Του Ειρηναίου Μαράκη

Παρακολουθήσαμε την Κυριακή 15/2 την τελευταία παράσταση του θεατρικού έργου του Μάρτιν ΜακΝτόνα «Μοναξιά στην Άγρια Δύση» στην αίθουσα τέχνης Youca, με την οποία ολοκληρώθηκε η πρώτη εμφάνιση της νεοσύστατης ομάδας «Κοινό Σημείο», η οποία κατά κοινή ομολογία αγκαλιάστηκε θερμά από το χανιώτικο κοινό. Η εμφάνιση και η δημιουργία μιας ακόμα ομάδας αποτελεί κέρδος για μια πόλη που πραγματικά διψά για το καλό θέατρο.

Έχουμε γράψει και παλιότερα από αυτή τη θέση για την αναγέννηση του χανιώτικου θεάτρου, η οποία δεν αποτελεί ένα πρόσκαιρο φαινόμενο αλλά αποδεικνύεται ότι έχει βάθος, συνέχεια και, κυρίως, συνέπεια. Παράλληλα δημιουργείται ένα είδος ανατροφοδότησης και επικοινωνίας μεταξύ των θεατρικών ομάδων και των σχολών που υπάρχουν, βαθαίνει η επικοινωνία μεταξύ των ηθοποιών και των σκηνοθετών, και όλα αυτά βάζουν την πίεση στο ΔΗΠΕΘΕΚ να αναλάβει τις δικές του ευθύνες για την ανάπτυξη και το ρίζωμα της θεατρικής παιδείας στον τόπο μας. Τέλος, η δημιουργία νέων ομάδων, που ενισχύει τόσο την πολυφωνία όσο και την πολυχρωμία των θεατρικών φωνών, βοηθά καθοριστικά ώστε να ανοίγονται οι δυνατότητες κάθε δημιουργού να παρουσιάσει το όραμά του. Οι επιλογές έργων, που είτε παρουσιάζονται για πρώτη φορά πανελλαδικά είτε έχουν πολλές απόπειρες προσέγγισης στο πρόσφατο παρελθόν, και δίπλα τους οι εκφράσεις της σύγχρονης ελληνικής θεατρικής γραφής, δημιουργούν ένα εντυπωσιακό σύνολο που αξίζει να μελετηθεί και να καταγραφεί από τους ειδικούς του χώρου.

Αλλά νομίζω πως είναι η ώρα να μιλήσουμε για το ίδιο το έργο. Η «Μοναξιά στην Άγρια Δύση» αποτελεί ένα έργο με αρκετές θεατρικές προσεγγίσεις, κάποιες από τις οποίες έχουν αναρτηθεί και στο YouTube. Με ένα πρόχειρο ψάξιμο στο αχανές διαδίκτυο εντοπίζει κανείς απόπειρες προσέγγισης του έργου σε σκηνοθεσία του Βλαδίμηρου Κυριακίδη (Νέο Ελληνικό Θέατρο Γιώργου Αρμένη – Κεντρική Σκηνή, 2011), σε σκηνοθεσία του Πέτρου Ζούλια (Θέατρο Επί Κολωνώ, 2013), σε σκηνοθεσία της Πέμης Ζούνη (Θέατρο FAUST, 2014-2015), σε σκηνοθεσία του Γιώργου Κωνσταντινίδη (Μικρό Θέατρο Μονής Λαζαριστών, 2024 – ως διπλωματική εργασία) και σε σκηνοθεσία του Κώστα Δελακούρα (Θέατρο Βαφείο – Λάκης Καραλής & περιοδεία, 2025).

Το έργο διαδραματίζεται σε ένα απομονωμένο χωριό της δυτικής Ιρλανδίας, όπου δύο αδέλφια, ο Κόλμαν και ο Βαλέν Κόννορ, ζουν μαζί σε ένα μικρό σπίτι μετά τον θάνατο του πατέρα τους. Η σχέση τους είναι εκρηκτική, γεμάτη βία (σωματική και λεκτική), μαύρο χιούμορ και βαθιά μοναξιά – χαρακτηριστικά του ύφους του ΜακΝτόνα.

Η επιλογή του συγκεκριμένου έργου αποτελεί πρώτης τάξεως ευκαιρία για τη συνοχή μιας νέας θεατρικής ομάδας και προσφέρει στο κοινό ένα βατό, αλλά όχι πρόχειρο έργο. Διαθέτει επίκαιρες, αν όχι διαχρονικές προεκτάσεις, ανεξαρτήτως τόπου και ταυτοτικών στοιχείων, με σαφή κοινωνικά, ηθικά και πολιτισμικά νοήματα. Το έργο συνδυάζει διακριτικό χιούμορ με το απαραίτητο δράμα, θίγει την καθημερινή αλλοτρίωση και δείχνει την αδυναμία της θρησκείας, του Καθολικισμού και άλλων θεσμών να δώσουν λύσεις και όραμα. Παράλληλα φωτίζει την υποκρισία που κρύβουν οι οικογενειακές σχέσεις. Η ωμή βία και το γκροτέσκο χιούμορ λειτουργούν ως εργαλεία που αποκαλύπτουν τα βαθύτερα τραύματα και τις ψευδαισθήσεις των ηρώων, ενώ η παρουσία του ιερέα υπογραμμίζει την κενότητα των θεσμών μπροστά στην ανθρώπινη απομόνωση και την αυτοκαταστροφή.

Η σύγχρονη, ρέουσα γλώσσα της ελληνικής μετάφρασης του Ερρίκου Μπελιέ δίνει στους ηθοποιούς την ελευθερία να παίξουν με φυσικότητα και ρυθμό, μετατρέποντας τις βίαιες ανταλλαγές σε κάτι οικείο και καθημερινό, σαν να ακούς γείτονες να τσακώνονται πίσω από ανοιχτό παράθυρο. Αντίστοιχα, την ίδια αίσθηση οικειότητας προσφέρουν το λιτό σκηνικό μέρος του έργου σε τρία επίπεδα, το σαλόνι της κεντρικής οικίας με το πλέγμα μπροστά που σηματοδοτεί την φυλακή ή το κλουβί που είναι εγκλωβισμένα τα πρόσωπα του έργου, αλλά και της ιρλανδικής κοινωνίας, με το πατάρι όπου τα αδέρφια φυλάνε όλα τα μυστικά της ζωής και των εγκλημάτων τους, καθώς και ο εξωτερικός χώρος.

Στην παράσταση αυτή, οι ηθοποιοί δίνουν σάρκα και οστά στους ήρωες με τρόπο που σε καθηλώνει. Ο Φώτης Κοτρώτσος, ως ο ένας από τα δύο αδέλφια, φέρνει μια εκρηκτική ενέργεια και ξαφνικές εκρήξεις γέλιου που μετατρέπονται σε ουρλιαχτό – η χημεία του με τον Χρήστο Ραχιώτη είναι σαν δύο άντρες παγιδευμένοι στην ίδια φυλακή, που δεν μπορούν ούτε να χωρίσουν ούτε να συμφιλιωθούν. Η Ρίτα Μαρτσάκη, στο ρόλο της Γκερλήν, προσθέτει μια τρυφερή, ευάλωτη νότα μέσα στην ωμότητα ή, αν θέλετε, στην τοξική αρρενοπώτητα, με ματιές γεμάτες λαχτάρα και φωνή που σπάει όταν η αθωότητά και τα όνειρα της συγκρούονται με την πραγματικότητα. Και ο Κώστας Μαρκάτος, στον ρόλο του πάτερ Γουέλς, δίνει μια ερμηνεία γεμάτη εσωτερική σύγκρουση: ένας ιερέας που πίνει για να ξεφύγει από την ίδια του την ανικανότητα να βοηθήσει, με χέρια που τρέμουν και λόγια που πνίγονται – μια παρουσία που σε κάνει να νιώθεις το βάρος της αποτυχίας και της κενότητας των θεσμών. Μαζί, οι τέσσερις ηθοποιοί μετατρέπουν την παράσταση σε κάτι ζωντανό, επώδυνο και αστείο ταυτόχρονα, που μένει μέσα σου και μετά το φινάλε.

Με λίγα λόγια, η ομάδα «Κοινό Σημείο» παρουσίασε την «Μοναξιά στην Άγρια Δύση» ως καθρέφτη της καθημερινής απομόνωσης, της οικογενειακής υποκρισίας και της αδυναμίας των θεσμών να γεφυρώσουν το χάσμα ανάμεσα στους ανθρώπους. Με σκηνική συνέπεια και φρέσκια ματιά, η παράσταση μετατρέπει την ωμή βία και το μαύρο χιούμορ σε εργαλεία που φωτίζουν την αόρατη μοναξιά γύρω μας, αφήνοντας το κοινό να αναλογιστεί τον δικό του χώρο και τις δικές του ευθύνες μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο πλέγματα, τείχη και αποστάσεις. Μια αξιόλογη πρώτη δουλειά που ενισχύει την πολυφωνία του χανιώτικου θεάτρου και μας κάνει να περιμένουμε με ανυπομονησία τη συνέχεια.