Με μαζική συμμετοχή πολιτών κάθε ηλικίας πραγματοποιήθηκε στην παραλία του Βλητέ η αναβίωση του παλιού εθίμου του «Κωλοβρέχτη», μιας ιστορικής αλιευτικής πρακτικής άρρηκτα συνδεδεμένης με τη θάλασσα, τους ανθρώπους του μόχθου και το παρελθόν της Σούδας.
Η ετήσια δράση που διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Σούδας είχε ως κεντρικό στόχο τη διατήρηση και τη βιωματική μετάδοση της τοπικής ναυτικής παράδοσης στις νεότερες γενιές, συνδυάζοντας την ιστορική μνήμη με τη συλλογική συμμετοχή μικρών και μεγάλων στην αναπαράσταση του παραδοσιακού ψαρέματος.
Επιμνημόσυνη δέηση, φωτογραφικό αρχείο και η σύνδεση με τους Μικρασιάτες
Η εκδήλωση ξεκίνησε σε κλίμα συγκίνησης με την τέλεση επιμνημόσυνης δέησης στη μνήμη των παλαιών ψαράδων της περιοχής, οι οποίοι σημάδεψαν με τη βιοπάλη τους την οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου. Παράλληλα, στον χώρο της παραλίας αναπτύχθηκε υπαίθρια έκθεση ιστορικού φωτογραφικού υλικού από το αρχείο του Σταύρου Μυριδάκη, προσφέροντας στους παρευρισκόμενους μια αυθεντική ματιά στην καθημερινότητα και στα πρόσωπα μιας άλλης εποχής.
Αναφερόμενος στις ιστορικές καταβολές του εθίμου και στον ρόλο των προσφύγων, ο εκπρόσωπος του Πολιτιστικού Συλλόγου Σούδας, Ηλίας Φραγκιαδάκης, υπογράμμισε:
« Ο «γρίπος» αποτελεί έναν τρόπο αλιείας που έφεραν μαζί τους οι Έλληνες της Μικράς Ασίας κατά την εγκατάστασή τους στην Κρήτη. Το διατηρούμε και το κάνουμε μία φορά τον χρόνο για να μαθαίνουν όλοι οι καινούργιοι και να θυμούνται οι παλιοί. Αν δείτε εδώ πέρα το φωτογραφικό υλικό του Σταύρου Μυριδάκη που είναι κοντά μας, όλοι αυτοί που θα δείτε είναι οι παππούδες μας, είναι δικοί μας άνθρωποι, και έρχονται τα εγγόνια τους και βλέπουν τι έκαναν αυτοί οι άνθρωποι. Γι’ αυτό και το κρατάμε μέχρι σήμερα».
Εξηγώντας τη διαχρονική σχέση του οικισμού με την αλιεία, ο κ. Φραγκιαδάκης συμπλήρωσε:
«Είναι άμεσα συνδεδεμένο το ψάρεμα με τον κόλπο της Σούδας. Έτσι κι αλλιώς, όλα τα παραθαλάσσια εδώ πέρα ήταν οι καλύβες των ψαράδων και αυτό έκαναν τόσα χρόνια: ψάρευαν. Εμείς κρατάμε όλο αυτό, κρατάμε το έθιμο. Αυτό γίνεται μία φορά τον χρόνο για να ‘ρθουν τα μικρά παιδιά να τραβήξουν τον κωλοβρεγμένο γρίπο, όπως γινόταν τα παλιά τα χρόνια. Ακριβώς το ίδιο».
Η τεχνική του παραδοσιακού γρίπου και το τράβηγμα των διχτυών από την ακτή
Το επίκεντρο της εκδήλωσης αποτέλεσε η πιστή αναπαράσταση της αλιευτικής μεθόδου με τον παραδοσιακό γρίπο, διαδικασία κατά την οποία επιστρατεύτηκε ξύλινο σκάφος και απαιτήθηκε ο συντονισμένος ανθρώπινος μόχθος από την ξηρά.
Περιγράφοντας βήμα προς βήμα τη διαδικασία, ο Ηλίας Φραγκιαδάκης ανέφερε:
«Εμάς θα έρθει ένα παλιό, παραδοσιακό ξύλινο βαρκάκι. Θα του δώσουμε τη μία άκρη από τα σχοινιά που βλέπετε εδώ. Θα την πάρει μέσα μαζί του και θα ξεκινήσει το καλάρισμα του διχτυού. Θα κάνει στην ουσία ένα μισοφέγγαρο και θα μας φέρει την άλλη άκρη του σχοινιού πίσω. Θα τραβάμε και τις δύο άκρες των σχοινιών, ώστε να έρχονται ταυτόχρονα και οι δύο άκρες έξω. Στη μέση σχηματίζεται ένας σάκος —η μέση του διχτυού— όπου μέσα εκεί μπαίνουν τα ψάρια που θα βγουν έξω, αυτά που θα δει ο κόσμος και θα δείτε κι εσείς. Στην ουσία αυτό έκαναν και τα παλιά τα χρόνια· ό,τι έκαναν τότε, ακριβώς αντιγραφή κάνουμε και σήμερα».
Στο κάλεσμα για το τράβηγμα των σχοινιών ανταποκρίθηκαν παιδιά και ενήλικες, ανασύροντας από κοινού τον σάκο του διχτυού στην ακτή. Η αποκάλυψη των αλιευμάτων προκάλεσε έντονο ενθουσιασμό στους μικρούς συμμετέχοντες, ενώ ψάρια προσφέρθηκαν ως κέρασμα στους παρευρισκόμενους, όπως ορίζει η παράδοση της εκδήλωσης.
Η σημασία της βιωματικής μνήμης για την τοπική κοινωνία
Σε μια περίοδο όπου οι παραδοσιακές πρακτικές υποχωρούν μπροστά στον σύγχρονο τρόπο ζωής, η διατήρηση τέτοιων δρώμενων αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη συνοχή και την ιστορική αυτογνωσία της περιοχής.
Κλείνοντας, ο εκπρόσωπος του συλλόγου ανέδειξε τον βαθύ συναισθηματικό αντίκτυπο της δράσης:
«Για εμάς έχει τεράστια σημασία, γιατί, όπως σας είπα, στις φωτογραφίες που έχουμε απέναντι και τις βλέπουν εδώ, τα παιδιά βλέπουν τον παππού τους, οι πιο μεγάλοι βλέπουν τον μπαμπά τους που ψάρευε με αυτόν τον τρόπο. Τα συναισθήματα είναι πολύ δυνατά και θα το κρατήσουμε όσο μπορούμε».
Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά ως γέφυρα γενεών
Η αναβίωση του «Κωλοβρέχτη» στον κόλπο της Σούδας αποδεικνύει ότι η διαφύλαξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς δεν αποτελεί μια απλή μουσειακή καταγραφή, αλλά μια ζωντανή διαδικασία που επανασυνδέει την τοπική κοινωνία με τις ρίζες της.
Μέσα από τη συλλογική συμμετοχή και το βίωμα, οι νεότερες γενιές γνωρίζουν τις παραγωγικές τεχνικές και τη ναυτοσύνη των προγόνων τους, διασφαλίζοντας τη συνέχεια της ιστορικής μνήμης σε έναν τόπο που διαμορφώθηκε από τη σχέση του με τη θάλασσα.
Το ξέρουμε…
Το να βλέπετε αυτά τα μηνύματα μπορεί να είναι κουραστικό. Και να είστε σίγουροί ότι ούτε κι εμείς βρίσκουμε κάποια ευχαρίστηση από το να τα γράφουμε... Όμως αυτό το μήνυμα δεν αφορά εμάς. Αφορά κάτι πολύ πιο σημαντικό: την επιβίωση της ανεξάρτητης, μαχητικής δημοσιογραφίας στην Kρήτη.
Η στήριξη σας είναι σημαντική γιατί μας επιτρέπει να:
- - Κάνουμε ρεπορτάζ χωρίς φόβο και εξαρτήσεις. Κανείς δεν μας υπαγορεύει τι να πούμε ή τι να αποσιωπήσουμε.
- - Κρατάμε τη δημοσιογραφία μας προσβάσιμη σε όλους, ακόμη και σε αυτούς που δεν έχουν την ικανότητα να πληρώσουν. Χωρίς paywall, χωρίς προνόμια μόνο για όσους έχουν την οικονομική δυνατότητα.
Η απλή αλήθεια είναι ότι τα έσοδα διαρκώς συρρικνώνονται. Αν πιστεύετε ότι μια πραγματικά ελεύθερη ενημέρωση είναι ζωτικής σημασίας για τη δημοκρατία και τον έλεγχο της εξουσίας, τότε δώστε μας τη δύναμη να συνεχίσουμε.
Σας ευχαριστούμε θερμά.
