Σε κομβικό τηλεπικοινωνιακό και ενεργειακό σταυροδρόμι της Ανατολικής Μεσογείου και της νοτιοανατολικής πτέρυγας της Ευρωπαϊκής Ένωσης φιλοδοξεί να εξελιχθεί η Κρήτη, μέσα από τον σχεδιασμό μιας στρατηγικής ψηφιακής υποδομής μεγάλης κλίμακας στα Χανιά.

Πρόκειται για το έργο «Quadrivium Digital Chania», ένα σχεδιαζόμενο υπερκέντρο δεδομένων (hyperscale data center) και ταυτόχρονα σταθμό προσαιγιάλωσης διεθνών υποθαλάσσιων οπτικών ινών, το οποίο βρίσκεται πλέον στην κρίσιμη φάση ανάπτυξης και χρηματοδότησης.

Το εγχείρημα υλοποιείται μέσω μιας ισχυρής σύμπραξης της βρετανικής εταιρείας Quadrivium Digital, της Grid Telecom —τηλεπικοινωνιακής θυγατρικής του Ανεξάρτητου Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ)— και της Prodea Investments, της μεγαλύτερης εταιρείας επενδύσεων σε ακίνητη περιουσία στην Ελλάδα.

Η εγκατάσταση, συνολικής ισχύος 20 MW, στοχεύει να καταστήσει τα Χανιά το ανατολικότερο σημείο ανταλλαγής δεδομένων εντός του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού πλαισίου, γεφυρώνοντας ψηφιακά την Ευρώπη με τη Μέση Ανατολή, την Ασία και τη Βόρεια Αφρική.

Ταυτόχρονα, ωστόσο, τα τεχνικά χαρακτηριστικά της μονάδας φέρνουν στο προσκήνιο ζητήματα που απασχολούν διεθνώς τις τοπικές κοινωνίες, όπως η υψηλή κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, οι ακουστικές οχλήσεις και η αναλογία των θέσεων μόνιμης απασχόλησης.

Ο γεωπολιτικός ρόλος της Κρήτης και η σύμπραξη Quadrivium, Grid Telecom και Prodea

Το έργο καταγράφεται στους διεθνείς κλαδικούς καταλόγους παρακολούθησης data centers στην κατηγορία των ενεργά σχεδιαζόμενων υποδομών («Planned»). Χωροθετείται εντός της περιοχής των Χανίων (Τ.Κ. 731 32), με τη συγκεκριμένη τοποθεσία του οικοπέδου να μην έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί.

Ο σχεδιασμός προβλέπει τη δημιουργία μιας εγκατάστασης διασύνδεσης προδιαγραφών, συνολικής δυναμικότητας 20 MW. Η υλοποίηση θα γίνει σταδιακά, με την πρώτη φάση να αφορά ισχύ περίπου 7 MW και εκτιμώμενη αρχική επένδυση ύψους 70 εκατομμυρίων ευρώ, με πρόβλεψη μετέπειτα επέκτασης στο μέγιστο όριο των 20 MW.

Η καινοτομία της μονάδας έγκειται στον διττό της ρόλο ως «CLS-within-a-DC»:

• Συνδυάζει τυπικές αίθουσες φιλοξενίας διακομιστών υπολογιστικού νέφους (colocation/cloud data halls) με έναν άμεσο Σταθμό Προσαιγιάλωσης Υποθαλάσσιων Καλωδίων (Cable Landing Station – CLS).

• Περιλαμβάνει εξειδικευμένες υποθαλάσσιες υποδομές αγωγών (bore-pipe) για την υποδοχή και τερματισμό διεθνών καλωδίων οπτικών ινών υψηλής χωρητικότητας που καταλήγουν στη βόρεια ακτή της Κρήτης.

Η επιχειρηματική αρχιτεκτονική του έργου βασίζεται σε τρεις πυλώνες:

1. Quadrivium Digital: Εταιρεία ανάπτυξης με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο, εξειδικευμένη σε κέντρα δεδομένων και έργα διασύνδεσης στην περιοχή EMEA (Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Αφρική).

2. Grid Telecom (ΑΔΜΗΕ): Στρατηγικός εταίρος που αναλαμβάνει τη λειτουργία του Σταθμού Προσαιγιάλωσης Καλωδίων, εξασφαλίζοντας την επίγεια και υποθαλάσσια διασύνδεση (backhaul) της Κρήτης με την ηπειρωτική Ελλάδα και τα γειτονικά περιφερειακά ηλεκτρικά και τηλεπικοινωνιακά δίκτυα.

3. Prodea Investments: Συμμετέχει μέσω συμφωνίας συνεπένδυσης για την απόκτηση ποσοστού 30% στην Quadrivium Hellas, παράλληλα με συμφωνία ομολογιακής χρηματοδότησης για την ανάπτυξη και κατασκευή του συγκροτήματος.

Η επιλογή των Χανίων εδράζεται σε καθαρά στρατηγικά πλεονεκτήματα.

Η πόλη τοποθετείται ως το ανατολικότερο σημείο ανταλλαγής ψηφιακής κίνησης (peering hub) που βρίσκεται εντός της νομοθεσίας και του αυστηρού ρυθμιστικού περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Καθώς οι μεγάλες υποθαλάσσιες λεωφόροι δεδομένων που συνδέουν τη Σαουδική Αραβία, τις χώρες του Περσικού Κόλπου, το Ισραήλ και την Αίγυπτο διασχίζουν την Ανατολική Μεσόγειο, ο κόμβος των Χανίων επιτρέπει σε διεθνείς τηλεπικοινωνιακούς παρόχους και τεχνολογικούς κολοσσούς (hyperscalers) να δρομολογούν την κυκλοφορία απευθείας στην Ελλάδα, επιτυγχάνοντας σημαντικά χαμηλότερους χρόνους απόκρισης (latency) σε σύγκριση με τους παραδοσιακούς κόμβους της Δυτικής Μεσογείου, όπως η Μασσαλία.

Η τεχνική ταυτότητα των 20 MW: Υποδομές, διακομιστές και ενεργειακό αποτύπωμα

Αν και δεν έχει γνωστοποιηθεί η ακριβής τοποθεσία (έχει γίνει αναφορά για την περιοχή του Βαρύπετρου) ούτε τα ακριβή στοιχεία για το μέγεθος της εγκατάστασης, μια εγκατάσταση ισχύος 20 MW κατατάσσεται στην κατηγορία των μεσαίου μεγέθους κέντρων δεδομένων χονδρικής φιλοξενίας.

Το κτιριακό συγκρότημα θα εκτείνεται σε συνολική επιφάνεια από 9.300 έως 16.700 τετραγωνικά μέτρα (100.000 έως 180.000 τετραγωνικά πόδια), μέγεθος αντίστοιχο με δύο έως τρία τυπικά γήπεδα ποδοσφαίρου κάτω από μία ενιαία στέγη, και απαιτεί έκταση γης από 20 έως 50 στρέμματα (5 έως 12 acres).

Σε τέτοιου είδους εγκαταστάσεις η εσωτερική διαρρύθμιση της μονάδας κατανέμεται λειτουργικά:

• Χώρος Δεδομένων («White Space»): Περίπου 3.700 έως 7.000 τ.μ. (40% έως 50% του κτιρίου) προορίζονται αποκλειστικά για τη φιλοξενία των ικριωμάτων (racks) των διακομιστών.

• Μηχανολογικός Χώρος («Gray Space»): 4.600 έως 7.400 τ.μ. στεγάζουν βαρέα ηλεκτρολογικά συστήματα, πίνακες διανομής, συστήματα αδιάλειπτης παροχής ισχύος (UPS), συστοιχίες μπαταριών και μονάδες ψύξης.

• Υποστηρικτικές Εγκαταστάσεις: 1.000 έως 2.300 τ.μ. διατίθενται για γραφεία διοίκησης, ζώνες ασφαλείας και ράμπες φορτοεκφόρτωσης.

Η χωρητικότητα σε εξοπλισμό διαφοροποιείται ανάλογα με τον τύπο των υπολογιστικών φορτίων

Χωρίς να έχουν γίνει γνωστά τα ακριβή στοιχεία:

• Σε τυπικές εφαρμογές υπολογιστικού νέφους (ισχύος 8–12 kW ανά rack), το κέντρο μπορεί να φιλοξενήσει μεταξύ 1.600 και 2.500 racks, που αντιστοιχούν σε 35.000 έως 60.000 φυσικούς διακομιστές.

• Σε εφαρμογές υψηλής πυκνότητας για Τεχνητή Νοημοσύνη (ισχύος 30–60+ kW ανά rack), απαιτούνται σαφώς λιγότερα racks (μεταξύ 350 και 650), γεγονός που περιορίζει το εμβαδόν των αιθουσών δεδομένων, απαιτεί όμως δραματικά μεγαλύτερες υποδομές άμεσης υγρής ψύξης στα τσιπ (direct-to-chip liquid cooling).

Περιβαλλοντικές προδιαγραφές: Κλειστά κυκλώματα νερού και ακουστική διαχείριση

Στις δημόσιες καταγραφές της πλατφόρμας DataCenterMap δεν περιλαμβάνονται επί του παρόντος μετρήσεις κατανάλωσης νερού (δείκτης Water Usage Effectiveness – WUE) ή αναλυτικές μηχανολογικές προδιαγραφές ψύξης για το έργο των Χανίων. Ωστόσο, η σύγχρονη ευρωπαϊκή πρακτική για τα data centers στη Μεσόγειο διέπεται από σαφείς περιορισμούς.

Σε αντίθεση με παλαιότερες εγκαταστάσεις στις ΗΠΑ ή τη Βόρεια Ευρώπη, οι οποίες χρησιμοποιούσαν πύργους εξάτμισης καταναλώνοντας εκατομμύρια λίτρα πόσιμου νερού ετησίως, οι νέες εγκαταστάσεις στη νότια Ευρώπη —υπαγόμενες στις ευρωπαϊκές οδηγίες ενεργειακής απόδοσης και βιώσιμης εταιρικής αναφοράς— αξιοποιούν σχεδόν αποκλειστικά κλειστά κυκλώματα ψύξης με ξηρούς ψύκτες (closed-loop dry coolers) ή αερόψυκτα συστήματα.

Στις διατάξεις αυτές, το σύστημα πληρώνεται μία φορά με επεξεργασμένο νερό το οποίο ανακυκλοφορεί συνεχώς, εκμηδενίζοντας την τρέχουσα κατανάλωση κατά την κανονική λειτουργία. Οι ανάγκες σε νερό περιορίζονται έτσι στις οικιακές χρήσεις του προσωπικού και στις δεξαμενές πυρόσβεσης.

Στον αντίποδα, η λειτουργία τέτοιου είδους μονάδων παράγουν σημαντική ακουστική επιβάρρυνση:

• Συστήματα ψύξης (24ωρη πηγή θορύβου): Οι ανεμιστήρες των ξηρών ψυκτών και οι συμπιεστές λειτουργούν αδιάλειπτα, παράγοντας έναν συνεχή βόμβο χαμηλής συχνότητας, ο οποίος κυμαίνεται μεταξύ 55 και 75 ντεσιμπέλ (dB) στα όρια του οικοπέδου εφόσον δεν υπάρχουν ηχοπετάσματα. Τα ηχητικά κύματα χαμηλής συχνότητας διαπερνούν ευκολότερα τους τοίχους και τα παράθυρα των κατοικιών, αποτελώντας συχνή πηγή ενόχλησης.

• Ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη (γεννήτριες diesel): Κατά τη λειτουργία τους, οι 10 έως 14 βιομηχανικές γεννήτριες παράγουν επίπεδα θορύβου που ξεπερνούν τα 100 dBA σε κοντινή απόσταση. Παρότι προορίζονται για περιπτώσεις διακοπής ρεύματος, υπόκεινται σε υποχρεωτικές δοκιμές συντήρησης διάρκειας 30 έως 60 λεπτών κάθε μήνα.

• Ηλεκτρικός υποσταθμός: Οι μετασχηματιστές υποβιβασμού τάσης εκπέμπουν μια συνεχή ηλεκτρομαγνητική ταλάντωση συχνότητας 50 Hz.

Για την αντιμετώπιση των οχλήσεων αυτών, η ευρωπαϊκή νομοθεσία επιβάλλει αυστηρή ακουστική μοντελοποίηση πριν από την αδειοδότηση.

Οι κατασκευαστές υποχρεούνται να τοποθετούν ηχοπετάσματα ύψους 6 έως 10 μέτρων, σιγαστήρες στις εξόδους αέρα και ειδικά συστήματα απόσβεσης θορύβου νοσοκομειακού τύπου στις γεννήτριες, ώστε τα επίπεδα θορύβου στη συνοριακή γραμμή της ιδιοκτησίας να διατηρούνται εντός των νόμιμων ορίων (συνήθως 45–50 dBA κατά τις νυχτερινές ώρες).

Η διεθνής εμπειρία: Διαμαρτυρίες, μορατόριουμ και οι προβληματισμοί των τοπικών κοινωνιών

Η ταχεία παγκόσμια εξάπλωση των κέντρων δεδομένων έχει μετατρέψει τα έργα αυτά από ευπρόσδεκτες τεχνολογικές επενδύσεις σε αντικείμενο τοπικών και εθνικών αντιπαραθέσεων σε πολλές χώρες

• Ολλανδία (Zeewolde): Τα σχέδια κατασκευής ενός γιγαντιαίου hyperscale κέντρου για τη Meta πυροδότησαν μαζικές διαμαρτυρίες για τη δέσμευση γης και τη μαζική κατανάλωση πράσινης ενέργειας, οδηγώντας το δημοτικό συμβούλιο σε ακύρωση του έργου και την ολλανδική κυβέρνηση στην επιβολή προσωρινού μορατόριουμ σε νέα μεγάλα data centers.

• Ιρλανδία (Δουβλίνο): Τα data centers απορροφούν περίπου το 20% της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας —ποσότητα μεγαλύτερη από εκείνη που καταναλώνουν όλα τα αγροτικά νοικοκυριά μαζί. Το γεγονός οδήγησε σε κινητοποιήσεις περιβαλλοντικών οργανώσεων και στην επιβολή de facto απαγόρευσης νέων συνδέσεων στο δίκτυο του Δουβλίνου από τον κρατικό διαχειριστή EirGrid έως το 2028.

• Ηνωμένες Πολιτείες (Βόρεια Βιρτζίνια): Στην αποκαλούμενη «Data Center Alley», επιτροπές κατοίκων έχουν προσφύγει δικαστικά κατά των τοπικών αρχών, διαμαρτυρόμενες για τον συνεχή χαμηλόσυχο θόρυβο πλησίον οικιστικών ζωνών, την υποβάθμιση ιστορικών περιοχών και την ανέγερση εναέριων γραμμών υπερυψηλής τάσης.

• Χιλή και Ουρουγουάη: Στο Σαντιάγο, οι κοινωνικές αντιδράσεις για την εξάντληση των υπόγειων υδροφορέων εν μέσω ξηρασίας ανάγκασαν τεχνολογικές εταιρείες (περιλαμβανομένης της Google) να αναθεωρήσουν ριζικά τον μηχανολογικό σχεδιασμό των έργων τους, καταργώντας την άντληση υπογείων υδάτων.

Οι διεθνείς εμπειρίες καταδεικνύουν ότι οι ενστάσεις των τοπικών κοινωνιών επικεντρώνονται συνήθως σε τέσσερις βασικούς άξονες:

1. Ενεργειακή πίεση στο δίκτυο: Το συνεχές φορτίο των 20 MW εγείρει ανησυχίες για τη σταθερότητα των τοπικών γραμμών διανομής και τη δέσμευση ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές που προορίζεται για δημόσια κατανάλωση.

2. Ο συνεχής βόμβος: Η 24ωρη εκπομπή ακουστικών ταλαντώσεων από τα ψυκτικά συγκροτήματα δημιουργεί ζητήματα όχλησης σε γειτονικές κατοικίες.

3. Περιορισμένη μόνιμη απασχόληση: Παρά το υψηλό κόστος κατασκευής (όπως τα 70 εκατ. ευρώ της πρώτης φάσης στα Χανιά) και τη δημιουργία εκατοντάδων θέσεων εργασίας κατά την ανέγερση, ένα data center 20 MW απασχολεί κατά την πλήρη λειτουργία του μόλις 25 έως 40 μόνιμους εργαζόμενους (κυρίως προσωπικό ασφαλείας, τεχνικούς συντήρησης και μηχανικούς δικτύων).

4. Χωροταξικές και περιβαλλοντικές δεσμεύσεις: Η δέσμευση δεκάδων στρεμμάτων γης και η επιλογή μεταξύ υδρόψυκτων συστημάτων (που επιβαρύνουν τους υδάτινους πόρους) ή αερόψυκτων μονάδων (που αυξάνουν τις ανάγκες σε ανεμιστήρες και άρα το ακουστικό αποτύπωμα).