Στο επίκεντρο του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (63η σύνοδος) τίθεται η κατάσταση των εργαζομένων στον τομέα της καθαριότητας και των αποχετεύσεων στο Πακιστάν, μέσα από επίσημη γραπτή παρέμβαση της μη κυβερνητικής οργάνωσης International Support For Human Rights.

Σύμφωνα με τα τεκμήρια που κατατέθηκαν στη Γενεύη, οι εργαζόμενοι στην αποκομιδή λυμάτων —στη συντριπτική τους πλειονότητα μέλη μη μουσουλμανικών θρησκευτικών μειονοτήτων και κατώτερων κοινωνικών καστών— υφίστανται συστηματικές θεσμικές διακρίσεις, οικονομική εκμετάλλευση και απάνθρωπες συνθήκες εργασίας.

Η απουσία μέτρων ασφαλείας και η πρακτική του χειρωνακτικού καθαρισμού φρεατίων χωρίς προστατευτικό εξοπλισμό συνεχίζουν να προκαλούν συνεχείς θανάτους από ασφυξία και εισπνοή τοξικών αερίων, την ώρα που κρατικοί φορείς καταγγέλλονται για θεσμοθετημένο διαχωρισμό ακόμη και μέσω των δημοτικών προκηρύξεων πρόσληψης.

Θάνατοι από ασφυξία στους υπονόμους και παντελής έλλειψη εξοπλισμού προστασίας

Η καταγραφή των εργατικών απωλειών στον κλάδο της αποχέτευσης αποτυπώνει τις εξαιρετικά επικίνδυνες συνθήκες εργασίας που επικρατούν στο Πακιστάν.

Μόνο από τον Απρίλιο του 2026 έχουν καταγραφεί 16 θάνατοι εργαζομένων καθαριότητας εξαιτίας ασφυξίας σε υπονόμους και έκθεσης σε τοξικά αέρια.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται να προστεθεί σε μία μακρά ιστορική διαδρομή ατυχημάτων: παλαιότερη τεκμηρίωση καταγράφει 84 θανάτους εργατών αποχέτευσης σε 19 περιφέρειες εντός μίας πενταετίας, ενώ 14 θάνατοι καταγράφηκαν μεταξύ 2022 και 2024 σε σχετική έκθεση της Εθνικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (NCHR) της χώρας. Παράλληλα, δικαστικές επισημάνσεις από το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισλαμαμπάντ αποκαλύπτουν ότι περισσότεροι από 70 χριστιανοί εργαζόμενοι καθαριότητας έχουν χάσει τη ζωή τους από το 1988 εξαιτίας δηλητηριωδών αερίων.

Τα εμπειρικά δεδομένα της NCHR καταδεικνύουν τη συστηματική εγκατάλειψη του προσωπικού:

• Το 78,6% των εργαζομένων καθαριότητας ανέφερε ότι δεν έχει λάβει ποτέ Μέσα Ατομικής Προστασίας (ΜΑΠ).

• Το 57,1% δήλωσε ότι έχει υποστεί τραυματισμούς κατά την εκτέλεση της εργασίας του.

• Σε στοχευμένη έρευνα της NCHR στο Καράτσι σε 42 εργάτες, οι 33 στερούνταν εξοπλισμού προστασίας και οι 24 είχαν τραυματιστεί εν ώρα υπηρεσίας.

Ανάλογη είναι η εικόνα και στις περιφερειακές μελέτες επαγγελματικής υγείας. Στην επαρχία Χαϊμπέρ Παχτούνκχουα, έρευνα σε 502 εργαζομένους έδειξε ότι μόλις το 23,1% χρησιμοποιεί σταθερά προστατευτικό εξοπλισμό, το 14,7% έχει γίνει αυτόπτης μάρτυρας θανάτου συναδέλφου εν ώρα καθήκοντος, ενώ το 77% επωμίζεται εξ ολοκλήρου τα ιατρικά έξοδα.

Ταυτόχρονα, καταγράφονται υψηλά ποσοστά ενδημικών νοσημάτων (το 50% αναφέρει ιστορικό δάγκειου πυρετού, το 14,4% τυφοειδή πυρετό και το 5,4% ηπατίτιδα). Στη Λαχόρη, το 81,5% των ερωτηθέντων κατήγγειλε κακές συνθήκες εργασίας και εργονομική καταπόνηση, το 84,8% επαγγελματικούς κινδύνους υγείας, το 84,4% ανεπαρκή μέτρα ασφαλείας, ενώ το 57,3% δήλωσε ότι βιώνει έντονο κοινωνικό στίγμα και οικονομική δυσπραγία.

Η θρησκευτική και κοινωνική παγίδα: 80% χριστιανοί σε πληθυσμό 1,37% 

Πέραν των κινδύνων για τη σωματική ακεραιότητα, ο τομέας της καθαριότητας στο Πακιστάν χαρακτηρίζεται από βαθιά εδραιωμένες διακρίσεις ταυτότητας και κάστας.

Ενώ υπολογίζεται ότι περίπου το 2% του συνολικού πληθυσμού της χώρας απασχολείται σε επαγγέλματα σχετικά με την καθαριότητα, το συντριπτικό 80% αυτών των εργαζομένων είναι χριστιανοί, παρότι η χριστιανική κοινότητα αντιστοιχεί μόλις στο 1,37% του εθνικού πληθυσμού.

Ποσοτικά ευρήματα αναδεικνύουν ότι το 55% των ερωτηθέντων εργαζομένων προσδιορίζει την κάστα ή τη θρησκευτική του ταυτότητα ως τον άμεσο παράγοντα που τον ώθησε στην εργασία αυτή, ενώ το 44% αναφέρει ότι βιώνει διακρίσεις σε καθημερινή βάση.

Το κοινωνικό στίγμα ιστορικής προέλευσης αναπαράγεται ενεργά από τις πρακτικές των δημοτικών αρχών, οι οποίες δημοσιεύουν διαφημίσεις θέσεων εργασίας που απευθύνονται ρητά και αποκλειστικά σε μη μουσουλμάνους ή σε άτομα συγκεκριμένων κατώτερων καστών, παγιώνοντας κληρονομικά μειονεκτήματα.

Στο οικονομικό επίπεδο, οι μηνιαίες απολαβές παραμένουν καθηλωμένες στο πενιχρό ποσό των 18.000 έως 25.000 ρουπιών Πακιστάν (PKR), οδηγώντας τους εργαζομένους σε συνθήκες ένδειας.

Παράλληλα, οι δημοτικοί οργανισμοί εφαρμόζουν συστηματικά συμβάσεις διάρκειας 89 ημερών, σχεδιασμένες ακριβώς για να αποφεύγεται η χορήγηση μακροπρόθεσμων παροχών, συντάξεων και θεσμοθετημένων εργασιακών δικαιωμάτων.

Ο φόβος της άμεσης απόλυσης αποτρέπει το προσωπικό από την καταγγελία επικίνδυνων συνθηκών, ενώ το πακιστανικό Σύνταγμα, παρότι εγγυάται την ισότητα, στερείται ρητών νομοθετικών ρυθμίσεων κατά των διακρίσεων βάσει κάστας ή καταγωγής.

Η προσφυγή στο Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο και τα αιτήματα προς τον ΟΗΕ

Απέναντι σε αυτό το καθεστώς παραβιάσεων των διεθνών συμβάσεων (όπως το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα – ICESCR και το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα – ICCPR), η Εθνική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (NCHR) του Πακιστάν έχει προσφύγει στο Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο.

Με την προσφυγή της ζητά την πλήρη κατάργηση και απαγόρευση του χειρωνακτικού καθαρισμού υπονόμων, υποστηρίζοντας ότι ο εξαναγκασμός ανθρώπων να εισέρχονται σε τοξικά περιβάλλοντα χωρίς μηχανικά μέσα, εκπαίδευση και ΜΑΠ παραβιάζει τα θεμελιώδη συνταγματικά δικαιώματα στη ζωή, στην αξιοπρέπεια και στην ισότητα.

Μέσω του κειμένου που διακινήθηκε στη σύνοδο της Γενεύης, απευθύνεται επίσημη έκκληση προς το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ και τα κράτη-μέλη να αναλάβουν άμεση δράση σε τέσσερις άξονες:

1. Εντολή Ειδικής Έρευνας: Να ζητηθεί από τον Ειδικό Εισηγητή για τις σύγχρονες μορφές ρατσισμού και τον Ειδικό Εισηγητή για την ακραία φτώχεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα να πραγματοποιήσουν επίσημη επίσκεψη στο Πακιστάν για τη διερεύνηση της εργασιακής εκμετάλλευσης βάσει κάστας και θρησκείας.

2. Νομοθετικές και Συνταγματικές Εγγυήσεις: Να κληθεί η κυβέρνηση του Πακιστάν να θεσπίσει ομοσπονδιακή και επαρχιακή νομοθεσία που θα ποινικοποιεί ρητά τις διακρίσεις λόγω κάστας, θα απαγορεύει τις διακριτικές προκηρύξεις θέσεων εργασίας και θα καταργεί νομικά τον επικίνδυνο χειρωνακτικό καθαρισμό λυμάτων σύμφωνα με τα πρότυπα της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ/ILO).

3. Απόδοση Ευθυνών: Να απαιτηθεί διαφανής δικαστική λογοδοσία, επαρκείς οικονομικές αποζημιώσεις και θεσμική μεταρρύθμιση για τις δημοτικές αρχές και τους ιδιώτες εργολάβους που στέλνουν εργάτες σε ανεξέλεγκτα δίκτυα αποχέτευσης χωρίς εξοπλισμό.

4. Επικύρωση Συμβάσεων Εργασίας: Να πιεστούν οι αρχές του Πακιστάν να επικυρώσουν και να εφαρμόσουν βασικές διεθνείς συμβάσεις, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης 190 της ΔΟΕ για την εξάλειψη της βίας και της παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας.

Η θεσμική λογοδοσία απέναντι σε μία σύγχρονη μορφή υποτέλειας

Η καταγγελία ενώπιον του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών αναδεικνύει ότι το ζήτημα της υγιεινής και της ασφάλειας των εργαζομένων στο Πακιστάν υπερβαίνει κατά πολύ τη σφαίρα μιας συντεχνιακής διαφοράς.

Αγγίζει τον πυρήνα των θεμελιωδών δικαιωμάτων και αποκαλύπτει πώς η διασταύρωση παγιωμένων προκαταλήψεων κάστας και θρησκευτικής περιθωριοποίησης μπορεί να εγκλωβίσει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους σε ένα καθεστώς θανάσιμης και υποτιμητικής εργασίας.

Όσο η διεθνής κοινότητα και τα εγχώρια δικαστήρια αναζητούν τρόπους επιβολής κανόνων προστασίας, η κατάργηση του χειρωνακτικού καθαρισμού των αποχετεύσεων παραμένει επιτακτική ανάγκη για τη διασφάλιση της ανθρώπινης ζωής και της αξιοπρέπειας απέναντι στην κρατική και εργοδοτική ατιμωρησία.

Διαβάστε ΕΔΩ ολόκληρη την Έκθεση