Του Δρ. Ηλία Κοπανάκη

Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα οριακό ιστορικό σημείο. Δεκαπέντε χρόνια διαδοχικών κρίσεων – οικονομικών, θεσμικών, γεωπολιτικών – έχουν διαβρώσει όχι μόνο το εισόδημα των πολιτών και την γεωπολιτική ισχύ της χώρας, αλλά και την ίδια την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το πολιτικό σύστημα. Ο ελληνικός λαός εκφράστηκε επανειλημμένως, προειδοποιώντας και περιμένοντας, μα δίχως να εισακουστεί. Η κρίση που βιώνουμε δεν είναι απλώς κυβερνητική. Είναι κρίση κατεύθυνσης και κρίση λογοδοσίας. Είναι κρίση εθνικής στρατηγικής. Όταν η πολιτική εξαντλείται στη διαχείριση εντυπώσεων, στην συγκάλυψη και την διαπλοκή, και όχι στη διαμόρφωση σχεδίου για τη χώρα και το λαό της, τότε το πρόβλημα παύει να είναι συγκυριακό και γίνεται δομικό.

Η χώρα δεν μπορεί πλέον να αντέξει άλλες ήττες, ούτε στο πεδίο της οικονομίας, ούτε στο πεδίο της διπλωματίας. Δεν μπορεί να αντέξει άλλη υποβάθμιση θεσμών, άλλη διάχυση ευθυνών, άλλη εσωτερική φθορά. Επιπλέον, η πολιτική δεν είναι μόνο τα πρόσωπα που εμφανίζονται μπροστά στις κάμερες. Είναι το πολύ μεγαλύτερο σύστημα που λειτουργεί πίσω από αυτές. Και όταν αυτό το σύστημα παράγει αδιαφάνεια, κομματική περιχαράκωση και έλλειψη στρατηγικού βάθους, τότε η αποτυχία είναι αναπόφευκτη. Για αυτό τον λόγο χρειάζεται εκ των βάθρων ανασύνταξη των δεξαμενών πολιτικοκοινωνικής σκέψης και συντεταγμένης εθνικής πολιτικής της χώρας.

Την ίδια στιγμή, ακόμη και δυνάμεις του υπάρχοντος συστήματος αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ότι η χώρα έχει εισέλθει σε επικίνδυνη τροχιά. Η πολιτική φθορά της Νέας Δημοκρατίας δεν είναι μόνο δημοσκοπική, είναι βαθύτερη. Όταν μια κυβέρνηση, ανίκανη και διεφθαρμένη, αναλώνεται σε σκιές σκανδάλων, σε ερωτήματα περί θεσμικής ποιότητας και σε κρίση αξιοπιστίας, η διεθνής της ισχύς αποδυναμώνεται. Και σε μια εποχή γεωπολιτικής ρευστότητας, αυτό έχει κόστος. Τα δημοσιογραφικά στοιχεία είναι πλέον πολλά, πολλαπλώς επιβεβαιωμένα και διασταυρωμένα. «Ο κόσμος το ’χει τούμπανο» ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης περισσότερο ασχολείται με το πώς θα ενισχύσει το πολιτικό του σύστημα και θα πλήξει παλιούς και νέους αντιπάλους, παρά με τα καίρια ζητήματα της χώρας, η οποία βαδίζει από το κακό στο χειρότερο. Περισσότερο τον νοιάζει να γεμίσουν ακόμα περισσότερο οι τραπεζικοί του λογαριασμοί και να μην οδηγηθεί ενώπιον της Ελληνικής Δικαιοσύνης, της πραγματικά ανεξάρτητης που έχει για την ώρα περιχαρακωθεί και αδρανοποιηθεί, παρά για την επέκταση της ελληνικής οικονομίας και κυριαρχίας.

Σε αυτό το περιβάλλον αναδύεται μια κοινωνική απαίτηση για αλλαγή. Το Κίνημα των Τεμπών εκφράζει με ενάργεια όσα δεν θέλουν πλέον οι πολίτες: αδιαφορία, αλαζονεία, συγκάλυψη, απουσία ευθύνης, απουσία δικαιοσύνης. Το νέο πολιτικό εγχείρημα υπό τη Μαρία Καρυστιανού, που σύντομα θα ανακοινώσει την Ιδρυτική του Διακήρυξη, καλείται να μετατρέψει τη συγκινησιακή φόρτιση που αναπόφευκτα το συνοδεύει, σε συνεκτικό πολιτικό σχέδιο. Να συνθέσει πάνω σε ό,τι υποστηρίζει, στηρίζει και πρεσβεύει η πλειοψηφία της κοινωνίας και να δώσει απαντήσεις σε κάθε πεδίο της πολιτικής δράσης. Όχι να διχάσει, αλλά να ενώσει. Αυτή είναι η προσδοκία του ελληνικού λαού. Θα ήταν ιδανικό το Κίνημα να καταλάβει την πλειοψηφία των εδρών στην επόμενη Βουλή. Ωστόσο, η επόμενη ημέρα πιθανότατα θα απαιτήσει συνεργασίες. Και οι συνεργασίες απαιτούν ωριμότητα, θεσμικό ήθος και τεχνοκρατική επάρκεια.

Είναι ελπιδοφόρο που ταυτόχρονα με το λαογέννητο Κίνημα της Μαρίας Καρυστιανού, εμφανίζονται πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις που υπάρχοντος συστήματος που διαχωρίζουν εν μέρει την θέση τους από το παλιό που εκφράζεται από τους Μητσοτάκη-Τσίπρα-Ανδρουλάκη, αντιλαμβανόμενοι έστω και τώρα την επικίνδυνη ατραπό στην οποία έχει εισέλθει η χώρα με τις ενέργειες του Μητσοτάκη. Δυστυχώς σε όλο αυτό η Αριστερά, με εξαίρεση ορισμένες πτυχές των πολιτικών επιλογών της Ζωής Κωνσταντοπούλου, έχει μείνει πίσω, ξεκομμένη απολύτως από τον λαό και σε μια άνευ προηγουμένου εσωστρέφεια και παρακμή. Και οι φωτογραφίες της επικαιρότητας, των 200 ηρώων μαχητών της Εθνικής Αντίστασης που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή, έρχονται να μας υπενθυμίσουν την διαφορά ποιότητας μεταξύ εκείνων και του σήμερα. Χρειάζεται επαγρύπνηση και άμεση ανασύνταξη.

Η περίοδος από το 2023 μέχρι σήμερα έχει επιτείνει την αίσθηση στασιμότητας και διολίσθησης. Ο δημόσιος διάλογος μετατοπίζεται πλέον από την κομματική αντιπαράθεση στο ζήτημα της θεσμικής αντοχής. Η κοινωνία δεν αναζητά απλώς εναλλαγή προσώπων. Αναζητά αποκατάσταση αξιοπιστίας. Και ενώ όλη αυτή η εσωτερική φθορά συσσωρεύεται, το εξωτερικό περιβάλλον γίνεται ολοένα πιο απαιτητικό. Ο διαχρονικός εχθρός της Ελλάδας, η Τουρκία, δεν περιορίζεται στα γεωγραφικά της σύνορα. Επεκτείνει την επιρροή της συστηματικά, ακόμη και σε περιοχές όπου δεν διαθέτει ιστορικά, πολιτισμικά ή δημογραφικά ερείσματα. Από το Αζερμπαϊτζάν μέχρι τους Ουιγούρους της Κεντρικής Ασίας, από την ανατολική Αφρική μέχρι τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς των Βαλκανίων, η Άγκυρα οικοδομεί δίκτυα πολιτικής, οικονομικής και στρατηγικής επιρροής. Όχι επειδή «δικαιούται» τέτοιο ρόλο, αλλά επειδή ακολουθεί μακρόπνοη πολιτική στρατηγική. Αντιθέτως, η Ελλάδα – με βαθιά ιστορικά και πολιτισμικά ερείσματα στα Βαλκάνια, στη Μαύρη Θάλασσα, στη Μέση Ανατολή και στη βορειοανατολική Αφρική – συχνά λειτουργεί αποσπασματικά ή ενίοτε είναι παντελώς απούσα από τις εξελίξεις. Δεν αξιοποιεί το γεωπολιτικό της αποτύπωμα. Δεν επενδύει σε δίκτυα επιρροής και στους ομογενείς μας στα κέντρα σημαντικών γεωπολιτικών αποφάσεων. Δεν μετατρέπει τα πλεονεκτήματά της σε στρατηγικό κεφάλαιο. Γι’ αυτό οφείλει να αναπτύξει μια πιο ενεργητική και στρατηγικά συνεκτική εξωτερική πολιτική.

Η χώρα βρίσκεται σε πολιτικό υβριδικό πόλεμο με πολλές γειτονικές χώρες, ενορχηστρωτής και εμπνευστής των οποίων είναι ο ερντογανισμός. Όχι ότι όταν αναλάβουν την εξουσία οι κεμαλιστές θα αλλάξει η ρότα αυτής της παρακμιακής ως προς τα μέσα και την αξιοπιστία δήθεν συμμαχικής χώρας. Ας είμαστε προετοιμασμένοι για κάθε ενδεχόμενο, προκειμένου αν κάνει το λάθος και επιτεθεί στα Ίμια ή σε κάποιο άλλο μικρονήσι μας, το πλήγμα μας στην ηπειρωτική χώρα της Τουρκίας και κύρια στα αστικά / βιομηχανικά / ενεργειακά κέντρα, κι όπου υπάρχει κρυφός ελληνισμός που θα συνδράμει στις ημέτερες ενέργειες, να είναι καίριο, ώστε έπειτα σε διπλωματικό πεδίο να ανοίξει η συζήτηση της επιστροφής του ελληνισμού στα εδάφη αυτά, όχι ως διοίκηση αλλά ως ανθηρή κοινωνική και οικονομική συνιστώσα.

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι ο Μητσοτάκης και οι αυλικοί του ετοιμάζουν κάτι πολύ άσχημο για την χώρα μας. Τόσο άσχημο που τα τερατώδη σκάνδαλα των υποκλοπών, των απ’ ευθείας αναθέσεων σε ημετέρους, του ΟΠΕΚΕΠΕ, του Εγκλήματος των Τεμπών κοκ. θα μοιάζουν μικρά μπροστά σε αυτό που θα ήθελαν να δρομολογήσουν πριν την φυγή τους. Το να εκχωρήσουν δηλαδή στους Τούρκους κομμάτι του ελληνισμού. Η διαχείριση των εθνικών θεμάτων δεν επιτρέπεται να γίνεται με όρους επικοινωνίας. Απαιτεί εθνικό σχέδιο, διακομματική συνεννόηση και συνέχεια, στρατηγική βάθους. Απαιτεί αποτρεπτική ισχύ, σοβαρότητα και διπλωματική ευφυΐα.

Γι’ αυτό και η πολιτική αλλαγή είναι ζήτημα εθνικής αναγκαιότητας και διπλωματικής στρατηγικής. Χρειάζεται σύνθεση δυνάμεων, επιστημονική επάρκεια, ανθρώπους που μπορούν να σχεδιάσουν και να κάνουν πραγματικότητα το μέλλον που ονειρεύεται ο ελληνισμός. Χρειάζεται να μετατραπεί συνολικά η κοινωνική αγανάκτηση σε συγκροτημένη εθνική στρατηγική. Η χώρα δεν χρειάζεται έναν ηγέτη που θα αναπαράγει τα λάθη του παρελθόντος. Χρειάζεται έναν ή μία κυβερνήτη με αγάπη για την πατρίδα, επίγνωση των γεωπολιτικών ισορροπιών, αίσθημα ευθύνης, επίγνωση της ιστορικής συγκυρίας και ικανότητα να οικοδομήσει ένα μακρόπνοο σχέδιο αναδόμησης και ενίσχυσης του παραγωγικού μοντέλου, του κράτους δικαίου και της θέσης της χώρας στην γεωπολιτική σκακιέρα. Σχέδιο δεκαετίας κι όχι τετραετίας. Διότι ο χρόνος δεν είναι ουδέτερος. Και η πολιτική αλλαγή, αν καθυστερήσει, ίσως καταστεί αργότερα πολύ δυσκολότερη. Ας πάψουμε να πειραματιζόμαστε με όσα πρόσωπα προωθούνται διαχρονικά και δεκαετίες τώρα από το μιντιακό και οικονομικό κατεστημένο, κι ας κοιτάξουμε στα μάτια εκείνους που θέλουν να αναλάβουν τα ηνία της χώρας για ένα καλύτερο μέλλον.