Ανοιχτή επιστολή 18 φορέων και εκατοντάδων πολιτών καταγγέλλει τριετή αδράνεια της Ειδικής Επιτροπής Ελέγχου, αφήνοντας τους λήπτες υπηρεσιών έκθετους σε θεσμική αυθαιρεσία και ακούσιες νοσηλείες χωρίς εποπτεία.

Σε μια μετωπική σύγκρουση με την ηγεσία του Υπουργείου Υγείας προχωρούν σύλλογοι ασθενών, οικογένειες και επαγγελματίες ψυχικής υγείας, φέρνοντας στο φως μια σοβαρή θεσμική δυσλειτουργία που πλήττει τον πυρήνα των δικαιωμάτων των ατόμων με ψυχικές διαταραχές. Με ανοιχτή επιστολή τους, η οποία φέρει την ημερομηνία 10 Φεβρουαρίου 2026, συνολικά 18 φορείς και εκατοντάδες υπογράφοντες εγκαλούν την πολιτεία για «συστηματική υποβάθμιση» των μηχανισμών προστασίας, παρά τις διακηρύξεις περί ολοκλήρωσης της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Το κεντρικό αίτημα είναι σαφές: η άμεση επανενεργοποίηση της Ειδικής Επιτροπής Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων, η οποία παραμένει ανενεργή για πάνω από τρία χρόνια.

Τρία χρόνια θεσμικής σιωπής και ακάλυπτων δεσμεύσεων

Η Ειδική Επιτροπή Ελέγχου αποτελεί το ανώτατο όργανο για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας, ωστόσο, σύμφωνα με τους καταγγέλλοντες, η τελευταία της συγκρότηση χρονολογείται τον Σεπτέμβριο του 2022. Έκτοτε, το όργανο τελεί σε αδράνεια, γεγονός που καθιστά τις εγγυήσεις προστασίας των ασθενών πρακτικά ανύπαρκτες.

Οι υπογράφοντες υπενθυμίζουν με νόημα ότι η ηγεσία του Υπουργείου Υγείας είχε δεσμευτεί δημόσια για την ενίσχυση του ρόλου της Επιτροπής και την ενσωμάτωση των παρατηρήσεων των συλλόγων στη νομοθεσία. Ωστόσο, τρία χρόνια μετά, οι δεσμεύσεις αυτές χαρακτηρίζονται ως «κενό γράμμα», αφήνοντας τους ασθενείς χωρίς κανένα ουσιαστικό μέσο άμυνας απέναντι σε ενδεχόμενες αυθαιρεσίες εντός των δομών.

Το κρίσιμο ζήτημα των ακούσιων νοσηλειών

Στην καρδιά της διαμαρτυρίας βρίσκεται η έλλειψη ελέγχου στις ακούσιες νοσηλείες, μια διαδικασία που περιορίζει την ατομική ελευθερία και απαιτεί αυστηρή εποπτεία. Οι φορείς απαιτούν τη διενέργεια ουσιαστικών ελέγχων τόσο σε δημόσιες όσο και σε ιδιωτικές Μονάδες Ψυχικής Υγείας, καθώς και τη σύσταση ανάλογων επιτροπών ελέγχου σε κάθε νομό της χώρας για την αποκέντρωση της προστασίας.

Παράλληλα, τίθεται επιτακτικά το ζήτημα της ισότιμης συμμετοχής των ληπτών και των οικογενειών τους στα κέντρα λήψης αποφάσεων, μια αρχή που αποτελεί θεμέλιο λίθο της σύγχρονης κοινωνικής ψυχιατρικής, αλλά φαίνεται να καταστρατηγείται στην πράξη.

Μια ευρεία συμμαχία φορέων και πολιτών

Η πρωτοβουλία αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένη φωνή, αλλά μια ευρεία συμμαχία που περιλαμβάνει από σωματεία αυτοεκπροσώπησης ληπτών, όπως η «Αυτοεκπροσώπηση», μέχρι επιστημονικές εταιρείες και εργαζόμενους σε μεγάλα ψυχιατρικά νοσοκομεία, όπως το Δαφνί. Συνολικά, 376 άτομα έχουν ήδη συνυπογράψει το κείμενο, εκ των οποίων 170 είναι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, 98 λήπτες και φροντιστές, και 108 ενδιαφερόμενοι πολίτες.

Μεταξύ των 18 φορέων που συνυπογράφουν περιλαμβάνονται:

• Σωματεία Ληπτών και Οικογενειών: ΚΙΝΑΨΥ, ΚΟΦΙΨΥ, ΠΕΣΟΨΥ Βύρωνα, ΣΘΕΝΟΣ Αχαΐας, καθώς και σύλλογοι από την Ημαθία, τον Έβρο, τις Σέρρες, το Ρέθυμνο και τη Θεσσαλονίκη.

• Επιστημονικοί και Επαγγελματικοί Φορείς: Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος, ΠΕΨΑΕΕ, και ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νοσοκομειακών Ψυχολόγων (ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ).

Η ανοιχτή επιστολή καταλήγει με την προειδοποίηση ότι «δεν υπάρχει διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων χωρίς ενεργούς μηχανισμούς ελέγχου». Η τριετής σιωπή της Ειδικής Επιτροπής δεν αποτελεί απλώς μια γραφειοκρατική εκκρεμότητα, αλλά μια βαθιά ρωγμή στο κράτος δικαίου για μια από τις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

Ολόκληρη η επιστολή έχει ως εξής:

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ

Συλλόγων, Ληπτών Υπηρεσιών, Οικογενειών,Επαγγελματιών Ψυχικής Υγείας και Πολιτών

ΠΡΟΣ

το Υπουργείο Υγείας, τον Συνήγορο του Πολίτη και κάθε αρμόδιο φορέα

Απαιτούμε την άμεση λειτουργία της Ειδικής Επιτροπής Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές

Με το παρόν δηλώνουμε τη βαθιά μας ανησυχία για την αδράνεια λειτουργίας της Ειδικής Επιτροπής Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές και την κατηγορηματική μας αντίθεση στη θεσμική υποβάθμιση της προστασίας των δικαιωμάτων των ασθενών με ψυχικές διαταραχές.

Παρά τα όσα υποστηρίχθηκαν για την ψήφιση του νόμου με τίτλο «Ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης», διαπιστώνουμε ότι στην πράξη οι εγγυήσεις της προστασίας των δικαιωμάτων των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας καταργούνται.

Το ανώτατο όργανο ελέγχου, η Ειδική Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές, παραμένει ανενεργή για πάνω από τρία χρόνια, αμέσως μετά την τελευταία της συγκρότηση τον Σεπτέμβριο του 2022.

Υπενθυμίζουμε ότι η ηγεσία του Υπουργείου Υγείας είχε δεσμευτεί επανειλημμένα δημοσίως ότι οι παρατηρήσεις των Συλλόγων θα ληφθούν σοβαρά υπόψη και ότι το ζήτημα της λειτουργίας της Επιτροπής θα διερευνηθεί άμεσα.

Τρία χρόνια μετά οι δεσμεύσεις αυτές αποδείχθηκαν κενό γράμμα, αφήνοντας τους λήπτες υπηρεσιών χωρίς κανένα ουσιαστικό μέσο προστασίας απέναντι στην αυθαιρεσία.

Δεν υπάρχει διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων χωρίς ενεργούς μηχανισμούς ελέγχου.

Απαιτούμε:

1. Την άμεση επανενεργοποίηση της Ειδικής Επιτροπής Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων και τη σύσταση ανάλογων επιτροπών σε κάθε νομό της χώρας
2. Τον ουσιαστικό έλεγχο των ακούσιων νοσηλειών σε δημόσιες και ιδιωτικές Μονάδες Ψυχικής Υγείας
3. Την τήρηση των δεσμεύσεων του Υπουργείου για ισότιμη συμμετοχή των ληπτών και των οικογενειών τους στα κέντρα λήψης αποφάσεων

Υπογράφουμε για να σπάσουμε τη θεσμική σιωπή.

ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ

Η συλλογή υπογραφών συνεχίζεται. Το αίτημα υποστηρίζουν μέχρι στιγμής οι εκπρόσωποι των ακόλουθων φορέων:

ΦΟΡΕΙΣ – ΣΥΛΛΟΓΟΙ

1. Σωματείο Ληπτών Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας «Αυτοεκπροσώπηση»
2. Κίνηση Αδελφών Ατόμων με προβλήματα Ψυχικής Υγείας (ΚΙΝΑΨΥ)
3. Κίνηση Οικογενειών και Φίλων για την Ψυχική Υγεία (ΚΟΦΙΨΥ)
4. Πρώτος Ελληνικός Σύλλογος Οικογενειών για την Ψυχική Υγεία (ΠΕΣΟΨΥ Βύρωνα)
5. Σωματείο Ατόμων με Ψυχική Αναπηρία Π.Ε. Αχαΐας «ΣΘΕΝΟΣ»
6. Σύλλογος Οικογενειών και Φίλων για την Ψυχική Υγεία Βορειοανατολικών προαστίων Γιαννούλης Χαλεπάς
7. Σύλλογος Οικογενειών και Φίλων για την Ψυχική Υγεία Ημαθίας
8. Σύλλογος Οικογενειών και Φίλων για την Ψυχική Υγεία Νομού Έβρου
9. Σύλλογος Οικογενειών και Φίλων για την Ψυχική Υγεία Νομού Σερρών
10. Σύλλογος Οικογενειών και Φίλων για την Ψυχική Υγεία Ρεθύμνου
11. Σύλλογος Οικογενειών για την Ψυχική Υγεία Θεσσαλονίκης
12. Σύλλογος Οικογενειών για την Ψυχική Υγεία Κορυδαλλού
13. Σωματείο ΚΡΑΥΓΗ Ατόμων με Αναπηρία
14. Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος
15. Πανελλαδική Ένωση για την Ψυχοκοινωνική Αποκατάσταση και την Επαγγελματική Επανένταξη (ΠΕΨΑΕΕ)
16. Πανελλήνιος Σύλλογος Νοσοκομειακών Ψυχολόγων και Ψυχολόγων Δημόσιων Δομών Υγείας (ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ)
17. Σύλλογος Εργαζομένων ΨΝΑ-Δαφνί
18. Athenian Gestalt

Τα στοιχεία των υπογραφόντων είναι στη διάθεση των αρμοδίων, εφόσον ζητηθούν. Παρατίθεται ο αριθμός των υπογραφόντων, ανά κατηγορία.

ΛΗΠΤΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ – ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ/ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ: 98 υπογράφοντες

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ:                                           170 υπογράφοντες

ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ:                                                   108 υπογράφοντες