Ενώ οι γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή κλονίζονται, οι δονήσεις της σύρραξης δεν εξαντλούνται στα διπλωματικά γραφεία ή στις διεθνείς χρηματαγορές· φτάνουν, με πρωτοφανή ορμή, μέχρι το τελευταίο θερμοκήπιο της Κρήτης και τους απέραντους κάμπους της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας.

Τις τελευταίες εβδομάδες, η ελληνική αγροτική παραγωγή βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο, βίαιο κύμα ανατιμήσεων στα βασικά λιπάσματα, οι οποίες ξεκινούν από το 30% και σε ορισμένες περιπτώσεις αγγίζουν το δυσθεώρητο 100%. Δεν πρόκειται απλώς για μια στατιστική μεταβολή, αλλά για μια υπαρξιακή απειλή που αναγκάζει τους αγρότες να αναθεωρήσουν το μέλλον της καλλιέργειάς τους, την ώρα που το κόστος παραγωγής μετατρέπεται σε μια δυσεπίλυτη εξίσωση για δυνατούς λύτες.

Τιμοκατάλογοι που διαρκώς αλλάζουν

Η ταχύτητα με την οποία μεταβάλλεται το σκηνικό στην αγορά αγροεφοδίων προκαλεί ίλιγγο ακόμη και στους πιο έμπειρους του κλάδου. Ο Κώστας Λιλικάκης, πρόεδρος της Ενωτικής Ομοσπονδίας Αγροτικών Συλλόγων νομού Χανίων σε συνέντευξη που μας έδωσε, περιγράφει μια πραγματικότητα που θυμίζει περισσότερο χρηματιστηριακό ταμπλό παρά παραδοσιακό εμπόριο. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα καταστήματα αγροεφοδίων στα Χανιά παραλαμβάνουν πλέον νέους τιμοκαταλόλογους από τους προμηθευτές τους σε καθημερινή βάση.

«Κάθε μέρα που παραγγέλνουν, είναι άλλες οι τιμές», σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Λιλικάκης, υπογραμμίζοντας πως η αστάθεια έχει παγιωθεί το τελευταίο δεκαήμερο. Οι τιμές που δίνονται το πρωί έχουν ισχύ λίγων ωρών, καθιστώντας κάθε προγραμματισμό για τον παραγωγό πρακτικά αδύνατο. Η αγορά τελεί υπό καθεστώς απόλυτης αναταραχής, με τους γεωπόνους και τους εμπόρους να αδυνατούν να προσφέρουν οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη εγγύηση, καθώς η ουρία —ένα από τα πλέον διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα— έχει δει την τιμή της να διπλασιάζεται.

Η εξάρτηση της παραγωγής από τα λιπάσματα του Ιράν

Η σύνδεση της ακρίβειας στο χωράφι με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή είναι ξεκάθαρη. Η παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων εξαρτάται άμεσα από το φυσικό αέριο. Καθώς η γεωπολιτική αστάθεια πιέζει τις τιμές της ενέργειας, το κόστος μετακυλίεται ακαριαία στην παραγωγή. Ωστόσο, η ανησυχία των αγροτών εστιάζεται και στην επόμενη μέρα. Με νωπές τις μνήμες από την κρίση του πολέμου στην Ουκρανία, ο κ. Λιλικάκης προειδοποιεί για το φαινόμενο των τιμών που «ανεβαίνουν με το ασανσέρ και κατεβαίνουν με τις σκάλες».

Η εμπειρία δείχνει ότι ακόμη και αν επέλθει ειρήνευση, η υποχώρηση των τιμών δεν είναι ποτέ ισόποση. «Αν ανέβει 100%, θα κατέβει 40%-50%», εξηγεί, επισημαίνοντας τον κίνδυνο ένα μεγάλο μέρος της τρέχουσας αύξησης να ενσωματωθεί μόνιμα στο κόστος παραγωγής. Αυτό, σε συνδυασμό με τις ανατιμήσεις σε φυτοφάρμακα, σπόρους και καύσιμα, δημιουργεί μια κρίση «κόστους-εκθλίψεως» (cost-squeeze), όπου ο παραγωγός συμπιέζεται ανάμεσα στις εκρηκτικές τιμές των εφοδίων και στις τιμές πώλησης που συχνά δεν μπορεί να ελέγξει, ειδικά σε προϊόντα όπως το ελαιόλαδο ή τα σιτηρά.

Των φρονίμων τα παιδιά στη Βρετανία πριν πεινάσουν μαγειρεύουν… Στην Ελλάδα;

Την ώρα που στην Ελλάδα η συζήτηση περιορίζεται συχνά στην απορρόφηση του κόστους, στη Μεγάλη Βρετανία η κυβέρνηση προετοιμάζεται για τα χειρότερα. Ένα έγγραφο που διέρρευσε πρόσφατα αποκάλυψε το σχέδιο «Exercise Turnstone», μια άσκηση ετοιμότητας της επιτροπής Cobra για το «χειρότερο δυνατό σενάριο» λόγω του πολέμου με το Ιράν. Η ανάλυση προειδοποιεί για δραματικές ελλείψεις σε διοξείδιο του άνθρακα (CO2) —παραπροϊόν της κατασκευής λιπασμάτων— το οποίο είναι ζωτικής σημασίας για τη συντήρηση τροφίμων, τη σφαγή πουλερικών και την παραγωγή αναψυκτικών και μπίρας.

Οι Βρετανοί αξιωματούχοι φοβούνται ότι αν το κόστος του αερίου παραμείνει υψηλό, η παραγωγή αμμωνίας και λιπασμάτων θα καταρρεύσει, οδηγώντας σε άδεια ράφια μέχρι το καλοκαίρι. Παρά τις καθησυχαστικές δηλώσεις της βρετανικής κυβέρνησης ότι πρόκειται για «εργαλείο σχεδιασμού», η κινητοποίηση του Υπουργείου Άμυνας και του Θησαυροφυλακίου δείχνει το μέγεθος της απειλής για την επισιτιστική αλυσίδα.

Θεσσαλία, Μακεδονία, Κρήτη: Το φάσμα της ακαλλιέργειας

Στην Ελλάδα, ο αντίκτυπος είναι ήδη ορατός στις προθέσεις σποράς. Από τη Θεσσαλία μέχρι τη Μακεδονία, οι αγρότες διστάζουν να ξεκινήσουν νέους κύκλους καλλιέργειας σε βαμβάκι, καλαμπόκι ή πατάτα.

Όταν ένας σημαντικός αριθμός παραγωγών αποσύρεται, η μείωση της εγχώριας παραγωγής θα μεταφραστεί αναπόφευκτα σε ελλείψεις και περαιτέρω αυξήσεις στο ράφι για τον καταναλωτή.

Η σύγκριση με τη βρετανική προσέγγιση είναι αναπόφευκτη και ίσως οδυνηρή. Ενώ στο Λονδίνο εξετάζονται σενάρια για τη διασφάλιση της εφοδιαστικής αλυσίδας υπό συνθήκες πολέμου, στην Ελλάδα ο αγροτικός κόσμος μοιάζει να παλεύει μόνος του με τις «διαθέσεις» των διεθνών αγορών και των γεωπολιτικών παικτών και με την κυβέρνηση ουσιαστικά απούσα.

Το ερώτημα που πλανάται πάνω από τον ελληνικό κάμπο είναι σαφές: Λαμβάνονται αντίστοιχα μέτρα προστασίας της παραγωγής και της επισιτιστικής επάρκειας στη χώρα μας;