Χρειάστηκε ολόκληρη η ημέρα για να καθαριστεί ένα τμήμα δρόμου στη γειτονιά Τελ αλ-Χάουα (Tel al-Hawa) στην Πόλη της Γάζας. Στο τέλος της, ο Άχμεντ Αλιάν (Ahmed Alyan), μηχανικός του ΟΗΕ, ήταν εξαντλημένος, περικυκλωμένος από βουνά συντριμμιών παρά τη δουλειά της ημέρας.

«Νιώθω σαν να κρατάμε ένα κουτάλι και να προσπαθούμε να αδειάσουμε τη θάλασσα», είπε ο Αλιάν, με κόμπους ιδρώτα να κυλούν στο μέτωπό του μετά από μια μεγάλη, ζεστή καλοκαιρινή μέρα.

Ο Αλιάν είναι μέλος μιας ομάδας του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος (WFP) που εργάζεται στην οδό Βηρυτού, κάποτε μια πολυσύχναστη κεντρική αρτηρία γεμάτη καταστήματα, γραφεία και σπίτια, γεμάτη κίνηση και ανθρώπους. Τώρα όμως είναι ουσιαστικά έρημη.

Ο δρόμος ήταν αποκλεισμένος από σωρούς συντριμμιών, πέτρες και τα απομεινάρια κατεστραμμένων καταστημάτων. Σε κοντινή απόσταση, ένας πύργος στεκόταν με κλίση αφού ορισμένα από τα θεμέλια από σκυρόδεμα υπέστησαν ζημιές, ενώ εκτοπισμένες οικογένειες συνέχιζαν να ζουν μέσα σε αυτόν. Σε ορισμένα σημεία του δρόμου, λύματα ανάβλυζαν από το έδαφος αφού το αποχετευτικό σύστημα υπέστη ζημιές και φράχτηκε από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς.

Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι η απομάκρυνση του μεγαλύτερου μέρους των συντριμμιών στη Λωρίδα της Γάζας θα μπορούσε να διαρκέσει τουλάχιστον επτά έως δέκα χρόνια και να κοστίσει δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτό θα καθιστούσε την απομάκρυνση των πολεμικών συντριμμιών στη Γάζα μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις απομάκρυνσης συντριμμιών στη σύγχρονη ιστορία.

«Η εκτίμηση της συνολικής ποσότητας των συντριμμιών στη Γάζα είναι 61 εκατομμύρια τόνοι. Είναι περίπου 20 φορές η ποσότητα των συντριμμιών που δημιουργήθηκαν σε όλους τους πολέμους σε όλο τον κόσμο τα τελευταία 18 χρόνια», δήλωσε ο Τζάκο Σίλιερς (Jaco Cilliers), ειδικός αντιπρόσωπος του Αναπτυξιακού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) στην Παλαιστίνη.

Το έργο διεξάγεται υπό εξαιρετικά δύσκολες και επικίνδυνες συνθήκες. Τα συνεργεία καθαρισμού εργάζονται σε ερείπια που περιέχουν αμέτρητα νεκρά σώματα και βόμβες που δεν έχουν εκραγεί. Μέχρι στιγμής, έχουν καθαριστεί 580 χιλιόμετρα δρόμων, γεγονός που με τη σειρά του κατέστησε δυνατή τη μετακίνηση φορτηγών βοήθειας, ομάδων αρωγής και κατοίκων.

Ωστόσο, η ανοικοδόμηση της Γάζας αποτελεί μια τεράστια πρόκληση που αντιμετωπίζουν διεθνείς και τοπικοί οργανισμοί. Μετά από περισσότερα από δύο χρόνια εργασιών, περίπου 907.000 τόνοι συντριμμιών έχουν απομακρυνθεί και περισσότεροι από 300.000 τόνοι έχουν ανακυκλωθεί και επαναχρησιμοποιηθεί. Όμως αυτό αντιπροσωπεύει μόνο περίπου το 1,5% του συνόλου των συντριμμιών.

Για να γίνουν τα πράγματα ακόμα πιο δύσκολα, οι ισραηλινές αρχές έχουν απαγορεύσει την είσοδο του απαραίτητου εξοπλισμού στη Γάζα με το σκεπτικό ότι σχεδόν οποιαδήποτε βοήθεια δεν είναι τρόφιμα ή φάρμακα θα μπορούσε να είναι «διπλής χρήσης» και θα μπορούσε με κάποιο τρόπο να ωφελήσει τη Χαμάς.

Αρχικά, το έργο του WFP περιοριζόταν στην απομάκρυνση των συντριμμιών από τους δρόμους και στην ώθησή τους στα πλάγια για τη δημιουργία ενός περάσματος για τα φορτηγά. Αλλά ο τεράστιος όγκος ήταν συντριπτικός, και οι συνεχιζόμενοι ισραηλινοί βομβαρδισμοί κατά τη διάρκεια της σχεδόν ενός έτους κατάπαυσης του πυρός συνέχισαν να προσθέτουν στο τιτάνιο έργο. Ορισμένοι δρόμοι χρειάστηκε να ανοιχτούν ξανά αρκετές φορές.

Εν τω μεταξύ, η λεγόμενη κίτρινη γραμμή, μια οριοθέτηση που καθορίστηκε κατά την έναρξη της κατάπαυσης του πυρός τον περασμένο Οκτώβριο, συνεχίζει να μετακινείται προς τα εμπρός καθώς τα ισραηλινά στρατεύματα καταλαμβάνουν περισσότερα εδάφη. Η περιοχή που παραμένει προσβάσιμη για τους ανθρώπους και τους εργαζόμενους σε οργανώσεις αρωγής είναι μόλις το 30% ολόκληρης της Λωρίδας της Γάζας, καθιστώντας το πρόβλημα του τι θα γίνει με τα συντρίμμια ακόμη πιο οξύ.

«Ένας από τους τρόπους με τους οποίους προσπαθήσαμε να αντιμετωπίσουμε αυτό το πρόβλημα είναι η ανακύκλωση και η επαναχρησιμοποίηση των συντριμμιών με διάφορους τρόπους», δήλωσε ο Σίλιερς.

Το UNDP έχει αρχίσει να διαχειρίζεται πέντε τοποθεσίες θραύσης συντριμμιών σε όλη τη Γάζα, όπου τα συντρίμμια που συλλέγονται από δρόμους και κατεστραμμένες κρίσιμες υποδομές υφίστανται επεξεργασία για επαναχρησιμοποίηση. Τα συντρίμμια αρχικά διαχωρίζονται για να αφαιρεθούν τα μη τσιμεντένια υλικά, συμπεριλαμβανομένων μεταλλικών και χαλύβδινων ράβδων. Το σκυρόδεμα στη συνέχεια συνθλίβεται σε μικρότερα κομμάτια, φτάνοντας τελικά περίπου στο μέγεθος ενός βόλου ή μιας πολύ μικρής πέτρας.

Το UNDP βασίζεται σε επτά σπαστήρες σε όλη τη Γάζα, όλοι εκ των οποίων βρίσκονταν ήδη στην περιοχή πριν από τον πόλεμο. Δύο από τους επτά ανακατασκευάστηκαν από ντόπιους μηχανικούς στη Γάζα κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, με βάση μοντέλα που είχαν διαθέσιμα, καθώς δεν ήταν σε θέση να εισαγάγουν νέα μηχανήματα στη Λωρίδα.

Σε μία από τις τοποθεσίες θραύσης, έναν μεγάλο χώρο που προηγουμένως στέγαζε αποθήκες του ΟΗΕ, σωροί συντριμμιών είναι στοιβαγμένοι στην αυλή. Φορτηγά που φτάνουν με μεγάλες ποσότητες συντριμμιών σταματούν σε μια γεφυροπλάστιγγα πριν αδειάσουν το φορτίο τους στους σωρούς.

Υπάρχει ένας συνεχής βρυχηθμός στην περιοχή καθώς ο μηχανισμός σπάει το σκυρόδεμα σε μικρότερα κομμάτια, και ο αέρας είναι πυκνός από σκόνη.

Η κατάσταση των μηχανημάτων αποτελεί μεγάλη πρόκληση για τις ομάδες που εκτελούν τις εργασίες. Το μεγαλύτερο μέρος του εξοπλισμού που είναι διαθέσιμος στη Γάζα έχει φθαρεί σοβαρά. Τα μηχανήματα χαλάνε συχνά κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων, εν μέρει λόγω της οξείας έλλειψης ανταλλακτικών, λαδιού κινητήρα και άλλων πόρων που απαιτούνται για τη συντήρηση και τη λειτουργία τους.

Με σημαντικούς περιορισμούς στην είσοδο οικοδομικών υλικών να παραμένουν σε ισχύ, οι μηχανικοί επαναχρησιμοποιούν τα θρυμματισμένα συντρίμμια για μια σειρά από βασικούς σκοπούς. Μεγάλο μέρος τους χρησιμοποιείται για την επισκευή δρόμων και το κλείσιμο λακκουβών, ενώ ένα μέρος τοποθετείται κάτω από σκηνές και καταλύματα για να τα ανυψώσει πάνω από τα νερά της βροχής και τα λύματα.

Η Νεχάλ Αμπού Χασάν (Nehal Abu Hassan), μέλος της ομάδας του WFP, δήλωσε: «Αυτά τα υλικά δεν μπορούν να συγκριθούν με τα φυσικά υλικά που χρησιμοποιούνται συνήθως για την κατασκευή δρόμων. Η ποιότητά τους είναι χαμηλότερη και είναι δύσκολο να δουλευτούν. Αλλά δεν υπάρχει εναλλακτική. Αυτές οι λύσεις μας έχουν επιβληθεί από την πραγματικότητα στην οποία ζούμε».

Η απομάκρυνση μέρους των συντριμμιών έχει ήδη μεγάλο αντίκτυπο. «Ο δρόμος έχει γίνει φαρδύτερος, το πρόβλημα των τρωκτικών και των εντόμων έχει μειωθεί και τα αυτοκίνητα μπορούν να περάσουν πιο εύκολα», δήλωσε ο Ιμπραήμ Νταραντόνα (Ibrahim Daradona), ένας εκτοπισμένος από την Τζαμπάλια που ζει στην περιοχή Τελ αλ-Χάουα της Πόλης της Γάζας. «Τα συντρίμμια αποτελούσαν ακόμη και κίνδυνο για τα παιδιά που έπαιζαν εδώ».

Περισσότεροι από 2,1 εκατομμύρια εκτοπισμένοι ζουν σε σκηνές και προσωρινά καταλύματα, καθώς οι τραγικές ανθρωπιστικές συνθήκες επιμένουν μετά από σχεδόν τρία χρόνια. Τα συντρίμμια έχουν γίνει μέρος του περιβάλλοντος στο οποίο ζουν καθημερινά.

Η απομάκρυνση των συντριμμιών βοήθησε επίσης στην αναζωογόνηση της τοπικής οικονομίας της Γάζας, δημιουργώντας χώρο για τους ανθρώπους να ξεκινήσουν νέες δραστηριότητες και να ανοίξουν ξανά καταστήματα και μικρές επιχειρήσεις. «Ένα από τα πράγματα που έχουμε δει είναι ότι όταν καθαρίζουμε τα συντρίμμια μπροστά από κατεστραμμένα καταστήματα και επιχειρήσεις, πολλά από αυτά ανοίγουν ξανά μέσα σε περίπου 20 ημέρες», δήλωσε ο Σίλιερς.

Παρά όλες τις προσπάθειες για την απομάκρυνση των συντριμμιών και την αποκατάσταση της πρόσβασης σε κατοικημένες περιοχές, τα απομεινάρια των σπιτιών φέρουν μια ιδιαίτερη ευαισθησία. Κάθε μέτρο συντριμμιών μπορεί να κρύβει πράγματα που δεν φαίνονται από έξω.

«Τα συντρίμμια σε ορισμένες περιοχές δεν αντιπροσωπεύουν απλώς μπάζα για τους ανθρώπους· αντιπροσωπεύουν ολόκληρη τη ζωή και τις αναμνήσεις τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να υπάρχουν ακόμα σοροί κάτω από τα συντρίμμια. Γι’ αυτό η απομάκρυνσή τους είναι ένα πολύ ευαίσθητο ζήτημα για οικογένειες και κοινότητες», δήλωσε η Αμπού Χασάν.

Η παρουσία ανθρώπινων λειψάνων που εξακολουθούν να είναι θαμμένα κάτω από τα συντρίμμια παραμένει ένα από τα πιο επείγοντα ανθρωπιστικά ζητήματα στη Γάζα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται το UNDP, μεταξύ 8.000 και 10.000 σοροί μπορεί να παραμένουν θαμμένες.

Το UNDP δήλωσε ότι συνεργάζεται με οργανώσεις συμπεριλαμβανομένης της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού για τον εντοπισμό σημείων όπου μπορεί να είναι θαμμένα ανθρώπινα λείψανα και την ιεράρχησή τους κατά τις επιχειρήσεις απομάκρυνσης συντριμμιών και ανάσυρσης.

«Εργαζόμαστε επίσης πάνω σε μια ιατροδικαστική διαδικασία για την ταυτοποίηση των λειψάνων, [για να] διασφαλίσουμε ότι αντιμετωπίζονται σωστά και ότι γίνονται σεβαστά τα θρησκευτικά ταφικά δικαιώματα, και [για να] παρέχουμε τα απαραίτητα έγγραφα και πιστοποιητικά για τις οικογένειες. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για τις οικογένειες στη Γάζα», δήλωσε ο Σίλιερς.

Τα μη εκραγέντα πυρομαχικά στα συντρίμμια και στους δρόμους αποτελούν σοβαρή πρόκληση για τις ομάδες που απομακρύνουν τα ερείπια. Οι ομάδες του UNDP και του WFP συντονίζονται με τον βραχίονα αποναρκοθέτησης του ΟΗΕ, Unmas, τη βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση Halo Trust και άλλες οργανώσεις πριν ξεκινήσουν τις εργασίες καθαρισμού, για τον εντοπισμό μη εκραγέντων πυρομαχικών και την προστασία των εργαζομένων και των οικογενειών που επιστρέφουν.

Δεδομένων των περιορισμένων δυνατοτήτων απομάκρυνσης εκρηκτικών μηχανισμών στη Γάζα, αυτές οι οργανώσεις δεν μπορούν να αφοπλίσουν ή να απομακρύνουν όλα τα μη εκραγέντα αντικείμενα. Μπορούν όμως να εντοπίσουν επικίνδυνες περιοχές και να τις σηματοδοτήσουν.

Παράλληλα με τον κίνδυνο από τα εκρηκτικά, τα συντρίμμια μπορεί να περιέχουν άλλα επικίνδυνα υλικά, συμπεριλαμβανομένου του αμιάντου, ο οποίος μπορεί να αποτελέσει σοβαρό κίνδυνο για την υγεία όταν εισπνέονται οι ίνες του.

Τα μερικώς όρθια κτίρια που έχουν υποστεί ζημιές ενέχουν έναν ακόμη κίνδυνο. Ορισμένες οικογένειες επιστρέφουν στα σπίτια τους πιστεύοντας ότι είναι ασφαλή, μόνο και μόνο για να καταρρεύσουν ξαφνικά οι κατασκευές. Η αξιολόγηση της ασφάλειας των κατεστραμμένων κτιρίων πριν επιστρέψουν οι κάτοικοι αποτελεί, επομένως, σημαντικό μέρος της διαδικασίας ανάκαμψης.

«Η πρόοδος στην πρώιμη αποκατάσταση είναι αργή, προσπαθούμε να κάνουμε ό,τι μπορούμε παρά τους περιορισμούς στην εισαγωγή του εξοπλισμού και των υπηρεσιών που χρειαζόμαστε», δήλωσε ο Σίλιερς.