Η χθεσινή ένταση του φαινομένου της αφρικανικής σκόνης, που οδήγησε στο κλείσιμο σχολείων σε ολόκληρη την Κρήτη, δημιούργησε ανησυχία σε πολλούς κατοίκους — όχι μόνο για τη σκόνη καθαυτή, αλλά και για το ενδεχόμενο μεταφοράς τοξικών ουσιών από τον πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Ο Μιχάλης Λαζαρίδης, Καθηγητής Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης και Κλιματικής Αλλαγής στο Πολυτεχνείο Κρήτης, μίλησε στον «Αγώνα της Κρήτης» και εξήγησε γιατί, κατά την εκτίμησή του, αυτός ο φόβος δεν δικαιολογείται — ενώ παράλληλα περιέγραψε την πραγματική σοβαρότητα του φαινομένου της σκόνης.

Ο καθηγητής Λαζαρίδης τοποθέτησε πρώτα το μέγεθος του χθεσινού φαινομένου σε αριθμούς. Η συγκέντρωση σωματιδίων είχε φτάσει σχεδόν στα 3.500 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο, ενώ το όριο επιφυλακής βρίσκεται στα 50. «3.500 σε σχέση με τα 50 — καταλαβαίνετε ότι είναι τουλάχιστον 70 φορές παραπάνω», σημείωσε.

Αυτό σημαίνει ότι το φαινόμενο ήταν επιβλαβές όχι μόνο για άτομα με αναπνευστικά ή καρδιολογικά προβλήματα, αλλά για τον γενικό πληθυσμό. Ο καθηγητής χαρακτήρισε λογική την απόφαση των αντιπεριφερειών να κλείσουν τα σχολεία, σημειώνοντας ότι σε τέτοιες συγκεντρώσεις «δεν θα πρέπει να κυκλοφορεί σε εξωτερικό χώρο ο άνθρωπος που έχει κάποιο πρόβλημα υγείας» και ότι τα παιδιά «δεν θα πρέπει να κάνουν αθλοπαιδιές» σε εξωτερικούς χώρους.

Ο φόβος: Μεταφέρεται η ρύπανση του πολέμου;

Το ερώτημα που απασχόλησε πολλούς Κρητικούς ήταν διαφορετικό: πέρα από τη φυσική σκόνη της Σαχάρας, είναι πιθανό να μεταφέρονται ουσίες από τους βομβαρδισμούς στη Βηρυτό και τον νότιο Λίβανο;

Ο καθηγητής Λαζαρίδης ήταν καθησυχαστικός, αν και επιφυλακτικός. «Δεν πιστεύω ότι θα επηρεάσει σε βαθμό που να είναι ανιχνεύσιμο, αλλά και να υπάρχει κάποιο πρόβλημα για την υγεία», δήλωσε. «Αυτή είναι η δική μου εκτίμηση.»

Για να εξηγήσει τη λογική πίσω από αυτή την εκτίμηση, χρησιμοποίησε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: «Όταν είχε γίνει το ατύχημα στη Φουκουσίμα στην Ιαπωνία, ραδιενεργά στοιχεία μετρήθηκαν και στην Ελλάδα — σε πολύ χαμηλές όμως συγκεντρώσεις. Δηλαδή, πήγε, έκανε όλο τον Ειρηνικό, πέρασε τις Ηνωμένες Πολιτείες, όλο τον Ατλαντικό και ήρθε εδώ. Αλλά σε συγκεντρώσεις που δεν έχουν κάποιο θέμα για τη δημόσια υγεία. Πάρα πολύ χαμηλές — αλλά απλώς έχουμε τη δυνατότητα εμείς να μετρήσουμε ακόμη και τόσο χαμηλές συγκεντρώσεις.»

Ωστόσο, δεν απέκλεισε εντελώς τη θεωρητική δυνατότητα. Ανέφερε ως παράδειγμα ότι αν υπήρχαν μεγάλα διυλιστήρια — στη Λιβύη, για παράδειγμα — και μεταφερόταν ρύπανση, θα μπορούσε «να επηρεάσει λίγο» την Κρήτη. Αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση — βομβαρδισμοί σε περιοχές του Λιβάνου — «οι συγκεντρώσεις είναι πάρα πολύ μικρές» και στο πλαίσιο μιας επιστημονικής μελέτης «κάτι μπορεί να είναι ανιχνεύσιμο», χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.

Σε ακραία σενάρια, σημείωσε, «κάποιος πρέπει να το δει», αλλά στην τρέχουσα κατάσταση η εκτίμησή του παραμένει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος.

Αυξάνεται η συχνότητα; Τι δείχνουν τα στοιχεία

Ο δημοσιογράφος έθεσε ένα ερώτημα που απασχολεί πολλούς: αυξάνεται η συχνότητα του φαινομένου σε σχέση με παλαιότερες δεκαετίες; Συνδέεται με την κλιματική κρίση;

Η απάντηση του καθηγητή Λαζαρίδη ήταν ενδιαφέρουσα — και αντίθετη από ό,τι πολλοί θα περίμεναν. «Όχι, δεν πιστεύω», δήλωσε. Σύμφωνα με ανάλυση που έχει πραγματοποιήσει το Πολυτεχνείο Κρήτης για τα τελευταία 15-20 χρόνια, «κάθε χρονιά παρουσιάζονται πολλά επεισόδια — κάποια πιο έντονα από άλλα». Η Κρήτη δέχεται «περίπου 40 με 50 επεισόδια τη χρονιά», τα περισσότερα εκ των οποίων δεν είναι τόσο έντονα ώστε να προκαλούν ανησυχία, κυρίως κατά την περίοδο της άνοιξης.

Ερωτηθείς αν υπάρχει σημαντική διαφορά σε σχέση με τη δεκαετία του ’80 ή του ’90, ο Λαζαρίδης απάντησε: «Για τα 15-20 χρόνια, δεν υπάρχει κάποια μεγάλη αλλαγή. Είναι περίπου συν πλην 15-20%, το οποίο είναι μέσα στη μεταβλητότητα που υπάρχει ανά χρονιά. Δεν είναι κάτι που θα μας κάνει να ανησυχήσουμε.»

Μεταξύ φόβου και επιστήμης

Η χθεσινή ένταση του φαινομένου — μια από τις μεγαλύτερες των τελευταίων ετών — συνδυάστηκε με τον φόβο που δημιουργεί ο πόλεμος λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα νοτιοανατολικά. Η αντίδραση του κόσμου δεν ήταν παράλογη: σε μια εποχή πολέμων, κλιματικής αβεβαιότητας και πληροφοριακού θορύβου, τα ερωτήματα σχετικά με τη σύνδεση αυτών των φαινομένων είναι θεμιτά.

Η απάντηση της επιστήμης, όπως τη διατύπωσε ο καθηγητής Λαζαρίδης, είναι ταυτόχρονα καθησυχαστική και ρεαλιστική: το πραγματικό πρόβλημα υγείας δεν προέρχεται από τον πόλεμο αλλά από την ίδια τη σκόνη — η οποία, στα 3.500 μικρογραμμάρια, αποτελεί από μόνη της σοβαρή απειλή. Και αυτή η απειλή δεν χρειάζεται πόλεμο για να υπάρξει.