Το τεράστιο περιβαλλοντικό κόστος της Τεχνητής Νοημοσύνης: Ενεργειακός στραγγαλισμός, δισεκατομμύρια γαλόνια νερού και επιστροφή στα ορυκτά καύσιμα για τα γιγάντια data centers

Ημερομηνία:

Πίσω από τις υποσχέσεις για μία νέα τεχνολογική εποχή και τη ραγδαία εξάπλωση των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, μία λιγότερο ορατή αλλά κρίσιμη πραγματικότητα διαμορφώνεται στο υλικό πεδίο των υποδομών. Κάθε υπολογιστικό αίτημα, κάθε εκπαίδευση μοντέλου και κάθε ψηφιακή αλληλεπίδραση απαιτούν τη λειτουργία τεράστιων βιομηχανικών εγκαταστάσεων —των λεγόμενων υπερκλίμακας κέντρων δεδομένων (hyperscale data centers)— οι οποίες καταναλώνουν πρωτοφανείς ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικών πόρων.

Ερευνητές, πανεπιστημιακοί και επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι η κούρσα της τεχνολογικής υπεροχής δοκιμάζει τα όρια των τοπικών ηλεκτρικών δικτύων, εξαντλεί τα υδάτινα αποθέματα σε περιοχές που μαστίζονται από ξηρασία και οδηγεί τεχνολογικούς κολοσσούς στην εγκατάσταση αυτόνομων σταθμών φυσικού αερίου, εγείροντας σοβαρά ζητήματα για το πραγματικό κοινωνικό και περιβαλλοντικό κόστος της ψηφιακής μετάβασης.

Από τον «Νόμο του Koomey» στο Παράδοξο του Jevons: Η ενεργειακή έκρηξη των κέντρων δεδομένων

Οι ανησυχίες για την ενεργειακή κατανάλωση των υπολογιστών δεν είναι καινούργιες. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, αναλυτές προέβλεπαν καταστροφολογικά ότι το διαδίκτυο θα απορροφούσε το μισό της ηλεκτρικής ενέργειας των Ηνωμένων Πολιτειών, με ισχυρισμούς ότι ένα ασύρματο Palm Pilot απαιτούσε όσο ρεύμα καταναλώνει ένα ψυγείο —εκτίμηση που αποδείχθηκε υπερβολική κατά 2.000 φορές. Τότε, ολόκληρος ο κλάδος της πληροφορικής αντιστοιχούσε στο 3% της εθνικής ζήτησης, ενώ τα πρώτα data centers δεν ξεπερνούσαν το 0,1%. Για δεκαετίες, η ραγδαία αύξηση της χρήσης του διαδικτύου αντισταθμιζόταν από την εντυπωσιακή βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας των επεξεργαστών —ένα φαινόμενο γνωστό ως «Νόμος του Koomey», σύμφωνα με τον οποίο οι υπολογισμοί ανά κιλοβατώρα διπλασιάζονταν περίπου κάθε 1,6 χρόνια από την εποχή του ENIAC μέχρι τα μικροτσίπ.

Η έλευση της σύγχρονης τεχνητής νοημοσύνης ανέτρεψε ριζικά αυτή την ισορροπία. Ένα σύγχρονο ικρίωμα (rack) διακομιστών AI καταναλώνει από 5 έως και 30 φορές περισσότερη ενέργεια σε σχέση με έναν συμβατικό διακομιστή του διαδικτύου. Ένα και μόνο rack καρτών γραφικών (GPU), με μέγεθος οικιακού ψυγείου, μπορεί να απαιτεί ηλεκτρική ισχύ ικανή να τροφοδοτήσει 65 κατοικίες. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, προκειμένου μία εγκατάσταση να χαρακτηριστεί «hyperscale», πρέπει να έχει ηλεκτρική ισχύ άνω των 100 μεγαβάτ (MW) —ποσό ισοδύναμο με τις ανάγκες 80.000 νοικοκυριών.

Μέσα σε μία δεκαετία (2014-2024), η κατανάλωση ρεύματος από τα data centers τριπλασιάστηκε, φτάνοντας το 2024 να αντιπροσωπεύει περίπου το 4,7% της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας των ΗΠΑ (περίπου το ένα έβδομο της ενέργειας που καταναλώνουν όλα τα αμερικανικά σπίτια). Με 68 hyperscale κέντρα ήδη σε λειτουργία ή υπό κατασκευή και άλλα 267 εγκεκριμένα ή σχεδιαζόμενα, εκτιμήσεις προβλέπουν ότι το ποσοστό αυτό θα εκτοξευθεί μεταξύ 7% και 12% έως το 2028.

Εδώ υπεισέρχεται το ιστορικό «Παράδοξο του Jevons» (Jevons Paradox), που διατυπώθηκε στη βικτωριανή Βρετανία για τη χρήση άνθρακα στις ατμομηχανές: η αύξηση της αποδοτικότητας μίας τεχνολογίας μειώνει το κόστος χρήσης της, οδηγώντας τελικά σε τόσο μαζική εξάπλωση, ώστε η συνολική κατανάλωση του πόρου εκτοξεύεται αντί να μειωθεί. Παρά τη βελτίωση της απόδοσης ανά υπολογιστική μονάδα, η συνολική ενεργειακή δαπάνη της AI αυξάνεται ραγδαία.

Η επιστροφή στο φυσικό αέριο και η αυτόνομη ηλεκτροπαραγωγή «πίσω από τον μετρητή»

Τα κέντρα δεδομένων δεν συνδέονται σε ένα ενιαίο εθνικό δίκτυο, αλλά στις κατά τόπους τοπικές υποδομές, ασκώντας ασφυκτική πίεση σε παρωχημένους υποσταθμούς και γραμμές μεταφοράς. Καθώς η σύνδεση νέων φορτίων απαιτεί επενδύσεις εκατομμυρίων και αναμονή πολλών ετών, αρκετές εταιρείες στρέφονται στην πρακτική της ιδιωτικής ηλεκτροπαραγωγής «πίσω από τον μετρητή» (behind-the-meter generation).

Αντί να εγκαταστήσουν συστήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ή μπαταρίες —λύσεις που απαιτούν χρόνο ανάπτυξης τον οποίο ο ανταγωνισμός δεν επιτρέπει— οι επιχειρήσεις εγκαθιστούν μαζικά γιγάντιους αεριοστρόβιλους φυσικού αερίου, παρόμοιους με κινητήρες αεροσκαφών, οι οποίοι λειτουργούν σε 24ωρη βάση. Όπως επισημαίνουν ειδικοί του χώρου:

«Το κόστος της ενέργειας είναι αδιάφορο μπροστά στην επένδυση. Η αντιληπτή αξία της υπολογιστικής ισχύος είναι τόσο υψηλή, που οι εταιρείες απλώς δεν νοιάζονται για το πόσο κοστίζει το ηλεκτρικό ρεύμα. Καμία δημόσια επιχείρηση κοινής ωφέλειας δεν θα εγκαθιστούσε αεριοστρόβιλο για συνεχή λειτουργία 24/7, καθώς πρόκειται για μία εξαιρετικά αναποτελεσματική μέθοδο».

Περίπου το 25% των νέων ανακοινωθέντων κέντρων δεδομένων περιλαμβάνει σχέδια για ιδιόκτητους σταθμούς παραγωγής, με δορυφορικές αναλύσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) να δείχνουν ότι το ένα τέταρτο αυτών έχει ήδη ξεκινήσει εργασίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σχεδιαζόμενη εγκατάσταση «Gigawatt Ranch» στο Δυτικό Τέξας, η οποία προβλέπει 35 γιγάντιους αεριοστρόβιλους ισχύος άνω των 7 γιγαβάτ (GW). Εφόσον υλοποιηθεί, θα αποτελέσει τον μεγαλύτερο σταθμό ηλεκτροπαραγωγής στις ΗΠΑ —ξεπερνώντας σε ισχύ το ιστορικό φράγμα Grand Coulee— και πιθανώς τη μεγαλύτερη μονάδα ορυκτών καυσίμων στον πλανήτη, καταναλώνοντας για ένα και μόνο data center περισσότερο από το 1% της συνολικής παραγωγής φυσικού αερίου των ΗΠΑ. Στο Abilene του Τέξας, έτερο κέντρο δεδομένων σχεδιάζει την τοποθέτηση 50 αεριοστροβίλων.

Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει άμεσα το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, το οποίο διακρίνεται σε τρία επίπεδα (scopes):

  • Πεδίο 1 (Scope 1): Οι άμεσες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και ρύπων από την καύση καυσίμων στις επιτόπιες γεννήτριες και τους αεριοστρόβιλους.

  • Πεδίο 2 (Scope 2): Οι έμμεσες εκπομπές από τον ηλεκτρισμό που αντλείται από το δημόσιο δίκτυο (ιδίως όταν προέρχεται από σταθμούς άνθρακα ή αερίου).

  • Πεδίο 3 (Scope 3): Το ενσωματωμένο αποτύπωμα άνθρακα στα δομικά υλικά (χάλυβας, σκυρόδεμα), την κατασκευή των τσιπ και τη συντήρηση της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Αν και σήμερα τα αμερικανικά data centers ευθύνονται για περίπου το 0,5% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της χώρας, εκτιμάται ότι έως το 2030 οι εκπομπές τους θα μπορούσαν να αγγίξουν τους 44 μεγατόνους —διπλάσιες σε σχέση με τα επίπεδα του 2025, μέγεθος που ισοδυναμεί με την προσθήκη 10 εκατομμυρίων αυτοκινήτων εσωτερικής καύσης στους δρόμους.

Η διαχείριση της θερμότητας, η κατανάλωση νερού και η πίεση στην Αριζόνα

Η λειτουργία χιλιάδων επεξεργαστών παράγει τεράστια ποσά θερμότητας, καθιστώντας την ψύξη θεμελιώδη επιχειρησιακή ανάγκη. Ο ευρέως διαδεδομένος ισχυρισμός ότι «μία ερώτηση στην AI καταναλώνει ένα μπουκάλι νερό» έχει τις ρίζες του σε μελέτη του 2023 υπό τον καθηγητή Shaolei Ren, η οποία υπολόγιζε ότι 30 ερωτήσεις μεσαίου μεγέθους στο GPT-3 απαιτούσαν περίπου 500 ml νερού. Ωστόσο, ο ίδιος ο δρ Ren διευκρινίζει ότι τα νούμερα αυτά δεν μπορούν να γενικευτούν:

«Αυτός ο υπολογισμός αφορούσε ένα πολύ συγκεκριμένο μοντέλο και δεν πρέπει να γενικεύεται για το ChatGPT ή την AI συλλήβδην. Επιπλέον, ο αριθμός αυτός περιλαμβάνει τόσο το νερό άμεσης ψύξης όσο και το έμμεσο νερό που καταναλώθηκε για την παραγωγή του ηλεκτρικού ρεύματος, το οποίο αποτελεί και τη συντριπτική πλειονότητα… Χρησιμοποιούμε περισσότερη υπολογιστική ισχύ σήμερα για να ολοκληρώσουμε την ίδια εργασία σε σχέση με πριν από δύο χρόνια, αλλά κάθε token καταναλώνει πολύ λιγότερους πόρους. Το αν συνολικά καταναλώνουμε περισσότερους ή λιγότερους πόρους ανά εργασία είναι κάτι που μένει να απαντηθεί».

Σε απόλυτους αριθμούς, το 2023 τα data centers στις ΗΠΑ κατανάλωσαν άμεσα 17 δισεκατομμύρια γαλόνια νερού για ψύξη. Όταν συνυπολογιστεί το νερό που απαιτείται για την παραγωγή του ρεύματος που καταναλώνουν, το νούμερο εκτοξεύεται στα 228 δισεκατομμύρια γαλόνια (περίπου τα δύο τρίτα της ετήσιας κατανάλωσης πόσιμου νερού της Νέας Υόρκης). Οι προβλέψεις δείχνουν ότι η συνολική κατανάλωση ενδέχεται να υπερβεί τα 840 δισεκατομμύρια γαλόνια ετησίως —ποσότητα μεγαλύτερη από τη συνδυασμένη ετήσια κατανάλωση πόσιμου νερού της Νέας Υόρκης και του Σικάγου.

Όπως υπενθυμίζουν οι ερευνητές, «δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε νέο νερό, ούτε είναι όπως ο ηλεκτρισμός όπου μπορείς απλώς να κατασκευάσεις περισσότερα εργοστάσια». Παρότι χρησιμοποιούνται κλειστά κυκλώματα ψύξης (closed-loop) που ανακυκλώνουν το νερό μέσω ακτινοβολίας, η αρχική πλήρωσή τους απαιτεί υπέρογκους όγκους (όπως τα 8 εκατομμύρια γαλόνια για μία μονάδα στο Abilene). Στην περίπτωση της εξωτερικής ψύξης μέσω εξάτμισης, η κατανάλωση πολλαπλασιάζεται κατά τους θερινούς μήνες, ακριβώς όταν τα αποθέματα είναι πιο περιορισμένα. Στην περιοχή του Phoenix στην Αριζόνα, όπου τα κέντρα δεδομένων χρησιμοποιούν σήμερα 385 εκατομμύρια γαλόνια νερού ετησίως, η ζήτηση προβλέπεται να ανέλθει στα 3,7 δισεκατομμύρια γαλόνια, την ώρα που ο ποταμός Κολοράντο —από τον οποίο προέρχεται σχεδόν το μισό νερό της πόλης— έχει απωλέσει το 25% της ροής του λόγω ξηρασίας και υπερεκμετάλλευσης.

Τοπικές επιπτώσεις, αδιαφάνεια, φοροαπαλλαγές και το έλλειμμα θέσεων εργασίας

Η εγκατάσταση των κέντρων δεδομένων δοκιμάζει τις σχέσεις των τοπικών κοινωνιών με τη βιομηχανία της τεχνολογίας. Στο Memphis του Tennessee, το κέντρο δεδομένων «Colossus» της xAI εγκαταστάθηκε σε μία ιστορικά αφροαμερικανική γειτονιά, λειτουργώντας με έως και 35 αεριοστροβίλους φυσικού αερίου, παρότι διέθετε άδεια μόνο για 15. Οι εκπομπές αύξησαν την αιθαλομίχλη της πόλης κατά 30% έως 60%, απελευθερώνοντας ρύπους που συνδέονται με πνευμονικές και καρδιακές παθήσεις. Συνολικά, ανάλυση του 2024 υπολόγισε ότι η ρύπανση από τέτοιες εγκαταστάσεις θα μπορούσε να συμβάλει σε 1.300 πρόωρους θανάτους.

Η χωροθέτηση των μονάδων συνοδεύεται συχνά από αυστηρά σύμφωνα εμπιστευτικότητας (NDAs) και τη χρήση εταιρειών-βιτρίνα (shell companies) για την αποφυγή αντιδράσεων:

  • Στο West Memphis του Arkansas, εταιρείες όπως οι «Willowbend Capital» και «Forgelight Ventures» άνοιξαν τον δρόμο για ένα νέο κέντρο της Google.

  • Στο Τέξας (Fort Worth και El Paso), ονόματα-βιτρίνες όπως «Winner» και «Wurldwide» χρησιμοποιήθηκαν από τη Meta για τη διαπραγμάτευση φορολογικών απαλλαγών εκατομμυρίων δολαρίων.

  • Στο Pine Island της Minnesota, οι τοπικοί αξιωματούχοι γνώριζαν για προτεινόμενο κέντρο δεδομένων επί δύο ολόκληρα χρόνια πριν ενημερωθούν οι κάτοικοι.

Παρότι περιοχές όπως η κομητεία Loudoun στη Βιρτζίνια αποκομίζουν περί το ένα δισεκατομμύριο δολάρια από τη φορολόγηση των υποδομών, συνολικά 38 πολιτείες των ΗΠΑ έχουν εμπλακεί σε έναν ανταγωνισμό προσφοράς φοροαπαλλαγών για την προσέλκυση των τεχνολογικών κολοσσών. Την ίδια στιγμή, οι υποσχέσεις για τόνωση της απασχόλησης διαψεύδονται στην πράξη: μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής, ένα data center λειτουργεί σχεδόν αυτόνομα, απασχολώντας ελάχιστους τεχνικούς και προσωπικό ασφαλείας, λόγος για τον οποίο οι περισσότερες εγκαταστάσεις κατασκευάζονται χωρίς καν χώρους στάθμευσης.

 

Το ξέρουμε…

Το να βλέπεις αυτά τα μηνύματα είναι κουραστικό. Και να είσαι σίγουρος πως ούτε κι εμείς χαιρόμαστε να τα γράφουμε.

Όμως αυτό το μήνυμα δεν αφορά εμάς· αφορά την επιβίωση μιας ανεξάρτητης, μαχητικής δημοσιογραφίας στην Κρήτη.

  1. Η δική σου στήριξη είναι πολύτιμη, γιατί μας επιτρέπει να κάνουμε ρεπορτάζ χωρίς φόβο και εξαρτήσεις, κρατώντας παράλληλα τη δημοσιογραφία μας προσβάσιμη σε όλους — ακόμη και σε όσους δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να πληρώσουν.
  2. Η απλή αλήθεια είναι ότι τα έσοδα διαρκώς συρρικνώνονται και η αναγνωσιμότητα από μόνη της δεν αρκεί για να κρατήσει ζωντανό ένα μέσο.

Αν πιστεύεις κι εσύ ότι η ελεύθερη ενημέρωση είναι ζωτικής σημασίας για τη δημοκρατία και τον έλεγχο της εξουσίας, δώσε μας τη δύναμη να συνεχίσουμε.

Γίνε συνδρομητής

Σας ευχαριστούμε θερμά.

Ακολουθήστε το agonaskritis.gr στο Google News, στο facebook και στο twitter και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις - Γίνετε συνδρομητές!

Αγώνας της Κρήτηςhttp://bit.ly/agonaskritis
Ο “Αγώνας της Κρήτης” εκδόθηκε στις 8 Ιουλίου του 1981. Είναι η έκφραση μιας πολύχρονης αγωνιστικότητας. Έμεινε όλα αυτά τα χρόνια σταθερός στη διακήρυξή του για έγκυρη – έγκαιρη ενημέρωση χωρίς παρωπίδες. Υπηρετεί και προβάλλει, με ευρύτητα αντίληψης, αξίες και οράματα για μία καλύτερη κοινωνία. Η βασική αρχή είναι η κριτική στην εξουσία όποια κι αν είναι αυτή, ιδιαίτερα στα σημεία που παρεκτρέπεται από τα υποσχημένα, που μπερδεύεται με τη διαφθορά, που διαφθείρεται και διαφθείρει. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που η εφημερίδα έμεινε μακριά από συσχετισμούς και διαπλοκές, μακριά από μεθοδεύσεις και ίντριγκες.

Τελευταία Νέα

Περισσότερα σαν αυτό
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.: Θα υποστηρίξει τους κατοίκους του Βαρυπέτρου κατά της ίδρυσης data center

Ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. δεσμεύεται να υποστηρίξει θεσμικά τους κατοίκους του Βαρυπέτρου κατά της ίδρυσης data center, μετά τις αποκαλύψεις της δημοτικής παράταξης «Όνειρο είναι τα Χανιά».

Συνεδριάζει το Δημοτικό Συμβούλιο Χανίων στις 25 Νοεμβρίου με εννέα θέματα στην ημερήσια διάταξη

Συνεδριάζει το Δημοτικό Συμβούλιο Χανίων στις 25 Νοεμβρίου 2026. Εννέα θέματα στην ημερήσια διάταξη με έμφαση σε παραχωρήσεις αθλητικών εγκαταστάσεων και αστικές παρεμβάσεις.

Πέντε νέοι νοσηλευτές ανέλαβαν καθήκοντα στο Νοσοκομείο Χανίων «Ο Άγιος Γεώργιος»

Πέντε νέοι νοσηλευτές ανέλαβαν καθήκοντα στο Νοσοκομείο Χανίων «Ο Άγιος Γεώργιος», στο πλαίσιο της πρόσληψης 25 επικουρικών. Ενίσχυση του νοσηλευτικού προσωπικού στα Χανιά.