Σε κύρια πύλη εισόδου για τους πρόσφυγες στην Ελλάδα αναδείχθηκε η Κρήτη κατά το έτος 2025, με τις αφίξεις να καταγράφουν γεωμετρική πρόοδο, την ώρα που οι υποδομές παραμένουν στάσιμες. Μελέτη της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης «Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο» (RSA) αποκαλύπτει τις διαστάσεις μιας ανθρωπιστικής κρίσης που εξελίσσεται στο νότιο θαλάσσιο σύνορο της χώρας, υπό το βάρος θεσμικών κενών και αυξημένων κινδύνων.

Η εικόνα που διαμορφώθηκε το 2025 στα νότια της Κρήτης και στη Γαύδο χαρακτηρίζεται από έναν πρωτοφανή όγκο αφίξεων, οι οποίες τετραπλασιάστηκαν συγκριτικά με το προηγούμενο έτος. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συνέλεξε και επεξεργάστηκε η RSA, συνολικά 20.187 πρόσφυγες και προσφύγισσες προσέγγισαν τις περιοχές αυτές σε 356 διαφορετικά περιστατικά κατά τη διάρκεια του έτους.

Η τάση αυτή είχε διαφανεί ήδη από το πρώτο εξάμηνο, όταν καταγράφηκαν 7.336 αφίξεις, για να ακολουθήσει περαιτέρω κλιμάκωση στο δεύτερο μισό του 2025. Αξιοσημείωτη είναι η απόκλιση μεταξύ των στοιχείων της οργάνωσης και των επίσημων δεδομένων του Λιμενικού Σώματος, το οποίο σε απάντησή του στις 22 Ιανουαρίου 2026 προσδιόρισε τον αριθμό των αφίξεων στις 19.799. Η διαφορά αυτή αποδίδεται στη μη συμπερίληψη από την πλευρά των αρχών των ατόμων που κατηγορούνται ως διακινητές, ενώ ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (FRONTEX) δεν παρείχε σχετικά στοιχεία για τη δραστηριότητά του στην περιοχή.

Η γεωγραφία των ροών και η διαδρομή της Λιβύης

Η συντριπτική πλειονότητα των προσφυγικών ροών προς την Κρήτη και τη Γαύδο—σε ποσοστό 99,40%—προέρχεται από τις ακτές της Λιβύης, με κύριο σημείο αναχώρησης την περιοχή του Τομπρούκ στην ανατολική πλευρά της χώρας. Ως προς τη σύνθεση των νεοαφιχθέντων, τα στοιχεία του Λιμενικού κατατάσσουν το Σουδάν (37,3%) και την Αίγυπτο (37,1%) ως τις κύριες χώρες καταγωγής, ακολουθούμενες από το Μπαγκλαντές (18,6%).

Η θαλάσσια αυτή διαδρομή αναδεικνύεται ως εξαιρετικά επικίνδυνη, με τον αριθμό των ναυαγίων στην περιοχή να παρουσιάζει σημαντική αύξηση το 2025, αφήνοντας πίσω του δεκάδες νεκρούς και αγνοούμενους. Η απουσία ασφαλών και νόμιμων οδών επιτείνει το ανθρώπινο κόστος, μετατρέποντας τη Μεσόγειο σε ένα πεδίο διαρκών τραγωδιών.

Θεσμικά προσκόμματα και η αναστολή του ασύλου

Παρά την εκρηκτική αύξηση των αφίξεων, η μελέτη επισημαίνει την πλήρη απουσία βελτίωσης στις υποδομές υποδοχής. Παρά τις εξαγγελίες των τελευταίων ετών, δεν δημιουργήθηκε καμία νέα δομή, με αποτέλεσμα χιλιάδες άνθρωποι να μεταφέρονται σε πρόχειρους και ακατάλληλους χώρους. Η κατάσταση αυτή συνοδεύεται από στερήσεις βασικών δικαιωμάτων, απουσία νομικής στήριξης και ουσιαστικής ενημέρωσης των αιτούντων διεθνή προστασία.

Επιπλέον, από τις 14 Ιουλίου έως τις 14 Οκτωβρίου 2025, η Ελλάδα προχώρησε στην αναστολή της πρόσβασης στο άσυλο για όλους όσοι έφτασαν μέσω Βόρειας Αφρικής. Η κίνηση αυτή έθεσε περίπου 2.000 ανθρώπους υπό κράτηση χωρίς καμία προοπτική προστασίας, σε μια ενέργεια που καταγγέλλεται ως ξεκάθαρη παραβίαση των δικαιωμάτων τους. Παράλληλα, παρατηρείται συστηματική ποινικοποίηση μεγάλου αριθμού προσφύγων με την κατηγορία της διακίνησης.

Το ανθρώπινο κόστος στην «καρδιά» της Μεσογείου

Πίσω από τους αριθμούς κρύβονται ιστορίες ακραίας ευαλωτότητας. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025, καταγράφηκαν αφίξεις βρεφών, εγκύων γυναικών και ατόμων με σοβαρά ιατρικά προβλήματα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση βρέφους 18 μηνών από το Σουδάν που χρειάστηκε νοσηλεία σε μονάδα εντατικής θεραπείας τον Δεκέμβριο, αλλά και ο θάνατος δύο προσφύγων από το Μπαγκλαντές λόγω υποθερμίας και εξάντλησης μετά τη διάσωσή τους νότια της Ιεράπετρας τον Νοέμβριο.

Η δραματική αύξηση των ναυαγίων, ιδιαίτερα κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, υπογραμμίζει την ανάγκη για μια συνολική αναθεώρηση της προσφυγικής πολιτικής στην περιοχή. Η Κρήτη και η Γαύδος, από απομακρυσμένα σημεία του χάρτη, έχουν μετατραπεί στο κέντρο μιας σύνθετης γεωπολιτικής και ανθρωπιστικής εξίσωσης που απαιτεί άμεσες λύσεις σε επίπεδο υποδομών, νομικής προστασίας και ασφάλειας της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα.

Διαβάστε όλη τη μελέτη ΕΔΩ.