Στο επίκεντρο έντονης θεσμικής αντιπαράθεσης βρίσκεται το ιστορικό κτίριο του Παγοποιείου στα Χανιά, καθώς η Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ Α.Ε.) δρομολογεί διαγωνιστική διαδικασία για την εκμίσθωσή του σε ιδιώτες. Η κίνηση αυτή προκάλεσε την άμεση παρέμβαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Χανίων, το οποίο προειδοποιεί για τον κίνδυνο μιας μονομερούς τουριστικής ανάπτυξης χωρίς σαφές κανονιστικό πλαίσιο, σε μια περίοδο που ολοκληρώνεται η αποκατάσταση της παρακείμενης Δημοτικής Αγοράς. Το ζήτημα αναδεικνύει τις χρόνιες παθογένειες στη διαχείριση της δημόσιας περιουσίας και φέρνει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη διατήρηση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και της πολεοδομικής συνοχής του αστικού ιστού.

Το ιστορικό υπόβαθρο και η αρχιτεκτονική σημασία του «Ψυγείου»

Το ιστορικό κτίριο του Παγοποιείου, ευρύτερα γνωστό στην τοπική κοινωνία ως «Ψυγείο», ορίζει τη συμβολή της οδού Τσουδερών και της Πλατείας Μαρκοπούλου. Η χωροθέτησή του είναι ιδιαίτερα προνομιακή και ευαίσθητη, καθώς βρίσκεται εντός της ζώνης προστασίας Β3 του αρχαιολογικού χώρου της πόλης των Χανίων, αποτελώντας αναπόσπαστο τμήμα του διατηρητέου περιβάλλοντος χώρου της Δημοτικής Αγοράς. Από αρχιτεκτονικής άποψης, το κτίσμα αποτελείται από ένα ισόγειο και δύο υπερκείμενους ορόφους, με την επιφάνεια κάθε επιπέδου να αγγίζει τα 343,01 τετραγωνικά μέτρα, διαμορφώνοντας μια συνολική επιφάνεια 1.029,03 τετραγωνικών μέτρων.

Πέρα από τα αμιγώς γεωμετρικά του χαρακτηριστικά, το Παγοποιείο συνιστά ένα αναγνωρίσιμο τοπόσημο για τα Χανιά. Η παρουσία του είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη συλλογική μνήμη της πόλης και την ιστορική οικονομική της εξέλιξη, αποτελώντας οργανικό παρακολούθημα του ευρύτερου μνημειακού συνόλου της Αγοράς. Για τον λόγο αυτό, η μελλοντική του αποκατάσταση και επανάχρηση θεωρούνται κομβικής σημασίας για την ισορροπία του κεντρικού αστικού ιστού.

Η διαγωνιστική διαδικασία της ΕΤΑΔ και οι ανησυχίες για την τιμή εκκίνησης

Ο τρέχων σχεδιασμός της Εταιρείας Ακινήτων Δημοσίου να προχωρήσει σε διαγωνισμό για την ενοικίαση του ακινήτου σε ιδιώτες έχει προκαλέσει ισχυρούς τριγμούς. Σύμφωνα με τα στοιχεία του διαγωνισμού, οι προτεινόμενες χρήσεις περιλαμβάνουν τη μετατροπή του κτιρίου σε ξενοδοχείο ή τουριστική εγκατάσταση, γεγονός που, κατά τους αρχιτέκτονες, ενέχει τον κίνδυνο μιας μονομερούς τουριστικής εκμετάλλευσης. Η ανησυχία εντείνεται από την απουσία ενός προκαθορισμένου κανονιστικού πλαισίου λειτουργίας, αλλά και από την ιδιαίτερα χαμηλή τιμή εκκίνησης, η οποία έχει οριστεί μόλις στα 12,15 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, προκαλώντας εύλογα ερωτήματα γύρω από την οικονομική αποτίμηση ενός δημόσιου asset με αυτά τα μοναδικά χαρακτηριστικά.

Η χρονική συγκυρία του διαγωνισμού κρίνεται εξίσου προβληματική. Αυτή την περίοδο ολοκληρώνονται οι εργασίες αποκατάστασης της Δημοτικής Αγοράς Χανίων, και η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι ο χαρακτήρας του κεντρικού μνημείου κινδυνεύει να αλλοιωθεί ουσιαστικά, εάν προηγηθεί η αποσύνδεση του Παγοποιείου από τον συνολικό σχεδιασμό αναβάθμισης του ευρύτερου δημόσιου χώρου.

Το δικαστικό ιστορικό στο Συμβούλιο της Επικρατείας και το νομικό κενό

Η ιδιοκτησιακή διαδρομή του ακινήτου κουβαλά ένα σύνθετο δικαστικό υπόβαθρο. Το 2018, ο Δήμος Χανίων, συντασσόμενος με άλλους δήμους της χώρας, προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) προκειμένου να μπλοκάρει την καθολική μεταβίβαση δημόσιων ακινήτων προς την ΕΤΑΔ Α.Ε. Το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο, με τις υπ’ αριθμ. 930-934/2020 αποφάσεις του, δικαίωσε την τοπική αυτοδιοίκηση και ακύρωσε τις σχετικές αποφάσεις του Κυβερνητικού Συμβουλίου Οικονομικής Πολιτικής και του Υπουργού Οικονομικών, κρίνοντας ότι δεν είχε προηγηθεί η νόμιμη διαδικασία ελέγχου και ταυτοποίησης που επέβαλλε ο Νόμος 4389/2016.

Η νομική εμπλοκή ωστόσο δεν επιλύθηκε οριστικά. Με μεταγενέστερη υπουργική απόφαση το 2021 (153531 ΕΞ 2021, ΦΕΚ Β’ 5883/15.12.2021), η κυβέρνηση προχώρησε σε μερική ανάκληση της αρχικής μεταβίβασης του 2018. Εντούτοις, το κτίριο του Παγοποιείου στα Χανιά δεν συμπεριλήφθηκε στα ακίνητα που εξαιρέθηκαν, με αποτέλεσμα να παραμείνει έως σήμερα υπό την ομπρέλα διαχείρισης της ΕΤΑΔ. Η εξέλιξη αυτή γεννά σοβαρά ερωτήματα για τις ενέργειες που μεσολάβησαν έκτοτε, καθώς και για τους λόγους που η Πολιτεία και οι τοπικοί φορείς δεν κατάφεραν να διαμορφώσουν μια θεσμικά κατοχυρωμένη λύση που να διασφαλίζει τον δημόσιο χαρακτήρα του.

Η πρόταση για το Κέντρο Γαστρονομικού Πολιτισμού και ο συμμετοχικός σχεδιασμός

Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι διαθέσιμοι ελεύθεροι χώροι και τα δημόσια κτίρια στο κέντρο των Χανίων είναι εξαιρετικά περιορισμένα, ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων τονίζει ότι κάθε παρέμβαση οφείλει να στοχεύει αποκλειστικά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων. Για ένα τόσο νευραλγικό σημείο της πόλης, προκρίνεται η υιοθέτηση των αρχών του συμμετοχικού σχεδιασμού, ο οποίος προϋποθέτει τη στενή σύμπραξη των επιστημονικών φορέων και των οργανωμένων ομάδων πολιτών.

Στο πλαίσιο αυτό, έχει ήδη κατατεθεί και δημοσιοποιηθεί μια συγκροτημένη πρόταση από πρωτοβουλία πολιτών, η οποία αφορά τη δημιουργία Διεθνούς Κέντρου Κρητικού Γαστρονομικού Πολιτισμού. Η συγκεκριμένη εναλλακτική πρόταση κρίνεται από τους ειδικούς ως απόλυτα συμβατή με την ιστορία, τον κοινωνικό χαρακτήρα και τη δημόσια ταυτότητα του Παγοποιείου, προσφέροντας μια διέξοδο αξιοποίησης που αποφεύγει την εμπορευματοποίηση.

Η ανάγκη προστασίας της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς

Η διαχείριση του Παγοποιείου Χανίων ξεπερνά τα όρια μιας απλής κτιριακής μίσθωσης, καθώς αγγίζει τον πυρήνα της προστασίας της αρχιτεκτονικής και ιστορικής ταυτότητας της πόλης, ένα ζήτημα που ορίζεται σαφώς ως δημόσιου συμφέροντος. Η διατήρηση της συνοχής του αστικού χώρου απαιτεί την προάσπιση της οικονομικής και κοινωνικής αξίας της δημόσιας περιουσίας από βιαστικές επιχειρηματικές επιλογές.

Όπως επισημαίνεται στην επίσημη κοινή παρέμβαση των εκπροσώπων του κλάδου:

«Ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Χανίων καλεί την Πολιτεία, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και κάθε αρμόδιο φορέα, σε συνεργασία με την Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤ.Α.Δ. Α.Ε.), να προχωρήσουν άμεσα στις αναγκαίες ενέργειες για την αναστολή της διαγωνιστικής διαδικασίας και τη διασφάλιση του δημόσιου και κοινωνικού χαρακτήρα του ιστορικού κτιρίου του Παγοποιείου».

Η ανταπόκριση των αρμόδιων υπουργείων και της ΕΤΑΔ στο αίτημα αναστολής του διαγωνισμού θα κρίνει εάν το μέλλον των Χανίων θα σχεδιαστεί με γνώμονα τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας ή αν ένα ακόμη ιστορικό τοπόσημο θα παραδοθεί στις πιέσεις της τουριστικής βιομηχανίας.