Περισσότερα από τρία χρόνια μετά το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη που κόστισε τη ζωή σε 57 ανθρώπους, η κοινωνική ένταση και ο προβληματισμός γύρω από τη δικαστική και θεσμική διαχείριση της υπόθεσης παραμένουν αμείωτα.

Με μία αιχμηρή ανακοίνωσή τους, η Ομάδα Πολιτών Χανίων και το κίνημα «ΕΛΠΙΔΑ για τη Δημοκρατία» καταγγέλλουν ευθεία «αντιστροφή των ρόλων», με αφορμή το γεγονός ότι συγγενείς θυμάτων και οι νομικοί τους εκπρόσωποι καλούνται να δώσουν εξηγήσεις στο πλαίσιο νέας δικαστικής έρευνας, την ίδια ακριβώς ημέρα κατά την οποία ο πρώην υφυπουργός Χρήστος Τριαντόπουλος παραπέμπεται στο Ειδικό Δικαστήριο για παράβαση καθήκοντος σχετικά με τους χειρισμούς στον χώρο της τραγωδίας.

Επισημαίνοντας ότι οι χαροκαμένοι γονείς βρίσκονται σε θέση άμυνας απλώς επειδή ζητούν απαντήσεις, η συλλογικότητα θέτει ζήτημα ισονομίας και απαιτεί τη ριζική αναθεώρηση του άρθρου 86 του Συντάγματος περί ευθύνης υπουργών, ώστε η διερεύνηση των ποινικών ευθυνών πολιτικών προσώπων να μην προσκρούει σε ειδικά πολιτικά φίλτρα.

Η σύμπτωση των δικαστικών εξελίξεων και η «αντιστροφή των ρόλων»

Η χρονική συγκυρία κατά την οποία συγγενείς των θυμάτων καλούνται σε δικαστικές εξηγήσεις, ενώ παράλληλα εξελίσσεται η παραπομπή του πρώην κυβερνητικού στελέχους στο Ειδικό Δικαστήριο, αποτέλεσε το έναυσμα για την έντονη αντίδραση της τοπικής κίνησης των Χανίων. Χωρίς να προδικάζει τις δικαστικές αποφάσεις, η ανακοίνωση εστιάζει στην ηθική και κοινωνική διάσταση της εικόνας που εκπέμπεται:

«Στα Τέμπη σκοτώθηκαν 57 άνθρωποι. 57 ζωές χάθηκαν. 57 οικογένειες διαλύθηκαν. Και πίσω τους έμειναν άνθρωποι που, εδώ και τρία και πλέον χρόνια, ζητούν ένα πράγμα: Να μάθουν γιατί πέθαναν τα παιδιά τους. Δε ζητούν εκδίκηση. Δε ζητούν προνόμια. Ζητούν αλήθεια. Ζητούν Δικαιοσύνη. Κι όμως, σήμερα συγγενείς θυμάτων και δικηγόροι τους καλούνται να δώσουν εξηγήσεις στο πλαίσιο νέας δικαστικής έρευνας. Την ίδια ημέρα, ο πρώην υφυπουργός Χρήστος Τριαντόπουλος παραπέμπεται στο Ειδικό Δικαστήριο για παράβαση καθήκοντος σχετικά με τους χειρισμούς στον χώρο της τραγωδίας».

Η Ομάδα Πολιτών Χανίων αναδεικνύει το οξύμωρο του γεγονότος ότι εκείνοι που πενθούν βρίσκονται υπόλογοι:

«Πώς είναι δυνατόν οι άνθρωποι που έχασαν τα παιδιά τους επειδή ζητούν να μάθουν την αλήθεια να βρίσκονται οι ίδιοι να δίνουν εξηγήσεις; Αυτό είναι η αντιστροφή των ρόλων. Ο άνθρωπος που ζητά απαντήσεις βρίσκεται να πρέπει να απαντήσει ο ίδιος. Ο γονιός που πενθεί βρίσκεται να αμύνεται».

Τα ερωτήματα περί εκφοβισμού και οι κίνδυνοι για τη Δημοκρατία

Στην παρέμβαση υπογραμμίζεται ο κίνδυνος να εμπεδωθεί στην κοινωνία η αίσθηση ότι η επιμονή στην αναζήτηση της αλήθειας επιφέρει κυρώσεις ή στοχοποίηση για τους πολίτες που διεκδικούν διαφάνεια:

«Και όταν μια τέτοια εικόνα δημιουργείται, η κοινωνία δικαιούται να αναρωτηθεί: Προσπαθούν να τους φοβίσουν; Να τους κουράσουν; Να τους εξαντλήσουν; Να τους κάνουν να σωπάσουν; Να τους δείξουν ποιος έχει τη δύναμη; Το μήνυμα που μπορεί να εισπράξει η κοινωνία είναι αυτό: ότι εκείνος που επιμένει να ζητά απαντήσεις μπορεί τελικά να βρεθεί ο ίδιος στο στόχαστρο. Και αυτό είναι βαθιά επικίνδυνο για τη Δημοκρατία».

Όπως επισημαίνεται, οι οικογένειες έχουν ήδη υποστεί τη μέγιστη δυνατή απώλεια και δεν είναι δυνατόν να καλούνται να δώσουν αγώνα ακόμη και για το αυτονόητο δικαίωμά τους να πληροφορηθούν τις συνθήκες κάτω από τις οποίες χάθηκαν οι δικοί τους άνθρωποι.

Το άρθρο 86 του Συντάγματος: «Ίδιοι κανόνες για όλους, χωρίς ειδικά φίλτρα»

Κεντρικό άξονα της δημόσιας τοποθέτησης αποτελεί το θεσμικό πλαίσιο που διέπει την ποινική ευθύνη των μελών της κυβέρνησης. Η ανακοίνωση αντιπαραβάλλει την αυστηρότητα με την οποία αντιμετωπίζονται οι απλοί πολίτες με τις προστατευτικές διαδικασίες που απολαμβάνουν τα πολιτικά στελέχη, ζητώντας την κατάργηση των διακρίσεων:

«Κανείς δεν βρίσκεται πάνω από τον νόμο. Αλλά τότε ο ίδιος κανόνας πρέπει να ισχύει και για την εξουσία. Το άρθρο 86 του Συντάγματος προβλέπει ειδική διαδικασία για την ποινική ευθύνη υπουργών και υφυπουργών για πράξεις κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Το ζήτημα δεν είναι αν πρέπει να υπάρχει λογοδοσία. Το ζήτημα είναι αν η λογοδοσία πρέπει να ακολουθεί διαφορετικούς δρόμους ανάλογα με το αν απέναντί της βρίσκεται ένας απλός πολίτης ή ένας άνθρωπος που άσκησε κυβερνητική εξουσία».

Η πρόταση της συλλογικότητας εστιάζει στην εξίσωση των διαδικασιών ενώπιον της τακτικής Δικαιοσύνης:

«Η απάντηση για εμάς είναι σαφής: Ίδιοι κανόνες για όλους. Γι’ αυτό και απαιτείται ριζική αλλαγή του άρθρου 86, ώστε η διερεύνηση πιθανών ποινικών ευθυνών υπουργών να μην εξαρτάται από ένα ειδικό πολιτικό φίλτρο, αλλά να μπορεί να προχωρά με τους ίδιους κανόνες δικαστικής διερεύνησης που ισχύουν για κάθε πολίτη, με όλες τις αναγκαίες θεσμικές εγγυήσεις. Η Δικαιοσύνη να ερευνήσει τους πάντες. Και όπου αποδεικνύονται ευθύνες, να αποδοθούν. Χωρίς αξιώματα. Χωρίς πολιτική ισχύ. Χωρίς διαφορετικό μέτρο».

«Τα Τέμπη χρειάζονται φως, όχι άλλο μπάζωμα»

Κλείνοντας την ανακοίνωσή τους, η Ομάδα Πολιτών Χανίων και το Κίνημα «ΕΛΠΙΔΑ για τη Δημοκρατία» τονίζουν ότι η υπόθεση των Τεμπών αποτελεί σημείο καμπής για το μέλλον της κοινωνικής συνοχής και του κράτους δικαίου στη χώρα, καλώντας σε διαρκή επαγρύπνηση:

«Η ΕΛΠΙΔΑ για τη Δημοκρατία γεννήθηκε μέσα σε μια κοινωνική απαίτηση που βγήκε στους δρόμους και ζήτησε Δικαιοσύνη, αλήθεια και λογοδοσία για τα Τέμπη. Γι’ αυτό σήμερα δεν μπορεί να σιωπά. Γιατί οι οικογένειες των θυμάτων δεν πρέπει να αισθάνονται ότι η επιμονή τους για την αλήθεια μπορεί να γίνει βάρος που θα τους εξαντλήσει μέχρι να σωπάσουν. Τα Τέμπη δεν είναι μια υπόθεση που πρέπει να κουραστεί η κοινωνία μέχρι να ξεχάσει. Είναι 57 νεκροί άνθρωποι. Και απέναντί τους η Πολιτεία έχει μία υποχρέωση: Αλήθεια. Δικαιοσύνη. Λογοδοσία. Τα Τέμπη δε χρειάζονται άλλο “μπάζωμα”. Χρειάζονται φως. Γιατί σε μια Δημοκρατία δεν πρέπει να φοβάται εκείνος που ζητά την αλήθεια».

Το καταληκτικό ερώτημα της παρέμβασης αποτυπώνει το ευρύτερο διακύβευμα: «Και αν τελικά εκείνος που ζητά Δικαιοσύνη πρέπει να φοβάται ότι μπορεί να βρεθεί ο ίδιος να απολογείται, τότε το ερώτημα δεν αφορά μόνο τα Τέμπη: Αν χαθεί η μάχη των Τεμπών για την αλήθεια και τη δικαιοσύνη, τι θα ακολουθήσει;».