Της Μαρίας Πετραντωνάκη- Καλογερή *

Το 7ο Παγκόσμιο Συνέδριο Κρητών ολοκληρώθηκε στα Χανιά, αφήνοντας πίσω του κάτι πολύ περισσότερο από τέσσερις ημέρες συναντήσεων, εισηγήσεων και ανταλλαγής απόψεων. Ανέδειξε, για ακόμη μία φορά, τη βαθιά σχέση της Κρήτης με τους ανθρώπους της που ζουν και δημιουργούν σε κάθε γωνιά του κόσμου δίνοντας ταυτόχρονα την αφορμή να σκεφτούμε πώς αυτή η σχέση μπορεί να αποκτά διαρκώς νέο περιεχόμενο.

Στην ομιλία του, ο Περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης τόνισε ότι «η αληθινή δύναμη του τόπου μας καθρεφτίζεται στη Διασπορά μας», επισημαίνοντας ότι οι Κρήτες του εξωτερικού αποτελούν έναν ζωντανό φορέα της οικουμενικότητας του νησιού και μια γέφυρα που συνδέει την Κρήτη με τον κόσμο. Τα λόγια αυτά αποτυπώνουν μια πραγματικότητα με βαθιές ιστορικές και ανθρώπινες ρίζες, ανοίγοντας παράλληλα έναν ενδιαφέροντα προβληματισμό για το μέλλον.

Για δεκαετίες, οι διάφορες κοινότητες των Κρητών στο εξωτερικό διατήρησαν ζωντανή την ιστορική μνήμη, τη γλώσσα, την παράδοση και την πολιτιστική ταυτότητα του τόπου. Μετέδωσαν στις νεότερες γενιές την αγάπη για την Κρήτη και μετέφεραν τον πολιτισμό του νησιού πολύ πέρα από τα γεωγραφικά του όρια. Η προσφορά αυτή παραμένει πολύτιμη και αναντικατάστατη.

Σήμερα, όμως, η Διασπορά μπορεί να ιδωθεί και μέσα από μια ακόμη διάσταση. Ανάμεσα στους Κρήτες που ζουν και δημιουργούν στο εξωτερικό βρίσκονται επιστήμονες, ερευνητές, πανεπιστημιακοί, επιχειρηματίες, επαγγελματίες και στελέχη με σημαντική διεθνή εμπειρία. Μαζί με την αγάπη τους για την ιδιαίτερη πατρίδα μεταφέρουν γνώση, τεχνογνωσία, διαφορετικές εμπειρίες, επαγγελματικά δίκτυα και μια πολύτιμη εικόνα όσων συμβαίνουν στον κόσμο.

Ίσως, λοιπόν, μία από τις σημαντικότερες παρακαταθήκες του 7ου Παγκοσμίου Συνεδρίου Κρητών να είναι η ευκαιρία να δούμε αυτή τη σχέση σε όλο της το εύρος. Να περάσουμε, χωρίς να εγκαταλείψουμε τη μνήμη και την πολιτιστική ταυτότητα, από τη συναισθηματική σύνδεση στη δημιουργική συνεργασία. Να αντιληφθούμε τη Διασπορά όχι μόνο ως μια κοινότητα που διατηρεί δεσμούς με την Κρήτη, αλλά και ως ένα παγκόσμιο οικοσύστημα γνώσης, εμπειρίας και ανθρώπινων διασυνδέσεων.

Η αξιοποίηση αυτού του ανθρώπινου κεφαλαίου δεν αποτελεί μια νέα ή αποκλειστικά θεωρητική σκέψη. Η διεθνής εμπειρία προσφέρει ενδιαφέροντα παραδείγματα χωρών και περιοχών που επιχείρησαν να δώσουν μια πιο σύγχρονη διάσταση στη σχέση τους με τους ανθρώπους τους στο εξωτερικό. Όχι ως πρότυπα προς μηχανική αντιγραφή, αλλά ως παραδείγματα που αξίζει να γνωρίζουμε.

Η Ιρλανδία αποτελεί μια χαρακτηριστική περίπτωση. Μέσα από πρωτοβουλίες όπως το Global Irish Network, άνθρωποι της ιρλανδικής διασποράς με σημαντική παρουσία στην επιχειρηματικότητα, στην επιστήμη και στη δημόσια ζωή συνδέθηκαν με τη χώρα όχι μόνο ως δωρητές ή συμβολικοί πρεσβευτές της, αλλά ως φορείς γνώσης, εμπειρίας και διεθνών επαφών.

Η αξία ενός τέτοιου δικτύου δεν εξαντλείται στην οικονομική συνεισφορά. Βρίσκεται στην ανταλλαγή γνώσης και στρατηγικής εμπειρίας, στη διευκόλυνση διεθνών συνεργασιών, στη δημιουργία επαφών με νέες αγορές και στην αξιοποίηση ανθρώπων που γνωρίζουν ταυτόχρονα τον τόπο καταγωγής τους και το διεθνές περιβάλλον στο οποίο δραστηριοποιούνται. Η Διασπορά αποκτά, με αυτόν τον τρόπο, έναν διαφορετικό ρόλο: γίνεται μέρος του σύγχρονου ανθρώπινου και αναπτυξιακού κεφαλαίου της χώρας.

Εξίσου ενδιαφέρον είναι το παράδειγμα της Σκωτίας, μιας περιοχής με ισχυρή ταυτότητα και έντονη διεθνή παρουσία. Το GlobalScot δεν αποτελεί μια παραδοσιακή ένωση αποδήμων. Είναι ένα διεθνές δίκτυο έμπειρων στελεχών, επιχειρηματιών, επιστημόνων και ανθρώπων με δεσμούς με τη Σκωτία, οι οποίοι προσφέρουν εθελοντικά κάτι που συχνά είναι πολυτιμότερο από μια οικονομική ενίσχυση: τον χρόνο, τη γνώση, την εμπειρία και τις διεθνείς διασυνδέσεις τους.

Ένα μέλος ενός τέτοιου δικτύου μπορεί να μεταφέρει την εμπειρία του από μια ξένη αγορά, να καθοδηγήσει έναν νέο επιχειρηματία, να δημιουργήσει μια επαφή με έναν ερευνητικό ή επιχειρηματικό οργανισμό, να μοιραστεί πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλα οικοσυστήματα καινοτομίας ή απλώς να φέρει κοντά ανθρώπους που διαφορετικά ίσως να μην είχαν ποτέ την ευκαιρία να συναντηθούν.

Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο αυτών των παραδειγμάτων. Η γνώση δεν καταγράφεται απλώς. Κυκλοφορεί. Και αποκτά αξία όταν δημιουργεί νέες σχέσεις, συνεργασίες και ευκαιρίες.

Η Κρήτη διαθέτει ήδη ένα σημαντικό οικοσύστημα γνώσης και δημιουργίας: πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, επιχειρήσεις, παραγωγικούς και πολιτιστικούς φορείς, αυτοδιοίκηση και μια νέα γενιά ανθρώπων που αναζητά ευκαιρίες συνεργασίας και εξωστρέφειας. Την ίδια στιγμή, Κρήτες σε ολόκληρο τον κόσμο διαθέτουν εμπειρία και παρουσία στην επιστήμη, στην τεχνολογία, στην εκπαίδευση, στην επιχειρηματικότητα, στον πολιτισμό και σε πολλούς ακόμη τομείς.

Το ενδιαφέρον ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν υπάρχουν οι άνθρωποι αλλά πώς μπορούν να συναντώνται συχνότερα οι γνώσεις, οι εμπειρίες και οι διαφορετικές διαδρομές τους.

Και ίσως εδώ υπάρχει, όπως αναφέρθηκε, χώρος για να διαμορφωθεί ένα Παγκόσμιο Δίκτυο Γνώσης των Κρητών — ένα Crete Global Network;

Όχι απαραίτητα ως ένας νέος θεσμός ή μια μεγάλη διοικητική δομή και σίγουρα όχι ως ένα ακόμη μητρώο ονομάτων. Αλλά ως ένα ευέλικτο δίκτυο ανθρώπων και γνώσης, μέσα από το οποίο θα μπορούσαν να συναντώνται οι άνθρωποι της Κρήτης με τους Κρήτες της Διασποράς ανάλογα με τα ενδιαφέροντα, την εμπειρία και το πεδίο δραστηριότητάς τους.

Ένα δίκτυο που θα μπορούσε, για παράδειγμα, να φέρνει έναν νέο ερευνητή της Κρήτης σε επαφή με έναν Κρητικό πανεπιστημιακό του εξωτερικού, μια νεοφυή επιχείρηση με έναν έμπειρο επαγγελματία που γνωρίζει μια διεθνή αγορά, έναν εκπαιδευτικό με ανθρώπους που εφαρμόζουν καινοτόμες πρακτικές σε άλλες χώρες ή έναν πολιτιστικό φορέα με αντίστοιχα δίκτυα στο εξωτερικό. Θα μπορούσε να ευνοεί mentoring, ανταλλαγές γνώσης, επιστημονικές και εκπαιδευτικές συνεργασίες, επιχειρηματικές επαφές και, πάνω απ’ όλα, μια σταθερότερη επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων που μοιράζονται έναν κοινό τόπο αναφοράς.

Δεν έχει ίσως τόση σημασία σήμερα το όνομα ή η ακριβής μορφή μιας τέτοιας πρωτοβουλίας. Ούτε ποιος θα μπορούσε να την αναλάβει. Αυτά αποτελούν αντικείμενο ενός ευρύτερου διαλόγου μεταξύ των ίδιων των Κρητών της Διασποράς και των ανθρώπων και φορέων του νησιού. Εκείνο που έχει ενδιαφέρον είναι η ίδια η σκέψη: μπορούμε να μετατρέψουμε τη γεωγραφική απόσταση από μειονέκτημα σε πλεονέκτημα και τη σχέση με τη Διασπορά από έναν ισχυρό συναισθηματικό δεσμό σε μια ακόμη πιο δημιουργική, αμφίδρομη σχέση; Και η απάντηση έρχεται από τους ιδιους τους διοργανωτές και συμμετέχοντες του Συνεδρίου. ΝΑΙ μπορούμε!

Σε μια εποχή όπου η γνώση και η επικοινωνία δεν γνωρίζουν σύνορα, η ανάπτυξη ενός τόπου συνδέεται ολοένα περισσότερο με την ικανότητά του να επικοινωνεί, να συνεργάζεται και να συνομιλεί με τον κόσμο. Υπό αυτή την έννοια, η Κρητική Διασπορά μπορεί να ιδωθεί ως ένας στρατηγικός εταίρος: όχι επειδή καλείται να υποκαταστήσει τους θεσμούς ή τους ανθρώπους του νησιού, αλλά επειδή μπορεί να προσθέσει σε όσα ήδη υπάρχουν τη διεθνή εμπειρία, τη γνώση και τις διασυνδέσεις της.

Το 7ο Παγκόσμιο Συνέδριο Κρητών ολοκληρώθηκε. Οι συναντήσεις, όμως, οι ανθρώπινες σχέσεις και οι ιδέες που αναδείχθηκαν μέσα από αυτό μπορούν να συνεχίσουν να παράγουν καρπούς.

Γιατί η Διασπορά δεν είναι μόνο η μνήμη της Κρήτης μακριά από την Κρήτη. Είναι οι άνθρωποί της, οι διαφορετικές διαδρομές τους, οι γνώσεις και οι εμπειρίες τους και η κοινή επιθυμία να παραμένει ζωντανός και ουσιαστικός ο δεσμός με τον τόπο.

* Διευθύντρια Περιφερειακής Αναπτυξιακής Εταιρείας Κρήτης ΑΕ

Εντεταλμένη Σύμβουλος Ανάπτυξης Δήμου Χανίων