Τη φωνή και τα βιώματα των πολιτών των Χανίων γύρω από τις προκλήσεις της καθημερινής μετακίνησης μετέφερε στο επίκεντρο του διαλόγου για τη βιώσιμη αστική κινητικότητα η τοπική συλλογικότητα «ΠοδηΛάτρεις», συμμετέχοντας στις εργασίες της Ημέρας Ελληνικών Πόλεων του CIVINET Greece–Cyprus και του πανευρωπαϊκού συνεδρίου CIVITAS Forum 2026.

Με εκπρόσωπο τον Στέλιο Ροζάκη, η χανιώτικη πρωτοβουλία έθεσε στο τραπέζι τη διάκριση ανάμεσα στη θεωρητική κατασκευή έργων και στην ουσιαστική διευκόλυνση της ζωής των κατοίκων, υπογραμμίζοντας ότι ο δημόσιος χώρος οφείλει να αναδιανεμηθεί ισότιμα. Την ίδια ώρα που ο Δήμος Χανίων παρουσίασε σε ευρωπαϊκό ακροατήριο το πλέγμα των παρεμβάσεών του —από το σύστημα ελεγχόμενης πρόσβασης στην Παλιά Πόλη και τους σταθμούς Park & Ride μέχρι το μαθητικό πρόγραμμα «Move It Now»—, η πραγματικότητα της ασφυκτικής κυκλοφοριακής συμφόρησης στους δρόμους της πόλης αναδεικνύει την απόσταση που χωρίζει τον στρατηγικό σχεδιασμό από τη βιωμένη καθημερινότητα των πολιτών.

Η έννοια της «δίκαιης κινητικότητας» και ο ανασχεδιασμός του δημόσιου χώρου στα Χανιά

Στην τοποθέτησή του στο πάνελ διαλόγου, όπου συναντήθηκαν εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, επιστημονικοί φορείς και οργανώσεις για την οδική ασφάλεια και την προσβασιμότητα, ο εκπρόσωπος των ΠοδηΛατρών Στέλιος Ροζάκης προσδιόρισε το πλαίσιο μέσα στο οποίο οφείλει να σχεδιάζεται η σύγχρονη πόλη:

«Η κινητικότητα δεν αρκεί να είναι απλώς “βιώσιμη”· πρέπει να είναι και δίκαιη».

Σύμφωνα με το σκεπτικό της συλλογικότητας, η αρχή αυτή συνεπάγεται την άρση της δεδομένης πρωτοκαθεδρίας του ιδιωτικού αυτοκινήτου στον αστικό ιστό των Χανίων. Ο δημόσιος χώρος καλείται να κατανεμηθεί με τρόπο που να εγγυάται ασφαλή και αξιοπρεπή μετακίνηση στους πεζούς, τους ποδηλάτες και πρωτίστως στους πλέον ευάλωτους χρήστες —τα παιδιά, τους ηλικιωμένους και τα άτομα με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα.

Υπό αυτό το πρίσμα, ρυθμίσεις όπως η καθιέρωση του ορίου ταχύτητας των 30 χλμ./ώρα, η διάνοιξη δρόμων ήπιας κυκλοφορίας, οι εκτεταμένοι πεζόδρομοι και οι ποδηλατικές υποδομές δεν συνιστούν αποσπασματικά τεχνικά έργα, αλλά αλληλένδετα συστατικά ενός συνεκτικού δικτύου ενεργής μετακίνησης. Η ουσία της αξιολόγησης, όπως αναδείχθηκε στις ειδικές συνεδρίες για τις «ζωντανές, υγιείς πόλεις», μετατοπίζεται από το απλό ποσοτικό ερώτημα «πόσα χιλιόμετρα ποδηλατοδρόμου κατασκευάστηκαν» στο ποιοτικό και κρίσιμο ερώτημα «μπορώ να φτάσω εκεί με ασφάλεια;».

Από το «ποδηλατοτρένο» στις Ασφαλείς Σχολικές Διαδρομές της οδού Κοραή

Η διεκδίκηση των ΠοδηΛατρών για ποιοτικότερο αστικό περιβάλλον στα Χανιά δεν εξαντλείται σε θεωρητικές επισημάνσεις, αλλά συνδέεται άμεσα με βιωματικές παρεμβάσεις στην πόλη. Πρωτοβουλίες όπως το «ποδηλατοτρένο», οι κοινές δράσεις με τα σχολεία και η εκδήλωση «Ερωτευμένοι με το Ποδήλατο» αποτέλεσαν τα πρώτα βήματα μιας σταθερής παρουσίας.

Η προσπάθεια αυτή μετεξελίχθηκε πρόσφατα σε συστηματική διερεύνηση της καθημερινότητας των μαθητών:

• Τον περασμένο Ιούνιο υλοποιήθηκε στα Χανιά το συμμετοχικό εργαστήριο της πιλοτικής δράσης «Ασφαλείς Σχολικές Διαδρομές Ενεργής Κινητικότητας (ΑΣΔΕΚ): θεωρία και πράξη» στα Σχολεία της οδού Κοραή.

• Η δράση αναπτύχθηκε με τη συνέργεια του Πολυτεχνείου Κρήτης, της συλλογικότητας «ΠοδηΛάτρεις», εκπαιδευτικών μονάδων και φορέων της εκπαίδευσης και της κοινωνίας των πολιτών, καταλήγοντας στη διαμόρφωση συγκεκριμένων προτάσεων για την ασφαλή όδευση των παιδιών.

Μέσα από αυτό το εγχείρημα, η δημόσια συζήτηση στα Χανιά μετακινείται από την απλή ενθάρρυνση των παιδιών να αγαπήσουν το ποδήλατο στο θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί ένας μαθητής να μετακινηθεί αυτόνομα και με ασφάλεια από τη γειτονιά του προς τη σχολική μονάδα; Κατ’ επέκταση, τίθεται το ευρύτερο ζήτημα εάν ένας κάτοικος των περιαστικών περιοχών των Χανίων έχει τη ρεαλιστική δυνατότητα να προσεγγίσει το κέντρο χωρίς να εξαναγκάζεται στη χρήση Ι.Χ.

Οι παρεμβάσεις του Δήμου Χανίων και το χάσμα με την κυκλοφοριακή πραγματικότητα

Από την πλευρά της δημοτικής αρχής, στο πλαίσιο της Ημέρας Ελληνικών Πόλεων παρουσιάστηκε η δέσμη μέτρων που βρίσκεται σε φάση υλοποίησης στα Χανιά με στόχο τη βελτίωση της προσβασιμότητας:

• Η λειτουργία του συστήματος ελεγχόμενης πρόσβασης στην Παλιά Πόλη και στο Ενετικό Λιμάνι.

• Η δημιουργία περιφερειακών χώρων στάθμευσης και μετεπιβίβασης (Park & Ride), σε συνδυασμό με τη δωρεάν διασύνδεσή τους με το κέντρο μέσω ηλεκτρικών λεωφορείων.

• Η δρομολόγηση ειδικού ηλεκτρικού μίνι λεωφορείου για την εξυπηρέτηση ατόμων με περιορισμένη κινητικότητα.

• Τεχνικές επεμβάσεις σε πεζοδρόμια, κοινόχρηστους χώρους και δρόμους ήπιας κυκλοφορίας.

• Η εφαρμογή του προγράμματος «Move It Now», στο οποίο, κατά τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του, συμμετείχαν 38 σχολικές μονάδες, περισσότεροι από 3.500 μαθητές και πάνω από 40 τοπικοί φορείς.

Παρά τις παρεμβάσεις αυτές, η εικόνα που καταγράφεται στην καθημερινότητα των Χανίων διατηρεί έντονα στοιχεία προβληματισμού. Το κυκλοφοριακό κομφούζιο κατά τους θερινούς μήνες, αλλά και τα συνεχή μποτιλιαρίσματα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους στο κέντρο και στους περιαστικούς οδικούς άξονες, καταδεικνύουν την απόσταση που συνεχίζει να χωρίζει τον σχεδιασμό των μέτρων από τη βιωμένη πραγματικότητα της κυκλοφορίας.