Το παγκόσμιο γεωπολιτικό σκηνικό βρίσκεται σε μια φάση ακραίας ανάφλεξης, με την αμερικανική εξωτερική πολιτική να επιστρέφει στην πιο επιθετική εκδοχή του δόγματος της επιβολής μέσω της συντριπτικής ισχύος. Με τις αμερικανικές βόμβες να σφυροκοπούν πλέον ανοιχτά το έδαφος του Ιράν, την πολύπλευρη επιχείρηση αποσταθεροποίησης της Βενεζουέλας να βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, και τον Λευκό Οίκο να επαναφέρει στο τραπέζι ακόμα και εδαφικές αξιώσεις βαθιά νεοαποικιακού χαρακτήρα –όπως η δεδηλωμένη πρόθεση εξαγοράς της Γροιλανδίας– ο παγκόσμιος χάρτης επανασχεδιάζεται με όρους ηγεμονικού καταναγκασμού.

Μέσα σε αυτό το θέατρο των ασύμμετρων συγκρούσεων, η συνεχιζόμενη πολιορκία της Κούβας παραμένει η μακροβιότερη και πλέον χαρακτηριστική απόδειξη αυτού του δόγματος. Ωστόσο, η διεθνής δημοσιογραφική έρευνα οφείλει να υπερβεί τα επιδερμικά αφηγήματα περί επικείμενης «κατάρρευσης» της Αβάνας. Η αντοχή του νησιού δεν αποτελεί κάποιο γεωπολιτικό παράδοξο. Εδράζεται σε δύο θεμελιώδεις πυλώνες που το δυτικό αφήγημα αρνείται συστηματικά να αναλύσει: την ιστορική χρεοκοπία της αμερικανικής διπλωματίας στη Λατινική Αμερική και, κυρίως, τη βαθιά ριζωμένη, άμεση συμμετοχική δημοκρατία που έχει οικοδομήσει ο ίδιος ο κουβανικός λαός.

Ο μύθος των ΗΠΑ και τα ιστορικά ντοκουμέντα

Ο διακηρυγμένος στόχος του Λευκού Οίκου και του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, βάσει του οποίου επιβάλλεται ο εξοντωτικός εμπορικός και ενεργειακός αποκλεισμός, είναι δήθεν η αποκατάσταση των δημοκρατικών θεσμών. Η επίκληση, όμως, της δημοκρατίας από την πλευρά της Ουάσιγκτον συντρίβεται πάνω στα ίδια τα επίσημα, αποχαρακτηρισμένα αρχεία της.

Σύμφωνα με τα έγγραφα του Εθνικού Αρχείου Ασφαλείας (National Security Archive), η αμερικανική εξωτερική πολιτική υπήρξε ο βασικός αρχιτέκτονας και χρηματοδότης των πλέον σκοτεινών δικτατοριών. Η στρατιωτική χούντα του Αουγούστο Πινοσέτ στη Χιλή, η οποία κατέλυσε τη δημοκρατία σε μια νύχτα και μετέτρεψε εθνικά στάδια σε κέντρα βασανιστηρίων, απολάμβανε την αμέριστη διπλωματική και οικονομική στήριξη των ΗΠΑ. Το ίδιο ακριβώς συνέβη και στη Νικαράγουα, όπου η δυναστεία των Σομόζα κατακρεούργησε τον λαό της λειτουργώντας ως τοπικός τοποτηρητής των αμερικανικών επιχειρηματικών κολοσσών. Απέναντι σε αυτούς τους δικτάτορες, οι ΗΠΑ δεν είδαν ποτέ κάποιο «έλλειμμα ελευθερίας». Συνεπώς, η εργαλειοποίηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην περίπτωση της Κούβας στερείται κάθε αξιοπιστίας, αποτελώντας ένα διάφανο πρόσχημα για την εξυπηρέτηση άλλων, αμιγώς οικονομικών, σκοπιμοτήτων.

Η αλήθεια για την κουβανική συμμετοχική δημοκρατία

Η εξάρθρωση του αμερικανικού αφηγήματος, ωστόσο, δεν σταματά στην αποκάλυψη της αμερικανικής υποκρισίας. Επεκτείνεται στην ίδια τη φύση του κουβανικού κράτους. Σε αντίθεση με τη δυτική προπαγάνδα, η Κούβα δεν αποτελεί ένα περιχαρακωμένο, αυταρχικό οικοδόμημα, αλλά ένα ζωντανό εργαστήριο άμεσης, παρεμβατικής δημοκρατίας.

Στην Κούβα, η πολιτική εξουσία χτίζεται από τη βάση προς τα πάνω μέσω των Συνελεύσεων της Λαϊκής Εξουσίας (Asambleas del Poder Popular). Τα εκλογικά δεδομένα καταδεικνύουν ένα σύστημα όπου δεν υπάρχουν πολυέξοδες προεκλογικές εκστρατείες, ούτε χρηματοδοτήσεις από εταιρικά λόμπι (Super PACs) που καθορίζουν το αποτέλεσμα. Οι υποψήφιοι για τα τοπικά συμβούλια προτείνονται απευθείας από τις συνελεύσεις των γειτονιών, αποκλειστικά με βάση την κοινωνική τους προσφορά, και ελέγχονται διαρκώς, με τους ψηφοφόρους να διατηρούν το δικαίωμα της άμεσης ανάκλησης των αντιπροσώπων τους εάν αυτοί αθετήσουν τις δεσμεύσεις τους.

Αυτή η συμμετοχική δομή επιβεβαιώνεται από πρόσφατα και αδιαμφισβήτητα ιστορικά γεγονότα. Το νέο Σύνταγμα της χώρας δεν γράφτηκε πίσω από κλειστές πόρτες. Τέθηκε σε πολύμηνη λαϊκή διαβούλευση, με εκατομμύρια πολίτες να συμμετέχουν σε δεκάδες χιλιάδες συνελεύσεις σε χώρους εργασίας, πανεπιστήμια και γειτονιές, καταθέτοντας χιλιάδες τροπολογίες που ενσωματώθηκαν στο τελικό κείμενο, το οποίο εγκρίθηκε μέσω εθνικού δημοψηφίσματος με συντριπτική πλειοψηφία. Αντίστοιχα, ο νέος Οικογενειακός Κώδικας, ένα από τα πιο προοδευτικά νομοθετήματα παγκοσμίως, ψηφίστηκε αφού πρώτα συζητήθηκε και διαμορφώθηκε από τα ίδια τα μέλη της κοινωνίας. Η Κούβα διαθέτει μια ουσιαστική, λαϊκή δημοκρατία, όπου ο πολίτης δεν περιορίζεται στην ανάθεση της ψήφου του κάθε τέσσερα χρόνια, αλλά παρεμβαίνει, νομοθετεί και συνδιαμορφώνει καθημερινά το μέλλον του.

Η κοινωνικοποίηση του πλούτου ως γενεσιουργός αιτία της σύγκρουσης

Εφόσον η Κούβα διαθέτει ισχυρούς δημοκρατικούς θεσμούς και η αμερικανική επίκληση περί του αντιθέτου αποδεικνύεται προσχηματική, ποια είναι η πραγματική αιτία του αδυσώπητου αποκλεισμού; Η απάντηση βρίσκεται στην οικονομική ανεξαρτησία.

Πριν από την Επανάσταση, το νησί βίωνε την απόλυτη νεοαποικιακή λεηλασία. Στοιχεία του αμερικανικού Υπουργείου Εμπορίου της εποχής επιβεβαιώνουν ότι ξένα μονοπώλια ήλεγχαν τις τηλεπικοινωνίες, τα διυλιστήρια, την ενέργεια, τα ορυχεία και τεράστιες εκτάσεις καλλιεργήσιμης γης. Η Κούβα, μέσω της Αγροτικής Μεταρρύθμισης και των σαρωτικών εθνικοποιήσεων, έδιωξε αυτές τις πολυεθνικές και κοινωνικοποίησε τον εθνικό της πλούτο. Αυτός ο πλούτος δεν κατέληξε σε offshore λογαριασμούς, αλλά μετουσιώθηκε σε διεθνώς αναγνωρισμένα κοινωνικά επιτεύγματα.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και της UNESCO, το κουβανικό μοντέλο εξάλειψε τον αναλφαβητισμό και οικοδόμησε ένα σύστημα δωρεάν, καθολικής δημόσιας υγείας με δείκτες βρεφικής θνησιμότητας χαμηλότερους από αυτούς των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Ουάσιγκτον επιβάλλει σήμερα κυρώσεις δισεκατομμυρίων, όχι για να φέρει τη δημοκρατία, αλλά για να τιμωρήσει παραδειγματικά αυτό ακριβώς το εναλλακτικό οικονομικό μοντέλο. Ένα μοντέλο που αποδεικνύει ότι η διαχείριση του πλούτου προς όφελος των πολλών είναι απολύτως εφικτή.

Η ανατομία μιας αποτυχίας

Η εμμονή των ΗΠΑ να εξαπολύουν έναν διαρκή, ασύμμετρο πόλεμο ενάντια στο νησί αποδεικνύεται εν τέλει μάταιη, επειδή παραγνωρίζει την ίδια τη φύση της κουβανικής κοινωνίας. Η μέγγενη του αποκλεισμού, με την απαγόρευση ελλιμενισμού πλοίων και το μπλοκάρισμα διεθνών συναλλαγών, δημιουργεί αδιαμφισβήτητα οξύτατα υλικά προβλήματα. Ωστόσο, αυτά τα προβλήματα δεν οδηγούν σε κοινωνική διάρρηξη.

Ο κουβανικός λαός γνωρίζει ακριβώς ποιος ευθύνεται για τις δυσκολίες του. Μέσα από τα ισχυρά δίκτυα κοινωνικής αλληλεγγύης και τις επιτροπές γειτονιάς, η κοινωνία απορροφά τους κραδασμούς. Το βασικότερο, όμως, είναι ότι οι Κουβανοί υπερασπίζονται κάτι που τους ανήκει. Η γνώση ότι ενδεχόμενη υποταγή στις απαιτήσεις του Λευκού Οίκου θα σήμαινε την άμεση απώλεια της δημόσιας υγείας τους, της δωρεάν παιδείας τους και της εθνικής τους αξιοπρέπειας, καθιστά τον λαό απολύτως αρραγή. Το αόρατο τείχος της Καραϊβικής παραμένει άπαρτο, αποδεικνύοντας καθημερινά πως μια αληθινή, συμμετοχική δημοκρατία, όπου ο λαός διαχειρίζεται τον πλούτο του, δεν μπορεί να καταρρεύσει κάτω από το βάρος κανενός ιμπεριαλιστικού εκβιασμού.