Η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου με την ταχύτητα του ψηφιακού φωτός: το Reuters επιστράτευσε μια ομάδα δέκα έμπειρων δημοσιογράφων με μοναδικό στόχο να λύσουν το μεγαλύτερο αίνιγμα της σύγχρονης τέχνης. Το αποτέλεσμα ήταν ένα ρεπορτάζ 8.000 λέξεων που κατέληξε σε ένα όνομα: Ρόμπιν Κάνιγχαμ (ή Ντέιβιντ Τζόουνς), 53 ετών, από το Μπρίστολ. Καθώς η φωτογραφία του Κάνιγχαμ αναπαράγεται πλέον σε κάθε γωνιά του διαδικτύου, το μυστήριο φαίνεται να διελευκάνθηκε.

Όμως, τώρα που ο απόηχος της αποκάλυψης κατακάθεται, αναδύεται ένα ερώτημα πολύ πιο ουσιαστικό από την ταυτότητα ενός καλλιτέχνη: Γιατί το παγκόσμιο δημοσιογραφικό κατεστημένο επέλεξε να «εξολοθρεύσει» έναν μύθο, την ώρα που άλλα, πολύ πιο σκοτεινά μυστήρια παραμένουν στο απυρόβλητο;

Το «σπάσιμο» της ανωνυμίας ως πράξη αποκαθήλωσης

Για περισσότερα από 25 χρόνια, ο Banksy δεν ήταν απλώς ένας καλλιτέχνης του δρόμου· ήταν μια ιδέα. Η ανωνυμία του δεν αποτελούσε ένα επικοινωνιακό τέχνασμα, αλλά το βασικό του όπλο. Του επέτρεπε να χλευάζει την εξουσία, να καταγγέλλει την υποκρισία του συστήματος και να «λέει την αλήθεια» χωρίς το βάρος μιας προσωπικής ταυτότητας που θα μπορούσε να εργαλειοποιηθεί ή να εξουδετερωθεί.

Το ρεπορτάζ του Reuters, αν και δημοσιογραφικά άρτιο στην εκτέλεσή του, εγείρει ερωτήματα για την ίδια του τη σκοπιμότητα. Σε τι ωφελεί την κατανόηση του έργου του Banksy η γνώση της «φάτσας» του;

Η αποκάλυψη της ταυτότητας ενός ανθρώπου που το όνομά του αποτελούσε περίπου «κοινό μυστικό» στους κύκλους της τέχνης, φαίνεται να εξυπηρετεί μόνο έναν στόχο: να στερήσει από τον καλλιτέχνη το πέπλο που τον καθιστούσε απρόσωπο και, άρα, επικίνδυνα οικουμενικό.

Η επιλεκτική επιστράτευση των δημοσιογραφικών πόρων

Η πραγματική πρόκληση για τη σύγχρονη δημοσιογραφία βρίσκεται στη σύγκριση των προτεραιοτήτων. Το Reuters διέθεσε δέκα δημοσιογράφους για να ταυτοποιήσουν έναν άνθρωπο που δημιουργεί στένσιλ σε τοίχους. Το ερώτημα που τίθεται είναι αμείλικτο: Γιατί αυτή η εντυπωσιακή κινητοποίηση πόρων και ερευνητικής δεινότητας δεν κατευθύνθηκε προς την αποκάλυψη των ταυτοτήτων που κρύβονται στα έγγραφα του Αρχείου Επστάιν;

Εκεί, στα «κρυμμένα» έγγραφα μιας υπόθεσης που αγγίζει τα όρια της παγκόσμιας ελίτ, βρίσκονται ονόματα πανίσχυρων ανθρώπων που διαμορφώνουν την τύχη του πλανήτη. Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή, η δημοσιογραφική έρευνα μοιάζει συχνά να προσκρούει σε αόρατα τείχη. Η αντίθεση είναι κραυγαλέα: δέκα δημοσιογράφοι για έναν καλλιτέχνη που τα βάζει με το κατεστημένο, αλλά ούτε ένας αντίστοιχος μηχανισμός για εκείνους που είναι το κατεστημένο.