Η αστυνομία στην Ελλάδα στρατολογεί μετανάστες για να επαναπροωθούν βίαια άλλους μετανάστες πέρα από τα χερσαία σύνορά της με την Τουρκία, σύμφωνα με εκτεταμένα στοιχεία που αποκάλυψε το BBC.
Έχουμε δει εσωτερικά έγγραφα της αστυνομίας στα οποία φρουροί περιγράφουν πώς η στρατολόγηση των λεγόμενων μισθοφόρων διατάχθηκε και επιβλέφθηκε από ανώτερους αξιωματικούς.
Τα ευρήματά μας αποκαλύπτουν καταγγελίες για βαναυσότητα, με μάρτυρες να αναφέρουν ότι μετανάστες γυμνώθηκαν, ληστεύτηκαν, ξυλοκοπήθηκαν, ακόμη και υπέστησαν σεξουαλική επίθεση. Έχει υποστηριχθεί ότι μισθοφόροι απασχολούνται ανεπίσημα στα σύνορα τουλάχιστον από το 2020.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός δήλωσε στο BBC ότι είχε «παντελή άγνοια» για τις καταγγελίες σχετικά με τη χρήση μεταναστών για επαναπροωθήσεις, ενώ οι αρχές της χώρας δεν έχουν απαντήσει στα γραπτά λεπτομερή αιτήματά μας για σχολιασμό.
Οι επαναπροωθήσεις (pushbacks) – ο εξαναγκασμός μεταναστών και αιτούντων άσυλο να επιστρέψουν πέρα από τα σύνορα χωρίς τη δέουσα διαδικασία – θεωρούνται γενικά παράνομες βάσει του διεθνούς δικαίου.
Ισχυρισμοί ότι αυτές πραγματοποιούνταν στην Ελλάδα από ξένους μασκοφόρους αναφέρθηκαν το 2022 από τον ειδησεογραφικό οργανισμό Lighthouse Reports με έδρα την Ολλανδία.
Η δική μας έρευνα – που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Consolidated Rescue Group (CRG) – ξεκίνησε το περασμένο φθινόπωρο, όταν μας στάλθηκε ένα ενοχλητικό βίντεο που φέρεται να δείχνει μετανάστες να κακοποιούνται από μισθοφόρους.
Μας κοινοποιήθηκε από έναν διακινητή, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι δυσαρεστήθηκε με τους συνεργάτες του. Δεν μπορέσαμε να επαληθεύσουμε το περιεχόμενο, αλλά αντικατοπτρίζει μαρτυρίες που έχουμε συγκεντρώσει από άλλες ανεξάρτητες πηγές.
Έκτοτε έχουμε συγκεντρώσει πληροφορίες από μετανάστες, πρώην μισθοφόρους, αστυνομικές πηγές, επίσημα έγγραφα και διαρρεύσαντα απομαγνητοφωνημένα κείμενα:
-
Ένας συνοριοφύλακας δήλωσε σε πειθαρχική ακρόαση ότι είχε πληροφορίες, τις οποίες ανέφερε στους ανωτέρους του, ότι μισθοφόροι βίαζαν γυναίκες μετανάστριες.
-
Δύο μετανάστες και ένας πρώην μισθοφόρος λένε ότι είδαν ακραία βία τόσο από μισθοφόρους όσο και από την ελληνική αστυνομία, συμπεριλαμβανομένων ανθρώπων που ξυλοκοπήθηκαν μέχρι λιποθυμίας.
-
Μια μετανάστρια λέει ότι ένας μασκοφόρος έβγαλε την πάνα της κόρης της αναζητώντας τιμαλφή.
Η Ελλάδα έχει δει πολύ περισσότερες από ένα εκατομμύριο αφίξεις μεταναστών από το 2015 – κυρίως μέσω θαλάσσιων περασμάτων αλλά και κατά μήκος των χερσαίων συνόρων της με την Τουρκία.
Αυτά τα σύνορα εκτείνονται σε μήκος 200 χλμ. (124 μίλια) κατά μήκος του ποταμού Έβρου. Σηματοδοτούν το εξωτερικό άκρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίζοντας την περιοχή του Έβρου στην Ελλάδα από το τουρκικό έδαφος της Ανατολικής Θράκης.
Πρόσφυγες ή παράτυποι μετανάστες που διασχίζουν το ποτάμι προς την Ελλάδα εισέρχονται σε μια βαριά στρατιωτικοποιημένη απαγορευμένη ζώνη, διάσπαρτη με παρατηρητήρια.
Μια αστυνομική πηγή στην περιοχή μας είπε ότι έχουν χρησιμοποιηθεί μισθοφόροι για την επαναπροώθηση έως και εκατοντάδων ανθρώπων την εβδομάδα.
«Δεν υπάρχει στρατιώτης, αστυνομικός ή αξιωματικός της Frontex (της ευρωπαϊκής υπηρεσίας συνοριοφυλακής) που υπηρετεί εδώ στον Έβρο και να μην γνωρίζει ότι πραγματοποιούνται επαναπροωθήσεις», πρόσθεσαν.
Διαπιστώσαμε ότι οι μισθοφόροι είναι και οι ίδιοι μετανάστες, στρατολογημένοι από χώρες όπως το Πακιστάν, η Συρία και το Αφγανιστάν, και ότι μπορούν να ανταμείβονται με μετρητά και κινητά τηλέφωνα που έχουν κλαπεί από άλλους μετανάστες, καθώς και με έγγραφα που, στην πραγματικότητα, επιτρέπουν τη διέλευση από την Ελλάδα.
Στο BBC επιδείχθηκε οπτικοακουστικό υλικό από τις 22 Ιουνίου 2023, στο οποίο μια ομάδα μεταναστών, που μόλις είχε περάσει στον Έβρο και ήθελε να ζητήσει άσυλο, έπεσε σε ενέδρα μασκοφόρων.
Μια έκθεση για το περιστατικό αυτό από το Γραφείο Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, έναν ανεξάρτητο ερευνητή εντός της Frontex, διαπίστωσε ότι – με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία – μεταξύ 10 και 20 «υπηκόων τρίτων χωρών» ενεργούσαν υπό τις οδηγίες Ελλήνων αξιωματικών.
Ανέφερε ότι υπέβαλαν τους μετανάστες σε σωματική και λεκτική κακοποίηση, συμπεριλαμβανομένων «απειλών για θάνατο και βιασμό, παρεμβατικών και σεξουαλικοποιημένων σωματικών ερευνών», καθώς και ξυλοδαρμών, μαχαιρωμάτων, περιορισμού και κλοπής προσωπικής περιουσίας.
Η έκθεση ανέφερε ότι οι μετανάστες στη συνέχεια μεταφέρθηκαν βίαια πίσω στην Τουρκία, κατά παράβαση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Οι ελληνικές αρχές αρνήθηκαν ότι βρέθηκαν στην περιοχή εκείνη την ημέρα μετανάστες από αυτή την ομάδα.
Αυτή είναι μόνο μία από τις πολλές εκθέσεις του Γραφείου Θεμελιωδών Δικαιωμάτων που ερευνούν καταγγελίες για επαναπροωθήσεις με τη συμμετοχή μασκοφόρων αλλοδαπών τα τελευταία χρόνια.
Τα ευρήματά μας θα μπορούσαν να ισοδυναμούν με μια «εξαιρετικά σημαντική» παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, λέει η Μαρία Γαβουνέλη, πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ). Ο οργανισμός έχει καταγράψει ο ίδιος περισσότερα από 100 περιστατικά καταγγελλόμενων αναγκαστικών επιστροφών στον Έβρο, που χρονολογούνται από το 2020.
Ενώ αναφέρει ότι οι περιπτώσεις μειώνονται, δεκάδες από αυτά τα καταγγελλόμενα περιστατικά αφορούσαν μη Έλληνες, υπηκόους τρίτων χωρών – πιο πρόσφατα τον Οκτώβριο του 2025.
Σε μια σύντομη συνομιλία με το BBC τον Μάρτιο, ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, δήλωσε ότι δεν γνώριζε τις καταγγελίες για τη χρήση μισθοφόρων.
Ωστόσο, δήλωσε ότι η Ελλάδα προστατεύει τα σύνορά της και πρόσθεσε ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες ήταν σαφείς ότι δεν θα επαναλάβουν τα «λάθη» του παρελθόντος επιτρέποντας μια «μαζική εισροή» μεταναστών και προσφύγων.
Η Frontex απέρριψε κάθε υπαινιγμό ότι κάνει τα στραβά μάτια σε παραβιάσεις δικαιωμάτων, λέγοντας ότι βοηθά στη διασφάλιση της νόμιμης διαχείρισης των συνόρων, υποστηρίζοντας παράλληλα χώρες που δέχονται πίεση.
«Δεν μπορούσαμε να αναπνεύσουμε»
Μιλήσαμε με δύο Σύρους μετανάστες που ισχυρίζονται ότι αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Τουρκία, διασχίζοντας τον ποταμό Έβρο.
Η Αμάλ (όχι το πραγματικό της όνομα) μας έδειξε βίντεο και έγγραφα της οικογένειάς της στην Ελλάδα, όπου είχαν υποβάλει αίτηση για άσυλο.
Η οικογένειά της, λέει η ίδια, συνελήφθη απροσδόκητα από την αστυνομία το 2025 ενώ περπατούσε στην πόλη της Ορεστιάδας, στον βόρειο Έβρο.
Παραδόθηκαν σε δύο μασκοφόρους που απαίτησαν να παραδώσουν τα τηλέφωνα και τις ταυτότητές τους πριν τους οδηγήσουν στα σύνορα με ένα λευκό φορτηγάκι χωρίς παράθυρα.
Μια περαιτέρω έρευνα στο ποτάμι ήταν πολύ χειρότερη, λέει η ίδια.
«Η κόρη μου φορούσε πάνα, την έβγαλαν», λέει η Αμάλ. «Ούρλιαζε από τον φόβο».
Στη συνέχεια, λέει, οι μασκοφόροι, που τώρα ήταν περίπου επτά, τους οδήγησαν μαζί με άλλους 20 περίπου σε ένα μονοπάτι, χρησιμοποιώντας ραβδιά για να τους κρατούν στη σειρά.
«Καθώς περπατούσαμε, υπήρχε ένας νεαρός άνδρας… τον χτύπησαν τόσο πολύ που λιποθύμησε».
Λέει ότι οι κόρες της, που έγιναν μάρτυρες αυτού, «ήταν σε κατάσταση σοκ, τρομοκρατημένες, έκλαιγαν».
Όταν τις συναντάμε στην Τουρκία, η μικρότερη κόρη της Αμάλ είναι εμφανώς τραυματισμένη.
Ένας άλλος Σύρος μετανάστες, ο Αχμάντ, μας είπε ότι ξυλοκοπήθηκε μέχρι λιποθυμίας από την ελληνική αστυνομία, αφού συνελήφθη στον Έβρο.
Λέει ότι την επόμενη μέρα ήταν ανάμεσα σε δεκάδες μετανάστες που φορτώθηκαν σε ένα φορτηγό: «Λόγω του συνωστισμού και της μυρωδιάς, οι άνθρωποι ασφυκτιούσαν. Δεν μπορούσαμε να αναπνεύσουμε».
Ο Αχμάντ λέει ότι η αστυνομία μετέφερε τους μετανάστες στον ποταμό Έβρο και τους έβαλε στη σειρά σε ομάδες. Στη συνέχεια παραδόθηκαν σε πέντε ή έξι μισθοφόρους που έγδυσαν τους άνδρες και τους έψαξαν πριν χρησιμοποιήσουν ραβδιά για να χτυπήσουν όποιον προσπαθούσε να κρύψει χρήματα.
Οι μετανάστες φορτώθηκαν σε φουσκωτές βάρκες, λέει, και μεταφέρθηκαν με κουπιά μέχρι τη μέση του ποταμού. Λέει ότι οι μισθοφόροι δεν τόλμησαν να προχωρήσουν περισσότερο λόγω φόβου ότι οι Τούρκοι συνοριοφύλακες θα πυροβολούσαν.
Αν οι μετανάστες δεν πηδούσαν από τη βάρκα, ισχυρίζεται, τους πέταγαν έξω: «Το νερό θα μπορούσε να παρασύρει τους ανθρώπους. Δεν τους ένοιαζε καθόλου».
Τόσο η Αμάλ όσο και ο Αχμάντ πραγματοποίησαν επικίνδυνα, παράνομα ταξίδια για να φτάσουν στην Ελλάδα, αλλά ο Αχμάντ υποστηρίζει ότι εκείνος, όπως και άλλοι, δεν είχε άλλη επιλογή.
«Πέθαινα αργά στη Συρία», λέει. «Οι άνθρωποι δεν εγκατέλειψαν τα σπίτια τους χωρίς λόγο – έζησαν τα χειρότερα βασανιστήρια, καταπίεση και αδικία».
«Παράνομοι βαρκάρηδες»
Ισχυρισμοί ότι η ελληνική αστυνομία χρησιμοποιούσε μισθοφόρους διατυπώθηκαν σε πειθαρχική ακρόαση του 2024, αποσπάσματα της οποίας είδε το BBC.
Πέντε συνοριοφύλακες αναμένουν τη δίκη τους για κατηγορίες διαφθοράς (τις οποίες αρνούνται). Στα αποσπάσματα που είδαμε, ορισμένοι παραδέχθηκαν ανοιχτά τη χρήση μισθοφόρων, ή όπως τους αποκαλούσαν, «βαρκάρηδων».
Ένας φρουρός δήλωσε στην ακρόαση ότι το 2020 του ζητήθηκε να βρει βαρκάρηδες για τη διενέργεια επαναπροωθήσεων, επειδή ο Covid και οι εντάσεις με τις τουρκικές αρχές καθιστούσαν πιο επικίνδυνο για την αστυνομία να κάνει τη δουλειά μόνη της.
Ο φρουρός, από τον βόρειο Έβρο, λέει ότι ο ανώτερός του ανέφερε πως αυτό το σύστημα εφαρμοζόταν ήδη στο νότιο τμήμα της περιοχής.
Οι φρουροί επικοινωνούσαν μέσω της εφαρμογής Viber, με μια κωδικοποιημένη φράση για να σηματοδοτήσουν σχέδια για επαναπροώθηση: «X άτομα στην επιχείρηση από την Ειδική Ομάδα», σύμφωνα με τις μαρτυρίες.
Είπαν επίσης ότι υπήρχαν πληροφορίες πως αυτοί οι «παράνομοι μετανάστες βαρκάρηδες» «πήγαιναν τους μετανάστες στο δάσος, βίαζαν τις γυναίκες και τους έπαιρναν τα χρήματα» – κάτι που ισχυρίζονται ότι έθεσαν υπόψη ανώτερων αξιωματικών.
Ξεχωριστά, το BBC συνάντησε μια δικηγόρο η οποία λέει ότι έχει καταθέσει προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, εκ μέρους μιας γυναίκας από το Αφγανιστάν που ισχυρίζεται ότι βιάστηκε από έναν μασκοφόρο που μιλούσε Φαρσί, λίγο πριν από μια επαναπροώθηση το 2023.
«Εξαναγκασμός»
Έχουν υπάρξει αντικρουόμενοι ισχυρισμοί σχετικά με το αν οι μισθοφόροι στον Έβρο στρατολογούνται οικειοθελώς ή υπό πίεση.
Ο Μαρουάν (όχι το πραγματικό του όνομα), ένας Μαροκινός με τον οποίο μιλήσαμε στο Παρίσι, επιμένει ότι δεν του δόθηκε καμία πραγματική επιλογή παρά να δεχτεί το 2020, και λέει ότι ένιωθε σαν αιχμάλωτος.
Τον πήραν από ένα κελί φυλακής γεμάτο με άλλους μετανάστες που πιάστηκαν να εισέρχονται στον Έβρο και θυμάται να τον ρωτάει ένας Έλληνας αξιωματικός: «Φαίνεσαι καλό παιδί και μιλάς λίγα αγγλικά. Θέλεις να δουλέψεις μαζί μου;»
Ο Μαρουάν λέει ότι «ένιωσε αναγκασμένος να πει ναι» επειδή φοβόταν ότι διαφορετικά θα τον χτυπούσαν.
Βρέθηκε να ζει σε ένα παλιό κελί φυλακής με άλλους μισθοφόρους, υπό την ηγεσία ενός Αφγανού ο οποίος, όπως λέει, έτρεφε κακία προς τους Σύρους και του άρεσε να τους χτυπάει.
Ο Μαρουάν λέει ότι πέρασε περίπου 10 εβδομάδες δουλεύοντας στα σύνορα. Τα καθήκοντά του περιλάμβαναν τη μεταφορά ανθρώπων πίσω στην Τουρκία, τον έλεγχο των σκαφών για τρύπες και το κάψιμο τυχόν εναπομεινάντων αντικειμένων των μεταναστών προκειμένου να «καταστρέψουν» τα αποδεικτικά στοιχεία.
Ο αξιωματικός που τον στρατολόγησε περνούσε τακτικά για να μαζέψει τηλέφωνα ή ευρώ, λέει ο ίδιος. Στους μισθοφόρους επιτρεπόταν να κρατούν αραβικά ή τουρκικά νομίσματα.
Αυτός ο αξιωματικός προσφέρθηκε μάλιστα να πάει τους μισθοφόρους σε πόρνες, ισχυρίζεται ο Μαρουάν.
Πιστεύει ότι είχε ως βάση την περιοχή γύρω από το Σουφλί, έναν δήμο στον κεντρικό Έβρο: «Άκουσα τους Αφγανούς να λένε το Σουφλί πολλές φορές».
Ο Μαρουάν λέει ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονταν οι μετανάστες τον άφησε «εντελώς κατεστραμμένο». Λέει ότι πολλοί από αυτούς διψούσαν, λιμοκτονούσαν ή είχαν σάπια πόδια μετά το ταξίδι στον Έβρο.
Ο Μαροκινός είναι ανένδοτος ότι ο ίδιος δεν χτύπησε ποτέ κανέναν, αλλά λέει ότι έγινε μάρτυρας συχνής βίας από τα χέρια τόσο Ελλήνων αξιωματικών όσο και μισθοφόρων – τα χειρότερα συνέβαιναν κάτω στον ποταμό Έβρο.
Όταν τον ρωτάμε για τη συνενοχή του στην υποτιθέμενη επιχείρηση, ο Μαρουάν λέει: «Λυπάμαι βαθιά… ήμουν υπό απειλή».
Παρασχέθηκε στο BBC – Μια φωτογραφία φερόμενων μασκοφόρων μισθοφόρων παρασχέθηκε στο BBC από έναν διακινητή ανθρώπων.Περαιτέρω αποδείξεις ότι μεταναστές μισθοφόροι δρουν εντός της περιοχής του Έβρου παρέχονται από μια φωτογραφία που μας επιδείχθηκε, η οποία δείχνει μια ομάδα μασκοφόρων ανδρών με πολιτικά ρούχα μέσα σε ένα φορτηγάκι. Η φωτογραφία κοινοποιήθηκε από τον διακινητή που μας έστειλε το βίντεο με την κακοποίηση μεταναστών.
Δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι όλοι οι άνδρες που απεικονίζονται είναι μισθοφόροι, αλλά ο τρόπος με τον οποίο είναι ντυμένοι είναι αξιοσημείωτος και η τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου αναφέρει κατά μέσο όρο 90% ταύτιση μεταξύ του ατόμου στα δεξιά και τεσσάρων εικόνων ενός Σύρου άνδρα γνωστού ως «Μάικ». Σύμφωνα με αρκετές πηγές, πρόκειται για έναν πρώην ηγετικό μισθοφόρο. Πέντε άτομα επιβεβαίωσαν την ταυτότητα του Μάικ στο BBC και το όνομά του αναφέρεται σε εσωτερικά έγγραφα της αστυνομίας.
Όταν επικοινωνήσαμε με τον Μάικ, μέσω ενός λογαριασμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εκείνος δεν απάντησε προσωπικά, αλλά λάβαμε μια επιστολή από τον δικηγόρο του που προειδοποιούσε κατά της δημοσίευσης της εικόνας του και των «αναπόδεικτων» ισχυρισμών.
Τα ονόματα έχουν αλλάξει για την προστασία της ταυτότητας.
Πρόσθετη έρευνα από τον Paul Brown στο BBC Verify και τη Serene Muhammed στο BBC Arabic.
Εάν έχετε πληροφορίες να μοιραστείτε σχετικά με αυτή την ιστορία, μπορείτε να επικοινωνήσετε με την Jessica Parker ή τον Κώστα Καλλέργη, με απόλυτη εχεμύθεια, στο kostaskallergis@pm.me.
Δεν μπορούν όλοι να πληρώσουν. Και το σεβόμαστε.
Αν βρίσκεσαι σε δύσκολη οικονομική κατάσταση, συνέχισε να μας διαβάζεις δωρεάν. Η ενημέρωση πρέπει να παραμένει προσβάσιμη για όλους.
Αν όμως μπορείς, στήριξέ μας σήμερα. Ορίστε δύο καλοί λόγοι για να το κάνεις:
- Η στήριξή σου ενισχύει άμεσα την ποιότητα και την ανεξαρτησία της δημοσιογραφίας μας.
- Κοστίζει λιγότερο από έναν καφέ και η διαδικασία διαρκεί λιγότερο από 1 λεπτό.
Επίλεξε σήμερα να γίνεις συνδρομητής ή δωρητής.
Σας ευχαριστούμε θερμά.
