Από το βήμα της Παγκόσμιας Συνόδου Κορυφής Κυβερνήσεων στο Ντουμπάι, ο Ισπανός Πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ εξαπέλυσε μια δριμεία επίθεση κατά των μεγάλων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης, χαρακτηρίζοντάς τις ως «ψηφιακή Άγρια Δύση» και «αποτυχημένα κράτη» όπου η ανομία και η παραπληροφόρηση κυριαρχούν. Με μια κίνηση που αναμένεται να προκαλέσει τριγμούς στην παγκόσμια τεχνολογική βιομηχανία, ο Σάντσεθ ανακοίνωσε ένα αυστηρό πακέτο πέντε μέτρων, το οποίο περιλαμβάνει από την απαγόρευση πρόσβασης σε ανηλίκους κάτω των 16 ετών έως και την ποινική δίωξη των διευθυντικών στελεχών (CEOs) των πλατφορμών.

Ο Ισπανός ηγέτης, έχοντας συμπληρώσει σχεδόν οκτώ χρόνια στην εξουσία, περιέγραψε μια ζοφερή εικόνα της εξέλιξης του ψηφιακού κόσμου. Ενώ αρχικά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρουσιάστηκαν ως εργαλεία παγκόσμιας κατανόησης και δημοκρατικής διαφάνειας, ο Σάντσεθ υποστήριξε ότι έχουν μετατραπεί σε έναν χώρο όπου οι αλγόριθμοι στρεβλώνουν τον δημόσιο διάλογο και τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών πωλούνται ως εμπορεύματα.

«Μας είπαν ότι θα ήταν οχήματα ελευθερίας. Αντίθετα, γίναμε μάρτυρες ενός χώρου όπου η παραπληροφόρηση αξίζει περισσότερο από την αλήθεια και οι νόμοι αγνοούνται επιδεικτικά», δήλωσε χαρακτηριστικά. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις κατηγορίες κατά του TikTok για τη διακίνηση υλικού παιδικής κακοποίησης παραγόμενου από AI, καθώς και στις πρακτικές της Meta (Instagram και Facebook) σχετικά με την παρακολούθηση χρηστών και τις εκστρατείες ξένης παρέμβασης σε εκλογικές διαδικασίες.

Η μετωπική σύγκρουση με τον Έλον Μασκ

Η ομιλία του Σάντσεθ απέκτησε προσωπικό τόνο όταν αναφέρθηκε στον ιδιοκτήτη της πλατφόρμας X, Έλον Μασκ. Ο Ισπανός Πρωθυπουργός κατηγόρησε τον Μασκ ότι χρησιμοποίησε τον προσωπικό του λογαριασμό για να υπονομεύσει την κυριαρχική απόφαση της ισπανικής κυβέρνησης σχετικά με τη νομιμοποίηση 500.000 μεταναστών.

«Ο ιδιοκτήτης του X, μετανάστης και ο ίδιος, χρησιμοποίησε την πλατφόρμα του για να διασπείρει παραπληροφόρηση για μια εθνική μας απόφαση», σημείωσε ο Σάντσεθ, συνδέοντας την κίνηση αυτή με μια ευρύτερη τάση των πλατφορμών να λειτουργούν υπεράνω των εθνικών νόμων. Παρά την οικονομική ισχύ αυτών των εταιρειών, η οποία συχνά ξεπερνά το ΑΕΠ ολόκληρων εθνών, ο Σάντσεθ διαμήνυσε ότι η πολιτική αποφασιστικότητα της Μαδρίτης είναι «μεγαλύτερη από τις τσέπες των κολοσσών».

Το πεντάπτυχο της ισπανικής αντεπίθεσης

Από την ερχόμενη εβδομάδα, η Ισπανία θέτει σε εφαρμογή μια νομοθετική στρατηγική που στοχεύει στην ανάκτηση του ψηφιακού ελέγχου. Τα πέντε βασικά μέτρα περιλαμβάνουν:

1. Ποινική ευθύνη στελεχών: Οι διευθύνοντες σύμβουλοι (CEOs) των πλατφορμών θα αντιμετωπίζουν ποινικές διώξεις για τη μη απομάκρυνση παράνομου ή ρητορικής μίσους περιεχομένου.

2. Ποινικοποίηση αλγοριθμικής χειραγώγησης: Η σκόπιμη ενίσχυση παράνομου περιεχομένου μέσω αλγορίθμων μετατρέπεται σε νέο ποινικό αδίκημα.

3. Σύστημα ιχνηλάτησης μίσους: Δημιουργείται ένας μηχανισμός μέτρησης του «αποτυπώματος πόλωσης», ο οποίος θα αποτελεί τη βάση για την επιβολή οικονομικών και νομικών κυρώσεων.

4. Απαγόρευση για ανηλίκους κάτω των 16: Η Ισπανία καθιστά υποχρεωτική την αυστηρή επαλήθευση ηλικίας, απαγορεύοντας την πρόσβαση σε παιδιά, με σκοπό την προστασία τους από τον εθισμό και το ακατάλληλο περιεχόμενο.

5. Εισαγγελική έρευνα: Η κυβέρνηση θα συνεργαστεί με τον δημόσιο κατήγορο για τη διερεύνηση παραβάσεων από τις πλατφόρμες Grok, TikTok και Instagram.

Ψηφιακή κυριαρχία και διεθνείς συμμαχίες

Αναγνωρίζοντας ότι η μάχη αυτή ξεπερνά τα σύνορα ενός μόνο κράτους, ο Σάντσεθ ανακοίνωσε ότι η Ισπανία ηγείται μιας συμμαχίας έξι ευρωπαϊκών χωρών με κοινή δέσμευση για αυστηρότερη ρύθμιση. Η πρώτη συνάντηση αυτού του συνασπισμού αναμένεται τις επόμενες ημέρες, με στόχο τον συντονισμό ενεργειών σε πολυεθνική κλίμακα.

Κλείνοντας την ομιλία του, ο Ισπανός Πρωθυπουργός απάντησε σε όσους θεωρούν τη σύγκρουση αυτή «περιφερειακή» σε σχέση με γεωπολιτικές κρίσεις όπως στην Ουκρανία ή την Παλαιστίνη. «Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τη σύγκλιση δύο αποτυχιών: ενός ψηφιακού χώρου χωρίς ευθύνη που μας αποδυναμώνει εκ των έσω και μιας διεθνούς τάξης που πιέζεται εκ των έξω», τόνισε, καλώντας τις κυβερνήσεις να επιλέξουν τη διακυβέρνηση έναντι της παραίτησης.

Η πρωτοβουλία της Ισπανίας θέτει ένα παγκόσμιο προηγούμενο. Αν η Μαδρίτη καταφέρει να επιβάλει την ποινική ευθύνη σε τεχνολογικούς ηγέτες, η σχέση κράτους και Silicon Valley ενδέχεται να αλλάξει ριζικά. Η επιτυχία αυτού του εγχειρήματος θα κριθεί στην πράξη, καθώς οι τεχνολογικοί κολοσσοί αναμένεται να επιστρατεύσουν το σύνολο της νομικής και πολιτικής τους επιρροής για να αναχαιτίσουν το ισπανικό «μοντέλο».