Στο επίκεντρο έντονης ακαδημαϊκής και πολιτικής διαμάχης βρίσκεται η διοργάνωση του 32ου Ετήσιου Συνεδρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρχαιολόγων (EAA), το οποίο έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει την Τετάρτη 26 Αυγούστου στους χώρους της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) στην Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου.

Με κοινή παρέμβασή τους μέσω δελτίου Τύπου, οι συλλογικότητες BDS Greece, Πολιτιστικό Δίκτυο για την Παλαιστίνη και «Αρχαιολόγοι Εναντίον του Απαρτχάιντ» καλούν τις πρυτανικές αρχές του ΕΚΠΑ να ανακαλέσουν άμεσα την παραχώρηση των πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων.

Αφορμή για την κλιμάκωση των αντιδράσεων αποτελεί η άρνηση του Εκτελεστικού Συμβουλίου της EAA να εφαρμόσει την απόφαση της πλειοψηφίας των μελών της για επιβολή ακαδημαϊκών κυρώσεων σε ισραηλινά ιδρύματα, γεγονός που έχει ήδη οδηγήσει σε αποχή την ελληνική αρχαιολογική κοινότητα και σε θεσμικές παρεμβάσεις προς το Υπουργείο Πολιτισμού και τον Δήμο Αθηναίων.

Το πρόγραμμα του συνεδρίου, η συμμετοχή ισραηλινών φορέων και η απόφαση των μελών της EAA

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποιούνται, το επιστημονικό πρόγραμμα της Αθήνας περιλαμβάνει περισσότερες από σαράντα ανακοινώσεις συνδεδεμένες με οκτώ ισραηλινά ιδρύματα. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται η κρατική Αρχαιολογική Υπηρεσία του Ισραήλ (IAA), καθώς και πανεπιστημιακά ιδρύματα με τεκμηριωμένη ανασκαφική δραστηριότητα σε περιοχές όπως το Ηρώδειο, το Σιλωάμ και ευρύτερα στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη.

Στην ανακοίνωσή τους, οι φορείς υπενθυμίζουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση Αρχαιολόγων εφαρμόζει από το 2022 καθεστώς πλήρους αποκλεισμού των ρωσικών και λευκορωσικών ιδρυμάτων λόγω των καταστροφών στην πολιτιστική κληρονομιά της Ουκρανίας — μέτρο το οποίο παραμένει σε ισχύ.

Όπως επισημαίνεται, σε πρόσφατη εξ αποστάσεως ψηφοφορία, τα μέλη της EAA τάχθηκαν με ευρεία πλειοψηφία υπέρ της επιβολής του ίδιου ακριβώς πλαισίου κυρώσεων στα ισραηλινά ιδρύματα, καθώς και υπέρ σχετικού ψηφίσματος για την κατάσταση στη Γάζα. Ωστόσο, το Εκτελεστικό Συμβούλιο της Ένωσης επέλεξε να μην εφαρμόσει άμεσα το αποτέλεσμα, συγκροτώντας αντ’ αυτού μια ομάδα εργασίας χωρίς συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Η αποχώρηση του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων και η θέση του Τμήματος Ιστορίας & Αρχαιολογίας

Οι εξελίξεις αυτές έχουν προκαλέσει ισχυρούς τριγμούς στην εγχώρια επιστημονική κοινότητα. Ήδη από τις 10 Φεβρουαρίου, ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ) ανακοίνωσε την αποχώρησή του από τη Συμβουλευτική Επιτροπή του συνεδρίου, εκφράζοντας την αντίθεσή του στη διαχείριση του ζητήματος από τη διοίκηση της διεθνούς ένωσης.

Παράλληλα, το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ, το οποίο συμμετέχει στη συνδιοργάνωση της συνάντησης, απηύθυνε επίσημο αίτημα προς το Εκτελεστικό Συμβούλιο της EAA, ζητώντας την πλήρη εφαρμογή της ετυμηγορίας των μελών και την απαρέγκλιτη επιβολή των ακαδημαϊκών κυρώσεων χωρίς εξαιρέσεις.

Οι καταστροφές μνημείων σε Γάζα και Λίβανο και τα κονδύλια στη Δυτική Όχθη

Στο κείμενο της παρέμβασης παρατίθενται επίσημα διεθνή στοιχεία σχετικά με τις επιπτώσεις των στρατιωτικών συγκρούσεων στα μνημεία της περιοχής. Σύμφωνα με την UNESCO, από τον Οκτώβριο του 2023 έχουν επαληθευτεί ζημιές σε 164 χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς στη Λωρίδα της Γάζας. Στον Λίβανο, 73 μνημεία έχουν τεθεί υπό καθεστώς ενισχυμένης προστασίας βάσει του Δεύτερου Πρωτοκόλλου του 1999 της Σύμβασης της Χάγης, ωστόσο καταγεγραμμένοι ιστορικοί χώροι, όπως το κάστρο της Chamaa, έχουν υποστεί πλήγματα.

Την ίδια στιγμή, καταγράφονται οι χρηματοδοτικές αποφάσεις της ισραηλινής κυβέρνησης, η οποία ενέκρινε τον περασμένο Μάιο 250 εκατομμύρια σέκελ για την ανάπτυξη αρχαιολογικών θέσεων στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, την κοιλάδα του Ιορδάνη και την έρημο της Χεβρώνας, ενώ επιπλέον 113 εκατομμύρια σέκελ αποδεσμεύτηκαν στις αρχές Αυγούστου για τη διαχείριση και τον έλεγχο περισσότερων από εβδομήντα ιστορικών τοποθεσιών. Υπό το πρίσμα αυτό, η Εταιρεία Παλαιστινιακής Αρχαιολογίας έχει απευθύνει διεθνή έκκληση προς επιστημονικούς φορείς και ακαδημαϊκά ιδρύματα για τη λήψη μέτρων προστασίας.

Η έκκληση προς το Υπουργείο Πολιτισμού και τον Δήμο Αθηναίων

Πέρα από το αίτημα προς τη διοίκηση του πανεπιστημιακού ιδρύματος, οι υπογράφουσες οργανώσεις απευθύνουν δημόσιο ερώτημα προς τους κρατικούς και αυτοδιοικητικούς φορείς που παρείχαν την αιγίδα τους στη διοργάνωση:

«Καλούμε το Υπουργείο Πολιτισμού και τον Δήμο Αθηναίων, που έδωσαν σε αυτό το συνέδριο τη στήριξη και το όνομά τους, να δηλώσουν δημόσια αν η στήριξη αυτή εκτείνεται σε ένα πρόγραμμα που η ελληνική αρχαιολογική κοινότητα έχει μποϊκοτάρει».