Ο άνθρωπος που ελπίζει μια μέρα να σας πάρει τη δουλειά σχεδιάζει τώρα το βραβείο παρηγοριάς σας — και θέλει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση να πληρώσει γι’ αυτό.

Ο δισεκατομμυριούχος της τεχνολογίας Έλον Μασκ πρότεινε την Παρασκευή η ομοσπονδιακή κυβέρνηση να θεσπίσει ένα πρόγραμμα καθολικού υψηλού εισοδήματος, ένα σχέδιο που πρότεινε για πρώτη φορά το 2023 αλλά ποτέ δεν είχε υποστηρίξει πλήρως μέχρι τώρα.

«Το καθολικό ΥΨΗΛΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ μέσω επιταγών που θα εκδίδονται από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση είναι ο καλύτερος τρόπος για την αντιμετώπιση της ανεργίας που προκαλείται από την ΤΝ», έγραψε ο Μασκ στο X. «Η ΤΝ/ρομποτική θα παράγει αγαθά και υπηρεσίες κατά πολύ ανώτερα από την αύξηση της προσφοράς χρήματος, επομένως δεν θα υπάρξει πληθωρισμός».

Τα σχόλια του Μασκ γίνονται καθώς αυξάνονται οι φόβοι για απώλειες θέσεων εργασίας λόγω της ΤΝ — ένας φόβος που ο ίδιος βοήθησε να υποδαυλιστεί με το έργο του για την ανάπτυξη του Optimus, του ανθρωποειδούς ρομπότ της Tesla. Εταιρείες σε διάφορους κλάδους έχουν αναφέρει την τεχνητή νοημοσύνη ως την αιτία για τους πρόσφατους κύκλους απολύσεων, σύμφωνα με το International Business Times.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ UBI και UHI;

Το καθολικό υψηλό εισόδημα, γνωστό ως UHI (Universal High Income), είναι πολύ παρόμοιο με το καθολικό βασικό εισόδημα, ή UBI (Universal Basic Income). Η πολιτική πρόταση έχει ρίζες τόσο στην προοδευτική αμερικανική πολιτική όσο και στη φιλελεύθερη (libertarian) φιλοσοφία.

Το 1962, ο Αμερικανός οικονομολόγος Μίλτον Φρίντμαν έγραψε για έναν αρνητικό φόρο εισοδήματος στο βιβλίο του «Καπιταλισμός και Ελευθερία». Η πρότασή του, μια μορφή UBI, θα παρείχε ένα ελάχιστο εισόδημα στις φτωχότερες οικογένειες και θα αντικαθιστούσε το σύστημα πρόνοιας της χώρας, το οποίο περιέγραψε ως δαπανηρό και αναποτελεσματικό.

Αλλά η ιδέα του Φρίντμαν για την αποστολή επιταγών από την κυβέρνηση σε άτομα που κερδίζουν κάτω από ένα ορισμένο όριο διαφέρει από αυτό που πρότειναν ο Μασκ και άλλοι. Το σχέδιο του Φρίντμαν αντικαθιστούσε το κράτος πρόνοιας, ενώ το σχέδιο του Μασκ δημιουργεί ένα εντελώς νέο σύστημα πάνω στα υπάρχοντα.

Οι πρόσφατες προτάσεις και δοκιμές UBI είναι συνήθως μικρής κλίμακας, παρέχοντας στους αιτούντες μόνο τα απολύτως απαραίτητα για την επιβίωση. Το σχέδιο του Μασκ υποδηλώνει ότι υπερβαίνει τη διαβίωση, αναφέρει το Benzinga, υποστηρίζοντας ότι εάν η ΤΝ και ο αυτοματισμός καταστήσουν την κοινωνία πιο παραγωγική, οι εταιρείες θα μπορούσαν να μοιραστούν αυτά τα κέρδη ώστε να επωφεληθούν όλοι.

«Το Καθολικό Υψηλό Εισόδημα δεν είναι ένα μεγαλύτερο δίχτυ ασφαλείας — είναι μια αφήγηση μερίσματος», δήλωσε στο έντυπο ο Ryan Waite, ειδικός σε θέματα πολιτικής στο Think Big. «Πρόκειται για τον διαμοιρασμό του πλεονάσματος που προέρχεται από την ΤΝ, ώστε οι άνθρωποι να συμμετέχουν στην ανάπτυξη, και όχι απλώς να προστατεύονται από την απώλεια».

Νωρίτερα φέτος, κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης με τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της NVIDIA, Jensen Huang, ο Μασκ είπε ότι η εργασία μπορεί να γίνει σχεδόν σαν χόμπι στο μέλλον, εάν οι προβλέψεις του για τον αυτοματισμό είναι σωστές.

«Η πρόβλεψή μου είναι ότι η εργασία θα είναι προαιρετική», είπε ο Μασκ. «Θα είναι σαν να αθλείσαι ή να παίζεις ένα βιντεοπαιχνίδι ή κάτι τέτοιο».

Ο Μασκ δεν είναι το μόνο άτομο στη Σίλικον Βάλεϊ που πιέζει για το UHI. Ο Διευθύνων Σύμβουλος της OpenAI, Sam Altman, έχει ρίξει την ιδέα στο παρελθόν επίσης. Το 2025, ο Altman πρότεινε τον «καθολικό ακραίο πλούτο».

Η λύση του για ένα μέλλον κυριαρχούμενο από την ΤΝ θα μετρούσε την παγκόσμια παραγωγή ΤΝ σε διακριτικά (tokens) πριν τα διανείμει παγκοσμίως. Σε ένα παράδειγμα που εξέτασε το Moneywise, εάν μια εταιρεία ΤΝ δημιουργούσε 20 πεντάκις εκατομμύρια διακριτικά ετησίως, θα έδινε το 60% στο παραδοσιακό καπιταλιστικό σύστημα και θα μοίραζε τα υπόλοιπα εξίσου σε όλους.

«Νομίζω ότι η κοινωνία θα πει πολύ γρήγορα: “Εντάξει, πρέπει να έχουμε κάποιο νέο οικονομικό μοντέλο όπου θα το μοιραζόμαστε αυτό και θα το διανέμουμε στους ανθρώπους”», είπε ο Altman. «Συνήθιζα να είμαι πολύ ενθουσιασμένος με πράγματα όπως το UBI. Εξακολουθώ να είμαι κατά κάποιο τρόπο ενθουσιασμένος, όπως με το καθολικό βασικό εισόδημα, όπου απλώς δίνεις σε όλους χρήματα».

Θα μπορούσε αυτό το πρόγραμμα να λειτουργήσει καν;

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, η κυβέρνηση εξέδωσε τρεις γύρους επιταγών τόνωσης για να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των οικονομικών δυσχερειών που αντιμετώπιζαν πολλοί άνθρωποι. Όμως οι επιταγές είχαν άμεσο αντίκτυπο στις τιμές καταναλωτή, με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Federal Reserve) να τις θεωρεί υπεύθυνες για μια αύξηση του ρυθμού πληθωρισμού κατά 2,5 ποσοστιαίες μονάδες.

Ωστόσο, στην ανάρτησή του την Παρασκευή, ο Μασκ δήλωσε ότι πιστεύει πως ο αυτοματισμός και η ΤΝ θα δημιουργούσαν αρκετά αγαθά και υπηρεσίες ώστε να εξισορροπήσουν την προσφορά χρήματος, οδηγώντας σε μηδενικό πληθωρισμό.

Άνθρωποι προσκείμενοι στον Μασκ συμφωνούν. Ο Πίτερ Διαμαντής, ιδρυτής του Ιδρύματος XPRIZE, έγραψε σε μια πρόσφατη ανάρτηση στο Substack ότι εάν ο αυτοματισμός προκαλέσει πτώση των τιμών, η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών θα αυξηθεί.

«Όταν η ΤΝ και η ρομποτική συρρικνώσουν το κόστος των πέντε κύριων κατηγοριών του κόστους διαβίωσης περισσότερο από το μισό, μια επιταγή 3.000 δολαρίων/μήνα που σήμερα μόλις καλύπτει τα βασικά, γίνεται μια πραγματικά ευημερούσα ζωή», έγραψε ο Διαμαντής. «Η επιταγή δεν αλλάζει. Ο κόσμος αλλάζει».

Άλλοι όμως δεν είναι τόσο σίγουροι. Το Tax Project, ένα μη κομματικό εκπαιδευτικό ερευνητικό ίδρυμα, δήλωσε ότι η δυναμική της αγοράς δεν θα αλλάξει παρά τα κέρδη παραγωγικότητας της ΤΝ.

«Στο πλαίσιο του καλύτερου σεναρίου του Μασκ, η έλλειψη εξατμίζεται και όλοι μπορούν να έχουν ό,τι θέλουν», έγραψε η ομάδα. «Σε αυτόν τον κόσμο, το UHI θα μπορούσε να αυξήσει τη βασική ασφάλεια, αφήνοντας παράλληλα τον ανταγωνισμό ανέπαφο. Ή θα μπορούσε να ρίξει λάδι στη φωτιά του πληθωρισμού εάν δεν αντιμετωπιστούν οι περιορισμοί στην προσφορά».

Το ηθικό δίλημμα του UBI

Στο παρελθόν, ο Μασκ έχει υποστηρίξει την απορρύθμιση, υπηρετώντας μάλιστα ως επικεφαλής του αμφιλεγόμενου Υπουργείου Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας, το οποίο επιδίωκε να περικόψει τις κρατικές δαπάνες. Αλλά το UHI θα ήταν ένα τεράστιο ομοσπονδιακό πρόγραμμα με ανάλογες ομοσπονδιακές δαπάνες.

Το σχέδιό του εγείρει επίσης ένα σημαντικό ερώτημα: εάν οι εταιρείες ΤΝ ελέγχουν τα χρήματα των ανθρώπων, τι τις εμποδίζει από το να τα πάρουν πίσω;

Μια μελέτη του 2025 που αξιολογήθηκε από ομότιμους υποστηρίζει ότι οι διευθύνοντες σύμβουλοι τεχνολογίας έχουν αρχίσει να προωθούν το πρόγραμμα επειδή τους κάνει να φαίνονται ως «καλοπροαίρετοι οραματιστές που ανησυχούν για την ευημερία της ανθρωπότητας». Αλλά αυτό θα μπορούσε να είναι μια πρόσοψη.

«Η προώθηση του UBI μπορεί να είναι ένας στρατηγικός τρόπος για τις ελίτ της ΤΝ να αποκρούσουν την κριτική, διατηρώντας τον έλεγχο των αφηγημάτων για το μέλλον της ΤΝ, αποφεύγοντας ταυτόχρονα τις προκλήσεις στα κίνητρα κέρδους τους», έγραψαν οι συγγραφείς της μελέτης. «Αυτό το πλαίσιο αποσπά την προσοχή από το γεγονός ότι τα ίδια άτομα που πιέζουν για το UBI είναι και εκείνα που θα κερδίσουν τα περισσότερα».

Ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Ελλάδας, Γιάνης Βαρουφάκης, υποστηρίζει ότι οι εταιρείες τεχνολογίας προσπαθούν να δημιουργήσουν μια νέα μορφή φεουδαρχίας που ονομάζεται τεχνοφεουδαρχία. Αντί για τη δημιουργία ενός προγράμματος UBI, ο Βαρουφάκης πιστεύει ότι οι κυβερνήσεις θα έπρεπε να απαιτούν από τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας να εκδίδουν νέες μετοχές σε ένα δημόσιο καταπίστευμα που θα παράγει εισόδημα για τους εργαζόμενους που αντικαθίστανται από ρομπότ. Το ονομάζει αυτό καθολικό βασικό μέρισμα.

«Ουσιαστικά, η κοινωνία γίνεται μέτοχος σε κάθε εταιρεία», έγραψε ο Βαρουφάκης, «και τα μερίσματα διανέμονται ισόποσα σε όλους τους πολίτες».

Κοιτάζοντας προς ένα μέλλον με ΤΝ

Οι ίδιοι άνθρωποι και οι εταιρείες που διαταράσσουν την οικονομία είναι αυτοί που προσπαθούν να βρουν μια λύση σε αυτή τη διατάραξη. Αλλά είναι δύσκολο να σχεδιάσεις όταν δεν ξέρεις ακριβώς τι πρόκειται να συμβεί.

Οι ερευνητές λένε ότι η αυξανόμενη επιρροή που έχουν οι διευθύνοντες σύμβουλοι τεχνολογίας στην κυβέρνηση «υπογραμμίζει μια υπολογισμένη προσπάθεια ελέγχου της ανάπτυξης της ΤΝ και των κοινωνικών της επιπτώσεων».

Ο Μασκ το αντέκρουσε αυτό, λέγοντας ότι ο κόσμος εισέρχεται σε «ένα θετικό μέλλον ΤΝ». Παραδέχθηκε, ωστόσο, ότι όσοι βρίσκουν νόημα στην εργασία τους μπορεί να αντιμετωπίσουν δυσκολίες.

«Στο [UHI], όλοι μπορούν να έχουν όποια αγαθά και υπηρεσίες θέλουν», έγραψε. «Είναι λιγότερο ξεκάθαρο πώς θα βρούμε νόημα σε έναν κόσμο όπου η εργασία είναι προαιρετική».

san.com