή με σεβασμό και πλήρη επίγνωση της ψυχικής του κατάστασης.

Ο κ. Ζουμπουλάκης στην ομιλία του ανέδειξε το έλλειμμα συστηματικού στοχασμού γύρω από τη διαχείριση της δυσοίωνης διάγνωσης, υπογραμμίζοντας ότι η ενημέρωση του ασθενούς αποτελεί μια «ιερή στιγμή» που υπερβαίνει τα ιατρικά πρωτόκολλα.

Η γένεση του βιβλίου τοποθετείται σε μια σειρά προσκλήσεων του συγγραφέα σε ιατρικά συνέδρια, με αφορμή το ενδιαφέρον του για βιοηθικά ζητήματα. Όπως εξήγησε ο ίδιος, η ανάγκη για τη συγγραφή αυτού του πονήματος προέκυψε μετά από μια ομιλία του σε συνέδριο ογκολόγων το 2025. Εκεί διαπίστωσε ότι, παρά το γεγονός ότι οι γιατροί έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με το βάρος της ανακοίνωσης δυσάρεστων νέων, σπάνια έχουν την ευκαιρία να στοχαστούν αναλυτικά πάνω σε αυτή την πράξη ή να τη συγκροτήσουν σε μια ολοκληρωμένη σκέψη με αποχρώσεις.

Ο κ. Ζουμπουλάκης, εκφράζοντας τον απεριόριστο σεβασμό του στο ιατρικό λειτούργημα, επεσήμανε ότι η ιατρική είναι το μόνο επάγγελμα που απαιτεί μια ιδιαίτερη ηθική στάση. Ωστόσο, παρατήρησε ότι ακόμη και οι πλέον εξαιρετικοί επιστήμονες συχνά στερούνται της αναλυτικής επεξεργασίας που απαιτεί η διαχείριση της ανθρώπινης οδύνης κατά τη στιγμή της ενημέρωσης.

Η διάρρηξη της σχέσης γιατρού και ασθενούς

Στον πυρήνα της ανάλυσης του συγγραφέα βρίσκεται η διαπίστωση ότι η ανακοίνωση της αλήθειας προϋποθέτει την ύπαρξη μιας αυθεντικής σχέσης. Σύμφωνα με τον κ. Ζουμπουλάκη, η σύγχρονη ιατρική πρακτική τείνει να απομακρύνεται από αυτή τη σύνδεση. Η εικόνα του γιατρού που ασκεί την επιστήμη του αποκλειστικά μέσω του υπολογιστή, περιοριζόμενος σε εξετάσεις και πρωτόκολλα, χωρίς να προβαίνει στην «ιερή κίνηση» του να πιάσει τον σφυγμό του ασθενούς, συνιστά μια ανησυχητική πραγματικότητα.

«Εάν υπάρχει αυτή η σχέση, τότε θα υπάρχουν φορές που θα είναι πιο δύσκολο στον γιατρό να πει την αλήθεια παρά στον ασθενή να την ακούσει», σημείωσε χαρακτηριστικά. Αναφέρθηκε, μάλιστα, σε γιατρούς που χάνουν τον ύπνο τους ή καταφεύγουν σε ψυχοθεραπεία για να διαχειριστούν το ψυχικό φορτίο που συνεπάγεται η ανακοίνωση μιας μόνιμης αναπηρίας σε έναν νέο άνθρωπο ή μιας βαριάς νόσου σε ένα παιδί.

Το εκπαιδευτικό κενό και η ηθική ευθύνη

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της παρέμβασης αφορούσε το γεγονός ότι η τέχνη της επικοινωνίας με τον ασθενή δεν διδάσκεται συστηματικά στα ελληνικά πανεπιστήμια, σε αντίθεση με πολλά ιδρύματα του εξωτερικού όπου το μάθημα εισάγεται από το πρώτο έτος. Ο κ. Ζουμπουλάκης υποστήριξε ότι η ανακοίνωση της αλήθειας είναι ένα καθήκον που μαθαίνεται μέσω της εμπειρίας, του διαβάσματος και του στοχασμού, και δεν πρέπει να επαφίεται αποκλειστικά στην «καλή ψυχή» του εκάστοτε γιατρού.

Η έλλειψη άσκησης των ειδικευόμενων γιατρών σε αυτό το πεδίο μέσα στην καθημερινή κλινική πράξη δημιουργεί ένα κενό, το οποίο το βιβλίο φιλοδοξεί να τροφοδοτήσει με γόνιμο διάλογο. Το ζήτημα, όπως τονίστηκε, αφορά κάθε οικογένεια, καθώς η επαφή με τη βαριά νόσο είναι μια οριζόντια κοινωνική πραγματικότητα.

Η «άμυνα» του συστήματος και η τραγωδία του διαδρόμου

Αναγνωρίζοντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι λειτουργοί της υγείας στα δημόσια νοσοκομεία, ο συγγραφέας στάθηκε στη συνήθη γραμμή άμυνας των γιατρών: τον υπερβολικό φόρτο εργασίας και την έλλειψη «ψυχικής πολυτέλειας» λόγω της ανάληψης πολλαπλών ρόλων (νοσηλευτή, γραμματέα κ.λπ.).

Ωστόσο, ο κ. Ζουμπουλάκης υπήρξε κατηγορηματικός: η πιο θλιβερή εικόνα στα ελληνικά νοσοκομεία δεν είναι τα ελλιπή μέσα ή τα φθαρμένα σεντόνια, αλλά η σκηνή του ασθενούς ή του συγγενή που κυνηγά τον γιατρό στους διαδρόμους για μια λέξη, λαμβάνοντας τη βιαστική απάντηση «θα τα πούμε άλλη στιγμή». Αυτή η έλλειψη χρόνου και σεβασμού αποτελεί, κατά τον ίδιο, τη μεγαλύτερη απαξίωση της ανθρώπινης φροντίδας.

Η ομιλία ολοκληρώθηκε με μια αναφορά στη δέσμευση που οφείλει ο γιατρός προς τον άνθρωπο που υποφέρει. Είτε η πορεία της υγείας είναι θετική είτε δυσάρεστη, η απαίτηση του ασθενούς είναι η σταθερή παρουσία του γιατρού δίπλα του. Χρησιμοποιώντας το σύνθημα της αγαπημένης του ομάδας, της Λίβερπουλ, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης έκλεισε με το μήνυμα «You’ll never walk alone», τονίζοντας ότι στην ιατρική, όπως και στη ζωή, κανένας δεν πρέπει να βαδίζει μόνος του στις δύσκολες στιγμές.

Σημασία και μελλοντική αναφορά

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με έναν εκτεταμένο διάλογο, κατά τον οποίο το κοινό έθεσε ερωτήματα που άγγιξαν τις κοινωνικές και πολιτικές παραμέτρους της υγείας. Το βιβλίο «Η ανακοίνωση της αλήθειας στον άρρωστο» αναμένεται να αποτελέσει ένα εγχειρίδιο αναφοράς για τους επαγγελματίες υγείας και τους φοιτητές ιατρικής, θέτοντας τον ακρογωνιαίο λίθο για μια πιο ανθρώπινη προσέγγιση στη θεραπευτική σχέση.