Στο επίκεντρο μιας έντονης πολιτισμικής αντιπαράθεσης βρίσκεται η Ομοσπονδία Συλλόγων και Φορέων Ριζίτικου Τραγουδιού, η οποία με επίσημη παρέμβασή της καταγγέλλει την αλλοίωση του παραδοσιακού ύφους κατά τη διάρκεια των πρόσφατων εκκλησιαστικών τελετών στην Κρήτη. Η διαμαρτυρία αφορά συγκεκριμένο περιστατικό που έλαβε χώρα το Σάββατο, 28 Μαρτίου 2026, στο Σπήλι του Ρεθύμνου, κατά την υποδοχή του νέου Μητροπολίτη Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων, όπου η απόδοση ενός εμβληματικού ριζίτικου τραγουδιού προκάλεσε την έντονη αντίδραση των θεματοφυλάκων της παράδοσης.

Σύμφωνα με την επιστολή που υπογράφουν ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας, Ευτύχης Κοπασάκης, και ο γραμματέας, Γιώργος Μαυρογεννάκης, το επίμαχο περιστατικό σημειώθηκε όταν ο Σύλλογος Παραδοσιακών Μουσικών Αγίου Βασιλείου απέδωσε το ριζίτικο της τάβλας με τίτλο «…και με τσ αγγέλους έκαμα». Η βασική ένσταση της Ομοσπονδίας έγκειται στο γεγονός ότι το τραγούδι συνοδεύτηκε από μουσικά όργανα (λύρες και λαούτα), πρακτική που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το εθιμικό τυπικό του ριζίτικου, το οποίο είναι αποκλειστικά φωνητικό.

Η Ομοσπονδία υποστηρίζει ότι οι μουσικοί δεν μερίμνησαν να ενημερωθούν για το ύφος της «Ρίζας των Λευκών Ορέων», με αποτέλεσμα το τραγούδι να αποδοθεί σε «λάθος σκοπό», παραφράζοντας το νόημά του και προσβάλλοντας την καταγωγή του. Η χρήση οργάνων σε ένα είδος που από τη φύση του στερείται συνοδείας χαρακτηρίζεται από τους φορείς ως ενέργεια που «γελοιοποιεί» το ιστορικό άκουσμα.

Ριζίτικο εναντίον Μαντινάδας: Η αμετακίνητη φύση του είδους

Στο κείμενο της διαμαρτυρίας, η Ομοσπονδία επιχειρεί να οριοθετήσει το ριζίτικο τραγούδι ως ένα διακριτό πολιτισμικό μέγεθος που δεν επιδέχεται πειραματισμούς. Χρησιμοποιώντας τη μεταφορά του «ριζιμιού χαρακιού», τονίζεται ότι η συγκεκριμένη παράδοση δεν μπορεί να «πελεκηθεί» ή να «φτιασιδωθεί» κατά το δοκούν για τις ανάγκες ενός πανηγυριού ή για τη δημιουργία εντυπώσεων.

«Δεν είναι μαντινάδα το ριζίτικο να το “πλάσουμε” όπως θέλουμε και να του “φυτέψουμε” ένα σκοπό που μας αρέσει», αναφέρεται χαρακτηριστικά στην ανακοίνωση, υπογραμμίζοντας ότι το είδος αυτό μεταφέρει αρχέγονη γνώση και ήθος που οφείλουν να παραμείνουν αναλλοίωτα στους αιώνες.

Η σύγκριση με την τελετή στον Αποκόρωνα

Ως σημείο αναφοράς για την ορθή απόδοση του εθίμου, η Ομοσπονδία παραθέτει την αντίστοιχη τελετή ενθρόνισης του Μητροπολίτη Κυδωνίας και Αποκορώνου, η οποία πραγματοποιήθηκε την ίδια ημέρα στον Αποκόρωνα Χανίων. Εκεί, το ίδιο τραγούδι αποδόθηκε με τον «σωστό σκοπό και νόημα», τιμώντας τον νέο ποιμενάρχη σύμφωνα με τους κανόνες της λαϊκής παράδοσης.

Η σύγκριση αυτή χρησιμοποιείται για να καταδειχθεί ότι υπήρχε η δυνατότητα σωστής ενημέρωσης των καλλιτεχνών, εφόσον είχαν απευθυνθεί στους αρμόδιους φορείς. Η Ομοσπονδία ξεκαθαρίζει ότι η ευθύνη για την αισθητική και εθιμική αστοχία βαραίνει αποκλειστικά τους διοργανωτές και τους συμμετέχοντες συλλόγους και όχι την Εκκλησία.

Αίτημα για δημόσια συγγνώμη και ο ρόλος της Αυτοδιοίκησης

Η παρέμβαση καταλήγει με την απαίτηση για μια δημόσια έγγραφη συγγνώμη από τους φορείς που είχαν την ευθύνη της απόδοσης στο Σπήλι. Το Διοικητικό Συμβούλιο της Ομοσπονδίας θεωρεί ότι η συγγνώμη οφείλεται πρωτίστως προς τον λαό, ο οποίος έγινε αποδέκτης μιας «απαράδεκτης εικόνας», ώστε να διασφαλιστεί ότι οι νέες γενιές θα αντιλαμβάνονται σωστά το ήθος της κρητικής παράδοσης.

Παράλληλα, απευθύνεται κάλεσμα προς τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης να διασφαλίζουν τη συμμετοχή και την ενημέρωση των τοπικών Συλλόγων Ριζίτικου πριν από κάθε εκδήλωση. Η Ομοσπονδία, η οποία εδρεύει στον Ρωσικό Στρατώνα στα Χανιά, δηλώνει έτοιμη να παράσχει κάθε απαραίτητη διευκρίνιση σε όποιον επιθυμεί καλόπιστα να ενημερωθεί για τις λεπτομέρειες και τους κανόνες του ριζίτικου τραγουδιού.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει την αυξανόμενη ανάγκη για προστασία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς σε μια εποχή όπου η τουριστική και επικοινωνιακή προβολή συχνά συγκρούεται με την αυθεντικότητα των εθιμικών κανόνων.

Ακολουθεί ολόκληρο το κείμενο όπως αποστάλθηκε στην εφημερίδα μας:

ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΦΟΡΕΩΝ ΡΙΖΙΤΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ

ΕΔΡΑ ΧΑΝΙΑ – ΡΩΣΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΩΝΑΣ

Με την παρούσα επιστολή, το Διοικητικό Συμβούλιο της Ομοσπονδίας Συλλόγων και φορέων Ριζίτικου Τραγουδιού, εκφράζει την έντονη διαμαρτυρία του, γιατί κατά τη διαρκεια της  υποδοχής του Σεβασμιότατου ποιμενάρχη,  στην τελετή ενθρόνισής του, στην έδρα της Μητρόπολης Λάμπης Συβρίτου και Σφακίων, στο Σπήλι, την 28/03/2026, ακούστηκε τραγούδι με λύρες και λαούτα απο το Σύλλογο Παραδοσιακών Μουσικων Αγίου Βασιλείου, που παραπέμπει σε γνωστό Ριζίτικο. Δυστυχώς οι Παραδοσιακοί Μουσικοί δεν έλαβαν τα μέτρα εκείνα και δε ρώτησαν για να ενημερωθούν ότι το τραγούδι (ριζίτικο της τάβλας: …και με τσ αγγέλους έκαμα) όπως το είπαν, προσβάλλει την παράδοση και το ύφος της Ρίζας των Λευκών Ορέων απο όπου προέρχεται. Ξέχωρα ότι τραγουδήθηκε με μουσικά όργανα, αποδόθηκε σε λάθος σκοπό, γελοιοποιώντας το τραγούδι και παραφράζοντας το νόημά του. Δεν είναι μαντιναδα το Ριζίτικο να το “πλάσουμε” όπως θέλουμε και να του “φυτέψομε” ένα σκοπό που μας αρέσει, να το πούμε στο πανηγύρι να κάνομε εντύπωση. Η παράδοση αυτή, είναι ριζιμιό χαράκι και δε μετακινείται, δεν πελεκάται, δεν διαμορφώνεται, δε φτιασιδώνεται όπως θέλουμε. Κρατά τη θέση του και το σκοπό του στους αιώνες, μεταλαμπαδεύοντας αρχέγονη γνώση και ήθος.

Το τραγούδι “Και με τσ Αγγέλους έκαμα” αποδόθηκε σε ανάλογη τελετή στον Αποκόρωνα Χανίων, την ίδια μέρα, αποδίδοντας το σωστό σκοπό και νόημα, τιμώντας τον νέο ποιμενάρχη Σεβασμιότατο Κυδωνίας και Αποκορώνου κατα την τελετή υποδοχής για την ενθρόνισή του στην Αγια Μητρόπολη. Θα μπορούσαν να απευθυνθούν εκεί οι Σύλλογοι και οι καλλιτέχνες παραδοσιακής μουσικής, να ενημερωθούν αρμοδίως.Τέτοιες τελετές, που πραγματοποιουνται με παραδοσιακό εθιμικό αιώνων απο την εκκλησία μας, πρέπει να συνοδεύονται με απόδοση, σωστά, της λαικής παράδοσης. Αυτό είναι ευθύνη και υποχρέωση των φορέων που  υποστηρίζουν την λαική παράδοσή μας, φυσικά και όχι της εκκλησίας.

Απο την πλευρά των Οργανισμών Τοπικής αυτοδιοίκησης ζητούμε πριν απο καθε εκδήλωση, να ενημερώνονται οι τοπικοί σύλλογοι Φορείς του Ριζίτικου ώστε να έχουμε μια σωστή απόδοση των τραγουδιών

Απαιτούμε ως Διοικητικό Συμβούλιο μια Δημόσια έγγραφη συγνώμη απο τους φορείς ή φορέα ή σύλλογο που είχαν την ευθύνη απόδοσης του τραγουδιού,συγνώμη προς το λαό, που είναι τελικά ο αποδέκτης της απαράδεκτης αυτής εικόνας, ώστε να διαφανεί στις νέες γενιές, ότι το ήθος της παράδοσής μας παραμένει αναλλοίωτο στους αιώνες. Για οποιαδήποτε διευκρίνιση ή απορία ειμαστε στη διάθεση ΄ποιου επιθυμεί καλόπιστα να ενημερωθεί.