Για τρομακτική κακοδιαχείριση και ένα σύστημα στρατιωτικών προμηθειών που ευνοεί τις απάτες και τις μίζες στην Ουκρανία αποκαλύπτει δημοσίευμα των New York Times, που επικαλείται έκθεση μυστικών στρατιωτικών ελέγχων.

Καθώς Ρώσοι στρατιώτες επιτίθεντο στις γραμμές των χαρακωμάτων στην ανατολική Ουκρανία το 2024, πληρώματα ουκρανικού πυροβολικού άνοιξαν πυρ. Αλλά τα βλήματα, αντί να εκραγούν κοντά στα προελαύνοντα στρατεύματα, εκτοξεύτηκαν από τους σωλήνες εκτόξευσης και προσγειώθηκαν στο έδαφος, σηκώνοντας σύννεφα σκόνης.

Ένα ουκρανικό εργοστάσιο όπλων, όπως αποδείχθηκε, είχε προμηθεύσει τον στρατό με χιλιάδες ελαττωματικά βλήματα όλμων. Ένας εύσωμος επικεφαλής εργοστασίου όπλων, ο Λεονίντ Σάιμαν, τελικά συνελήφθη και κατηγορήθηκε για ένα από τα πιο δημόσια δείγματα απάτης στην αμυντική βιομηχανία του πολέμου.

Αλλά ακόμη και όταν οι αξιωματούχοι παρατήρησαν ότι τα όπλα έφταναν ελαττωματικά, κυβερνητικοί έλεγχοι που εξασφάλισαν οι New York Times δείχνουν ότι η Υπηρεσία Αμυντικών Προμηθειών της Ουκρανίας συνέχισε να αναθέτει στο εργοστάσιο του Σάιμαν νέες συμβάσεις.

Η υπόθεση αντικατοπτρίζει ένα επίμονο φαινόμενο του πολέμου στην Ουκρανία. Επτά από τους 10 κορυφαίους στρατιωτικούς εργολάβους της Ουκρανίας κέρδισαν νέες συμβάσεις παρά τις ανοιχτές ποινικές έρευνες για απάτη, μη τήρηση προηγούμενων συμφωνιών ή τη σύλληψη στελεχών για διαφθορά, σύμφωνα με τους κυβερνητικούς ελέγχους που εξασφάλισαν οι Times, δικαστικά αρχεία και ουκρανικά ειδησεογραφικά πρακτορεία.

Ο Σάιμαν, για παράδειγμα, είχε αποτελέσει αντικείμενο πολλαπλών ερευνών από υπηρεσίες καταπολέμησης της διαφθοράς, μεταξύ άλλων για υπεξαίρεση και απάτη, όταν κέρδισε το πρώτο συμβόλαιο. Η κυβέρνηση επένδυσε σε μια συμφωνία 280 εκατομμυρίων δολαρίων ενώ ήταν ελεύθερος με εγγύηση για κατηγορίες διαφθοράς.

Εμπιστευτικές αξιολογήσεις από την Υπηρεσία Ελέγχου του Κράτους και το εσωτερικό τμήμα ελέγχου του Υπουργείου Άμυνας αποκαλύπτουν ένα σύστημα στρατιωτικών προμηθειών γεμάτο κακοδιαχείριση. Τα αρχεία δείχνουν ότι τα προειδοποιητικά σημάδια αγνοούνται και σπάνια υπάρχουν συνέπειες για την υπερχρέωση ή τη μη εκτέλεση των υποχρεώσεων.

Οι εταιρείες κέρδισαν συμβόλαια χωρίς να αποδείξουν ότι μπορούσαν να προμηθεύσουν τα όπλα ή χωρίς άδειες για την παράδοσή τους. Οι ελεγκτές εντόπισαν 18 εταιρείες που υπέγραψαν συμφωνίες παρά το γεγονός ότι αθέτησαν προηγούμενες συμφωνίες. Έξι από αυτές τις εταιρείες δεν εκπλήρωσαν ούτε μία σύμβαση.

Στρατιωτικοί εργολάβοι σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του πλουσιότερου εμπόρου όπλων στον κόσμο, καθώς και ουκρανικών και αμερικανικών εταιρειών, έχουν πλουτίσει μέσω αυτού του συστήματος.

Οι εσωτερικοί κυβερνητικοί έλεγχοι έδειξαν ότι μόνο το 2024, η Ουκρανία έχασε περίπου 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια από απάτη, σπατάλη και κακοδιαχείριση.

Αυτές οι απώλειες συσσωρεύτηκαν ακόμη και όταν ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι απηύθυνε έκκληση στους συμμάχους για περισσότερα όπλα και οικονομική βοήθεια.

«Ο στρατός δεν προμηθεύεται ό,τι χρειάζεται και ο προϋπολογισμός συρρικνώνεται από τις μη παραδόσεις και τις υπερπληρωμές», δήλωσε σε συνέντευξή του ο Ταμερλάν Βαχάμποφ, πρώην σύμβουλος της Υπηρεσίας Αμυντικών Προμηθειών της Ουκρανίας. «Ως αποτέλεσμα, δεν έχουμε χρήματα για να παραγγείλουμε περισσότερα όπλα. Και δεν έχουμε την ποσότητα πυρομαχικών που χρειαζόμαστε. Και αυτό είναι ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο».

Περίπου 126 εκατομμύρια δολάρια χάθηκαν λόγω παράκαμψης χαμηλότερων προσφορών και υπερπληρωμής για όπλα. Οι συμβάσεις ανατέθηκαν χωρίς νομική αιτιολόγηση, ανέφεραν οι ελεγκτές. Σε μια περίπτωση, οι εταιρείες παραμένουν μπλεγμένες σε μια διαμάχη για το τι συνέβη με τουλάχιστον 100 εκατομμύρια δολάρια σε προπληρωμές για μια συμφωνία που ναυάγησε.

Οι έλεγχοι που έλαβαν υπόψη οι Times καλύπτουν τα έτη 2024 και 2025. Δεν είναι σαφές τι έκανε, αν έκανε κάτι, η Υπηρεσία Προμηθειών Άμυνας σε απάντηση στους ελέγχους. Επειδή είναι απόρρητοι, δεν έχουν ποτέ υποβληθεί σε δημόσιο έλεγχο.

Ο διευθυντής του οργανισμού προμηθειών, Αρσέν Ζουμαντίλοφ, αρνήθηκε αίτημα για σχολιασμό. Ο ίδιος παραιτήθηκε και αποχώρησε από τη θέση τη Δευτέρα.

Κατά τη διάρκεια σχεδόν πέντε ετών μάχης, η κυβέρνηση της Ουκρανίας παρέμεινε άθικτη καθώς ο στρατός της πολέμησε ενάντια στις πιθανότητες. Οι στρατιώτες αντιστάθηκαν στον μεγαλύτερο στρατό της Ρωσίας και επανεφηύραν το πεδίο της μάχης με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ρομπότ. Η κυβέρνηση αντιμετώπισε την απώλεια της υποστήριξης από τον μεγαλύτερο σύμμαχό της, τις Ηνωμένες Πολιτείες, κερδίζοντας οικονομική υποστήριξη στην Ευρώπη.

Αλλά η ίδια διαδικασία προμηθειών που κράτησε την Ουκρανία στη μάχη και επέτρεψε την επανάσταση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών έχει γίνει από μόνη της ένα τρωτό σημείο, ένα τρωτό σημείο που έχει κλονίσει την εγχώρια πολιτική. Ένας πρώην υπουργός Άμυνας, ο Μιχαήλ Φεντόροφ, προσπάθησε να αναδιαμορφώσει το σύστημα και είπε ότι οι εργολάβοι άμυνας τον έδιωξαν από το αξίωμά του επειδή το έκανε.

«Υπάρχει πολλή διαφθορά», δήλωσε ο Φεντόροφ μετά την απόλυσή του. Η απομάκρυνσή του πυροδότησε τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις από την έναρξη του πολέμου. Ο Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι απέλυσε τον Φεντόροφ λόγω των συγκρούσεών του με στρατιωτικούς ηγέτες.

Ο Ζελένσκι δεν έχει καταφέρει να εξυγιάνει το σύστημα προμηθειών και τα προβλήματα έχουν φτάσει στον στενό του κύκλο. Πέρυσι, ερευνητές διαφθοράς κατέγραψαν κρυφά τον πρώην επιχειρηματικό του συνεργάτη να παροτρύνει τους αξιωματούχους να αγοράσουν θωρακισμένα γιλέκα που είχαν αποτύχει στις δοκιμές ασφαλείας. Οι ερευνητές λένε ότι ο άνδρας διέφυγε από την Ουκρανία εν μέσω της έρευνας. Ο Ζελένσκι δεν έχει εμπλακεί και έχει δηλώσει ότι υποστηρίζει την έρευνα.

Οι κυβερνητικοί έλεγχοι ισοδυναμούν με μια αυτοψία της διαδικασίας σύναψης στρατιωτικών συμβάσεων. Και προσφέρουν λεπτομερή ματιά στους εμπλεκόμενους, εντός και εκτός συνόρων, που έχουν επωφεληθεί από τον πόλεμο.

«Οτιδήποτε δεν έχει καταγραφεί στην Ουκρανία θα κλαπεί», δήλωσε ο James Wasserstrom, Αμερικανός ειδικός κατά της διαφθοράς, ο οποίος προσπάθησε καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου να επιστήσει την προσοχή στην απάτη στην αμυντική βιομηχανία. «Αυτή είναι μια μακροχρόνια παράδοση».

Συμβόλαια πολλών εκατομμυρίων δολαρίων και περισσότερες αποτυχίες

Οι αποτυχίες των όλμων ήταν μια ντροπή υψηλού προφίλ στο πεδίο της μάχης.

Το Censor.net, ένα ουκρανικό ειδησεογραφικό πρακτορείο, αποκάλυψε την ιστορία. Το Κοινοβούλιο διερεύνησε την υπόθεση και τον Απρίλιο του 2025 η αστυνομία συνέλαβε τον Σάιμαν, διευθυντή του εργοστασίου. Κατηγορήθηκε για απάτη αξίας περίπου 68 εκατομμυρίων δολαρίων — το κόστος επιθεώρησης και αντικατάστασης δεκάδων χιλιάδων ελαττωματικών όλμων.

Ένα δικαστήριο αργότερα έκρινε ότι η εταιρεία του Σάιμαν, Pavlohrad Chemical Plant, είχε πουλήσει στον στρατό 233.000 άχρηστα βλήματα όλμου, πολλά με ελαττωματικούς πυροσωλήνες ή προωθητικό πυρίτιδας, σύμφωνα με δικαστικά αρχεία που παρείχε η ουκρανική εταιρεία δεδομένων YouControl.

Η Pavlohrad είναι κρατική εταιρεία, αλλά ο Σάιμαν, χημικός μηχανικός, είναι ο επικεφαλής του εργοστασίου από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Ήταν ευρέως αναγνωρισμένος ως ο βασιλιάς των εκρηκτικών της Ουκρανίας. Το κοινοβούλιο είχε γράψει το όνομά του σε έναν νόμο για τον κλάδο, αναφέροντάς τον ως αυθεντία.

Με το εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο ακινήτων του, ζούσε πλούσια σύμφωνα με τα αγροτικά ουκρανικά πρότυπα. Οι ερευνητές δήλωσαν ότι διαπίστωσαν ότι 9 εκατομμύρια δολάρια είχαν περάσει από έναν τραπεζικό λογαριασμό στο Λιχτενστάιν που συνδεόταν με τη σύζυγο του Σάιμαν.

Διατηρούσε ένα κοπάδι βουβάλια, μαζί με ελάφια και άλκες, στο χώρο του εργοστασίου. Είπε ότι αυτό έγινε για να αποδείξει ότι το εργοστάσιό του δεν ρυπαίνει, αλλά ακτιβιστές κατά της διαφθοράς είπαν ότι το έκανε για να μπορούν τα στελέχη του να κυνηγούν τα ζώα.

Όταν οι ελεγκτές εξέτασαν τη σύμβαση της εταιρείας, διαπίστωσαν κάτι περίεργο. Η Pavlohrad είχε αρχικά δηλώσει ότι δεν είχε την ικανότητα να εκπληρώσει την παραγγελία. Στη συνέχεια, χωρίς εξηγήσεις, επανέλαβε τις παραγωγικές της ικανότητες και η κυβέρνηση ανέθεσε τη σύμβαση.

Οι κυβερνητικοί ελεγκτές δεν βρήκαν κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι κάποιος είχε προσπαθήσει να επαληθεύσει ότι το εργοστάσιο μπορούσε να εκτελέσει την παραγγελία.

Όταν άρχισαν να φτάνουν ελαττωματικοί όλμοι, οι ελεγκτές δήλωσαν ότι η υπηρεσία προμηθειών «δεν κατέληξε σε σωστά συμπεράσματα». Αντ’ αυτού, έδωσε στην Pavlohrad ακόμη περισσότερες δουλειές, συμπεριλαμβανομένης της σύμβασης για την προμήθεια σχεδόν όλων των φυσιγγίων πυροβολικού των 122 χιλιοστών του στρατού το 2025.

Οι έλεγχοι δεν αναφέρουν ποιος αποφάσισε να δώσει στην Pavlohrad τις συμβάσεις ή γιατί. Η εταιρεία αρνήθηκε να σχολιάσει. Τον Αύγουστο, ο διευθυντής του οργανισμού προμηθειών παραιτήθηκε.

Ο Σάιμαν καταδικάστηκε τον περασμένο μήνα σε πέντε χρόνια φυλάκιση σε ξεχωριστή υπόθεση για ενορχήστρωση σχεδίου διαφθοράς με σκοπό την πώληση εκρηκτικών σε διογκωμένες τιμές.

Ο Σάιμαν σκοπεύει να ασκήσει έφεση κατά της καταδίκης και έχει δηλώσει αθώος στην υπόθεση των όλμων, δήλωσε ο δικηγόρος του, Ολεξάντρ Πρότας.

Στον κλάδο των όπλων, είπε ο Πρότας, «τίποτα δεν είναι άσπρο-μαύρο και όλα είναι σε αποχρώσεις του γκρι».

Ο πλουσιότερος έμπορος όπλων στον κόσμο

Το 2024, η Υπηρεσία Προμηθειών Άμυνας ζήτησε προσφορές για την αγορά πυραυλικού πυροβολικού αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων.

Τρεις εταιρείες απάντησαν. Η μία δήλωσε ότι θα μπορούσε να προμηθεύσει τους πυραύλους στην τιμή των περίπου 4.200 δολαρίων ανά τεμάχιο. Μια άλλη ήθελε 4.600 δολάρια. Μια τρίτη δήλωσε ότι η τιμή ήταν 5.100 δολάρια.

Οι πύραυλοι ήταν όλοι ίδιοι — κατασκευασμένοι στο ίδιο εργοστάσιο, από την ίδια εταιρεία στην Τουρκία. Η μόνη διαφορά ήταν η τιμή.

Ο Τούρκος κατασκευαστής, Arca Defense, προσέφερε τη χαμηλότερη προσφορά, υποδεικνύοντας πώληση απευθείας από το εργοστάσιο.

Ωστόσο, οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι η σύμβαση κατέληξε στον πλειοδότη, μια θυγατρική του Czechoslovak Group, μιας μεγάλης τσεχικής εταιρείας χαρτοφυλακίου. Αντί να αγοράσει απευθείας, η κυβέρνηση αποφάσισε να πληρώσει την τσεχική εταιρεία για να λειτουργήσει ως ενδιάμεσος.

Οι ελεγκτές δεν βρήκαν «καμία δικαιολογία για την απόφαση». Προηγούμενοι έλεγχοι είχαν προειδοποιήσει κατά της αγοράς μέσω μεσαζόντων. Η κυβέρνηση δεν ακολούθησε αυτή τη συμβουλή.

Η απόφαση πρόσθεσε περίπου 130 εκατομμύρια δολάρια στον λογαριασμό της Ουκρανίας για τους πυραύλους, σύμφωνα με ανάλυση των Times σχετικά με τις ανταγωνιστικές προσφορές που περιγράφονται στους ελέγχους.

Η σύμβαση για τον πυραύλο ήταν μία από τις πολλές ουκρανικές συμφωνίες που βοήθησαν στη μετατροπή του Τσεχοσλοβακικού Ομίλου σε μια παγκόσμια αμυντική υπερδύναμη. Η εταιρεία εισήχθη στο χρηματιστήριο φέτος, μετατρέποντας τον 33χρονο πλειοψηφικό μέτοχό της, Michal Strnad, στον πλουσιότερο κατασκευαστή όπλων στη λίστα δισεκατομμυριούχων του Forbes .

Ήταν η μεγαλύτερη αρχική δημόσια προσφορά που έγινε ποτέ στην αμυντική βιομηχανία. Η εταιρεία δήλωσε στους επενδυτές ότι επωφελήθηκε από έναν «υπερκύκλο» στρατιωτικών δαπανών από πολέμους στην Ευρώπη και αλλού. Το 2024, περισσότερο από το 40% των εσόδων της προήλθε από πωλήσεις που σχετίζονται με την Ουκρανία.

Ένας εκπρόσωπος του Czechoslovak Group, ο Andrej Cirtek, δήλωσε ότι οι ερωτήσεις σχετικά με τις προσφορές έπρεπε να απαντηθούν από την κυβέρνηση. Δεν υπάρχουν κατηγορίες στον έλεγχο ότι η εταιρεία έκανε κάτι λάθος. «Δεν συμμετέχουμε στις προτάσεις άλλων υποψηφίων και δεν έχουμε πρόσβαση στους εμπορικούς τους όρους, τις συμβατικές προϋποθέσεις ή την αξιολόγηση της αναθέτουσας αρχής», έγραψε σε email.

Παρά τις ανησυχίες των ελεγκτών, η Ουκρανία εξέτασε εκ νέου το ενδεχόμενο σύναψης σύμβασης με την Czechoslovak Group, αυτή τη φορά για να αντικαταστήσει το οπλοστάσιό της από Καλάσνικοφ με ένα μοντέλο τυφεκίου τσεχικής σχεδίασης, διαμετρήματος ΝΑΤΟ. Δεν έχει ανακοινωθεί καμία συμφωνία.

Ο εκπρόσωπος της εταιρείας δήλωσε ότι ο όμιλος διαφοροποιεί τις πωλήσεις σε ευρωπαϊκές χώρες και τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά η Ουκρανία παραμένει σημαντικός πελάτης.

Ένας Αμερικανός εργολάβος

Σε μια άλλη περίπτωση, σύμφωνα με τα αρχεία, η Ουκρανία προχώρησε με μια περίπλοκη αγορά όπλων παρά τα προειδοποιητικά σημάδια — μόνο και μόνο για να δει τη συμφωνία να καταρρέει.

Το 2024, η Υπηρεσία Προμηθειών Άμυνας ήθελε να αγοράσει πυραύλους σοβιετικού τύπου από έναν Σέρβο κατασκευαστή. Λόγω της φιλορωσικής πολιτικής της Σερβίας, η Ουκρανία βασίστηκε σε μια αλυσίδα μεσαζόντων για να προμηθευτεί τους πυραύλους.

Η κυβέρνηση σύναψε σύμβαση με μια ουκρανική κρατική εταιρεία εμπορίας όπλων, την Spetstechnoexport. Η εταιρεία είχε ιστορικό ανεκπλήρωτων συμβάσεων, ανέφεραν οι ελεγκτές.

Οι αρχές κατά της διαφθοράς είχαν επίσης ανακοινώσει δημόσια ότι ερευνούσαν πρώην στελέχη εταιρειών για πιθανή υπεξαίρεση και ξέπλυμα χρήματος, σύμφωνα με το HACC Decided, μια πλατφόρμα που αναπτύχθηκε από την Transparency International Ukraine και παρακολουθεί υποθέσεις διαφθοράς υψηλού προφίλ.

Η Spetstechnoexport δεν διέθετε επίσης σερβική άδεια εξαγωγής για τους πυραύλους, έγραψαν οι ελεγκτές. Αντί για άδεια, η εταιρεία υπέβαλε «εγγυητική επιστολή» από την ουκρανική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών, όπως διαπίστωσαν οι ελεγκτές. Οι ελεγκτές δήλωσαν ότι η προτιμησιακή μεταχείριση δεν είχε νομική δικαιολόγηση και έλαβε χώρα παρά το ιστορικό αθετήσεων υποχρεώσεων της εταιρείας.

Η Spetstechnoexport συνεργάστηκε με μια αμερικανική εταιρεία όπλων, την Regulus Global. Η εταιρεία, την οποία διοικεί ο πρώην χρηματιστής της Merrill Lynch, Ουίλιαμ Σομεριντάικ Jr., είχε ιστορικό εφοδιασμού του ουκρανικού στρατού, καθώς και των ανταρτών που υποστηρίζονται από τις ΗΠΑ στη Συρία. Αλλά αυτή η συμφωνία θα ήταν ιδιαίτερα περίπλοκη.

Η σύμβαση ήταν μεταξύ πολλών μεταξύ της Regulus και της Spetstechnoexport, συνολικής αξίας 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων, που προορίζονταν για τη διοχέτευση όπλων στην εμπόλεμη ζώνη. Ο Σομεριντάικ, σε συνέντευξή του, δήλωσε ότι η συνεργασία είχε παραδώσει κρίσιμα όπλα που ωφέλησαν την άμυνα της Ουκρανίας και την αμερικανική εξωτερική πολιτική.

Η συμφωνία για τον πυραύλο, ωστόσο, άρχισε να καταρρέει.

Ο τότε υπουργός Άμυνας, Ρουστέμ Ούμεροφ, ήθελε να αποκλείσει τους μεσάζοντες από τις επιχειρήσεις όπλων της Ουκρανίας κατά τη διάρκεια του πολέμου. Ζήτησε από την Regulus να συνεργαστεί απευθείας με την κυβερνητική υπηρεσία προμηθειών, ουσιαστικά αποκλείοντας την Spetstechnoexport.

Η συμφωνία ναυάγησε και στις αρχές του 2025, η Spetstechnoexport είχε γίνει ο μεγαλύτερος οφειλέτης προς τον οργανισμό αγορών όπλων, με περισσότερες ανεκπλήρωτες συμβάσεις από οποιονδήποτε άλλο προμηθευτή, σύμφωνα με τους ελεγκτές.

Ως αποτέλεσμα, η ουκρανική κυβέρνηση μήνυσε την Spetstechnoexport για πρόστιμα και τόκους καθυστέρησης. Η Spetstechnoexport, με τη σειρά της, απαίτησε χρήματα από την Regulus.

Ο Σομεριντάικ είπε ότι η εταιρεία του δεν έκανε τίποτα κακό και απλώς «παγιδεύτηκε στη μέση» μιας αναστάτωσης στις δημόσιες συμβάσεις στην Ουκρανία.

topontiki.gr