Σφοδρές αντιδράσεις στους κόλπους της τοπικής κοινωνίας και των ανθρώπων της υπαίθρου προκαλεί η προοπτική θεσμοθέτησης εισιτηρίου εισόδου στο Αγιοφάραγγο, έναν από τους πλέον εμβληματικούς φυσικούς και ιστορικούς προορισμούς της νότιας Κρήτης.

Με μία μακροσκελή και οξεία δημόσια παρέμβασή της, η κοινότητα των αναρριχητών του νησιού (Cretan Climbing Community), επικαλούμενη μια διαδρομή τεσσάρων δεκαετιών συνεχούς παρουσίας και φροντίδας στο πεδίο, εκφράζει την κατηγορηματική της αντίθεση στην επιβολή οικονομικού αντιτίμου.

Χαρακτηρίζοντας το μέτρο ως έναν ακόμη προσχηματικό περιορισμό στον δημόσιο χώρο με στόχο την οικονομική εκμετάλλευση, οι αναρριχητές αντιπροτείνουν τον αυστηρό καθορισμό ορίου επισκεπτών (carrying capacity) για την ουσιαστική προστασία του φυσικού μνημείου, φέρνοντας ταυτόχρονα στο φως χρόνιες παθογένειες που υποβαθμίζουν το φαράγγι, όπως η ανεξέλεγκτη βόσκηση, τα θαμμένα συρματοπλέγματα, τα εγκαταλελειμμένα απορρίμματα και η ηχορύπανση στον κόλπο.

Η 40ετής παρουσία, οι εθελοντικοί καθαρισμοί και οι παρεμβάσεις του Δήμου Φαιστού

Η παρέμβαση των αναρριχητών εδράζεται στη βιωματική τους σχέση με το τοπίο, υπενθυμίζοντας ότι η προστασία του φαραγγιού αποτελεί για εκείνους μια έμπρακτη, πολυετή δέσμευση. Όπως επισημαίνουν, η κοινότητα δίνει σταθερά ραντεβού κάθε τέλος Οκτωβρίου τα τελευταία 18 χρόνια για τον καθαρισμό του χώρου από τα απορρίμματα των θερινών λουομένων, μία πρωτοβουλία που εξελίχθηκε σε θεσμό χωρίς κρατική επιχορήγηση ή θεσμική προβολή.

Αντιπαραβάλλοντας την εθελοντική αυτή δράση με τις επίσημες αυτοδιοικητικές παρεμβάσεις του παρελθόντος, η κοινότητα καταγγέλλει την αναποτελεσματικότητα των μέτρων που είχαν ληφθεί από τον Δήμο Φαιστού στα μέσα της δεκαετίας του 2000:

«Το μακρινό 2004-5 τοποθετήθηκαν κατά μήκος του φαραγγιού κάδοι σκουπιδιών, παγκάκια και ταμπέλες από τον δήμο Φαιστού. Το αποτέλεσμα ήταν οι κάδοι να γεμίσουν σκουπίδια που κανείς δεν τα μάζεψε ποτέ και οι ταμπέλες με τα παγκάκια να γίνουν καυσόξυλα των άλλων “οικολόγων επισκεπτών”».

Η διαφωνία με το αντίτιμο: Ελεύθερη πρόσβαση και η πρόταση για πλαφόν επισκεπτών

Στον πυρήνα της κριτικής τίθεται η ίδια η φιλοσοφία του εισιτηρίου, το οποίο απορρίπτεται ως μέσο περιβαλλοντικής διαχείρισης. Οι αναρριχητές υποστηρίζουν ότι το μέτρο αποτελεί πρόσχημα για εισπρακτική εκμετάλλευση και περιορισμό του δικαιώματος των πολιτών στη φύση:

«Το εισιτήριο δεν είναι λύση ειδικά σε έναν τόπο που η αρπαχτή είναι το εθνικό μας σπορ. Το εισιτήριο είναι άλλος ένας περιορισμός πρόσβασης σε δημόσιο χώρο που τείνει να γίνει μόδα. Η πρόσβαση ήταν, είναι και πρέπει να παραμείνει δωρεάν!».

Αντ’ αυτού, η κοινότητα καλεί τους αρμόδιους φορείς να υιοθετήσουν διεθνείς πρακτικές βιώσιμης διαχείρισης, θέτοντας ως απόλυτη προτεραιότητα τον έλεγχο του όγκου των εισερχομένων:

«Σε όλο τον κόσμο εκεί που πραγματικά υπάρχει οικολογική ευαισθησία όταν θέλουν να προστατέψουν ένα μνημείο της φύσης το οποίο απειλείται από την όχληση και την υπέρ-επισκεψιμότητα, δεν βάζουν εισιτήριο αλλά βάζουν ΟΡΙΟ ΕΠΙΣΚΕΠΤΩΝ! Αυτό βέβαια δεν συνάδει με την κονόμα που είναι η μόνιμη και μοναδική πρεμούρα αυτού του κόσμου».

Ως αρνητικό παράδειγμα επικαλούνται την εφαρμογή ανάλογου καθεστώτος στο Κουρταλιώτικο φαράγγι, υποστηρίζοντας ότι «το ticket στον Κουρταλιώτη» δεν απέτρεψε την υποβάθμιση της περιοχής Natura, όπου «η ζημιά των επισκεπτών [είναι] μεγαλύτερη και από τις δύο φωτιές που πέρασαν το φαράγγι τα τελευταία 10 χρόνια».

Ανεξέλεγκτη βόσκηση, το πανηγύρι του Αγίου Αντωνίου και η όχληση στον κόλπο

Πέρα από το ζήτημα του εισιτηρίου, η τοποθέτηση καταγράφει αναλυτικά τις διαρκείς πηγές περιβαλλοντικής αλλοίωσης στο Αγιοφάραγγο, για τις οποίες καταλογίζεται αδιαφορία στις αρχές. Πρώτη αιτία φθοράς αποτελεί η υπερβόσκηση, καθώς «τα κατσίκια βόσκουν ανεξέλεγκτα κατά μήκος όλου του φαραγγιού και δεν έχει μείνει σχίνος για σχίνος», ενώ συρματοπλέγματα και πρόχειροι φράχτες έχουν μετατραπεί σε θαμμένα μπάζα από τα νερά του χειμάρρου.

Ειδική αναφορά γίνεται και στην ετήσια εορτή του Αγίου Αντωνίου, προστάτη του φαραγγιού, στις 17 Ιανουαρίου, όπου η παραδοσιακή συνάθροιση συνοδεύεται από μαζική εγκατάλειψη υλικών στον χώρο:

«Κατεβαίνουν να αποδώσουν τις τιμές τους στον άγιο με πλαστικές καρέκλες, τραπέζια, σούβλες και κάθε άλλης λογής αξεσουάρ. […] Η ερώτηση είναι γιατί τα παρατάτε όλα πίσω; Σας είπε κανείς ότι οι υπόλοιποι θέλουμε τις καρέκλες σας, τις σούβλες σας, τα βαρέλια, τις φιάλες υγραερίου και τις πλαστικές λινάτσες;».

Παράλληλα, οι αναρριχητές ζητούν να ελεγχθούν δραστηριότητες όπως οι υπεράριθμες οργανωμένες εκδρομές σαφάρι, αλλά και η ανεξέλεγκτη δράση σκαφών και φουσκωτών που καταπλέουν στην παραλία προκαλώντας έντονη ηχορύπανση, την ώρα που κατά καιρούς στοχοποιείται υποκριτικά ο γυμνισμός των επισκεπτών.