Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων και ανακατατάξεων στον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης, η στρατηγική επιλογή της απολιγνιτοποίησης στη Δυτική Μακεδονία μετατρέπεται σε πεδίο σφοδρής πολιτικής αντιπαράθεσης. Με εκτενείς παρεμβάσεις του, ο βουλευτής Χανίων και υπεύθυνος του Τομέα Διαφάνειας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Παύλος Πολάκης, εξαπολύει βαριές κατηγορίες κατά της κυβέρνησης και της διοίκησης της ΔΕΗ, κάνοντας λόγο για «μεθοδευμένη καταστροφή δημόσιας περιουσίας» και «υπονόμευση της εθνικής ενεργειακής ασφάλειας».

Στο επίκεντρο των καταγγελιών βρίσκονται οι ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου και η υπερσύγχρονη μονάδα Πτολεμαΐδα 5, καθώς και η μετατροπή των λιγνιτικών πεδίων σε χώρους φιλοξενίας Data Centers και έργων αντλησιοταμίευσης.

Η «μεταμόρφωση» του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου και το στοίχημα των Data Centers

Η αυλή του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, ένας χώρος με ιστορική σημασία για την ενεργειακή αυτονομία της χώρας και χωρητικότητα 1,5 εκατομμυρίου τόνων λιγνίτη, βρίσκεται σήμερα στην καρδιά μιας δομικής μετάβασης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο κ. Πολάκης, τα αποθέματα έχουν μειωθεί δραστικά κάτω από τους 200.000 τόνους, με την πρόβλεψη να δείχνει μηδενισμό τους έως τα μέσα Μαΐου, οπότε και ολοκληρώνεται η περίοδος θέρμανσης για την Κοζάνη.

Το σχέδιο της διοίκησης της ΔΕΗ, υπό τον Γιώργο Στάσση, προβλέπει την ανέγερση ενός Mega Data Center ισχύος 300 MW ακριβώς πάνω στον χώρο των αυλών λιγνίτη. Η κίνηση αυτή, σύμφωνα με τον βουλευτή, σηματοδοτεί το «μη αναστρέψιμο» τέλος της λιγνιτικής παραγωγής, καθώς η αποξήλωση των ταινιοδρόμων μήκους 13 χλμ. και των αποληπτών καθιστά αδύνατη οποιαδήποτε μελλοντική χρήση του κοιτάσματος. Παράλληλα, εγείρονται σοβαρά ερωτήματα για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, καθώς η ψύξη τέτοιου μεγέθους εγκαταστάσεων απαιτεί τεράστιες ποσότητες υδάτων, με την πηγή τροφοδοσίας —πιθανώς τη λίμνη Πολυφύτου— να παραμένει αδιευκρίνιστη.

Αντλησιοταμίευση και η «κατάκλυση» του δημόσιου πλούτου

Η κριτική επεκτείνεται και στα εξαγγελθέντα έργα αντλησιοταμίευσης, τα οποία χωροθετούνται σε ενεργά ορυχεία, όπως το Νότιο Πεδίο. Ο κ. Πολάκης υποστηρίζει ότι η επιλογή αυτή ισοδυναμεί με οριστική καταστροφή των βεβαιωμένων αποθεμάτων λιγνίτη, η αξία των οποίων, σύμφωνα με τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων της ΔΕΗ (2021), ανέρχεται σε 505 εκατομμύρια τόνους.

«Η αξία του κοιτάσματος που εγκαταλείπεται και καταστρέφεται ισοδυναμεί με 500 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ», σημειώνει χαρακτηριστικά ο βουλευτής, τονίζοντας ότι η κατάκλυση των ορυχείων με 15 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού γίνεται χωρίς επαρκείς μελέτες ευστάθειας ή επιπτώσεων στα υπόγεια ύδατα.

Το παράδοξο της Πτολεμαΐδας 5 και οι εισαγωγές ενέργειας

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην τύχη της Πτολεμαΐδας 5, μιας επένδυσης ύψους 2 δισεκατομμυρίων ευρώ που ξεκίνησε πρόσφατα την εμπορική της λειτουργία. Η πρόθεση για κλείσιμο της μονάδας στο τέλος του 2026 χαρακτηρίζεται από τον κ. Πολάκη ως «εθνική λεηλασία», δεδομένου ότι η μονάδα διαθέτει υψηλή απόδοση (46%) και τεχνολογία αιχμής.

Το πολιτικό οξύμωρο εντείνεται από την αποκάλυψη ότι, ενώ οι ελληνικοί σταθμοί κλείνουν, η χώρα εισάγει ηλεκτρική ενέργεια από τη Βόρεια Μακεδονία, η οποία παράγεται από λιγνίτη (συχνά ελληνικής προέλευσης από το ορυχείο Αχλάδας), ο οποίος μεταφέρεται με νταλίκες περνώντας μπροστά από τον κλειστό πλέον ΑΗΣ Μελίτης.

Ενεργειακή κυριαρχία σε περιβάλλον αβεβαιότητας

Η επιχειρηματολογία του Παύλου Πολάκη καταλήγει σε μια ευρύτερη προειδοποίηση για την ενεργειακή ευστάθεια της χώρας. Σε μια εποχή όπου οι διεθνείς τιμές του φυσικού αερίου και του LNG παραμένουν ευάλωτες σε πολεμικές συρράξεις και κρίσεις εφοδιασμού, η πλήρης απεξάρτηση από τον εγχώριο λιγνίτη θεωρείται από την πλευρά της αντιπολίτευσης ως κίνηση υψηλού ρίσκου.

Η πρόταση που κατατίθεται αφορά τη διατήρηση μιας «Δημόσιας ΔΕΗ» που θα αξιοποιεί τον λιγνίτη ως μονάδα βάσης για ώρες κρίσης, διασφαλίζοντας ότι οι υποδομές δεν θα απαξιωθούν οριστικά προς όφελος ιδιωτικών συμφερόντων στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και του φυσικού αερίου. Το κάλεσμα για κοινή πρωτοβουλία της δημοκρατικής αντιπολίτευσης σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας φάσης πίεσης προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και τη διοίκηση της ΔΕΗ, με φόντο το ενεργειακό μέλλον της Δυτικής Μακεδονίας.