Μια δραματική μεταβολή στις κοινωνικές συνήθειες των Αμερικανών, και κυρίως της νεολαίας, καταγράφουν τα στοιχεία των τελευταίων δύο δεκαετιών, αποκαλύπτοντας μια γενιά που αποσύρεται από τον φυσικό κόσμο. Η κατακόρυφη πτώση της συμμετοχής σε κοινωνικές εκδηλώσεις και πάρτι δεν αποτελεί πλέον μια απλή αλλαγή στον τρόπο διασκέδασης, αλλά εξελίσσεται σε μια βαθιά κρίση μοναξιάς με σοβαρές προεκτάσεις στην ψυχική υγεία και τη γνωστική ανάπτυξη των νέων.

Η παρακμή της κοινωνικοποίησης δεν είναι κεραυνός εν αιθρία, αλλά η επιτάχυνση μιας τάσης που είχε επισημανθεί ήδη από τις αρχές του αιώνα. Το 2000, ο Ρόμπερτ Πάτναμ του Χάρβαρντ προειδοποιούσε με το βιβλίο του Bowling Alone για τη διάβρωση του «κοινωνικού κεφαλαίου». Τότε, πολλοί έσπευσαν να τον διαψεύσουν, ποντάροντας στην υπόσχεση του διαδικτύου ως ενός μέσου που θα έφερνε την ανθρωπότητα πιο κοντά.

Ωστόσο, τα δεδομένα των τελευταίων είκοσι ετών δικαιώνουν τις πιο σκοτεινές προβλέψεις. Το 2003, ο μέσος Αμερικανός αφιέρωνε τρεις ώρες τον μήνα σε πάρτι και κοινωνικές συναναστροφές. Σήμερα, ο χρόνος αυτός έχει συρρικνωθεί στα 90 λεπτά. Η πτώση αυτή, που αγγίζει το 50% για τον γενικό πληθυσμό, λαμβάνει τρομακτικές διαστάσεις στις ηλικίες 15 έως 24 ετών, όπου η μείωση της κοινωνικής δραστηριότητας φτάνει το 70%. Πρόκειται για μια «ύφεση πάνω στην ύφεση», μια δεύτερη φάση απόσυρσης από τον φυσικό κόσμο που απειλεί να αφήσει μόνιμα ίχνη στη συλλογική ψυχολογία.

Η ψευδαίσθηση της σύνδεσης πίσω από το γυαλί

Η απάντηση στο ερώτημα πού διοχετεύεται ο χρόνος που χάθηκε από τις ζωντανές συναντήσεις βρίσκεται στις οθόνες. Οι νέοι σήμερα περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους βυθισμένοι σε βιντεοπαιχνίδια, τηλεοπτικές σειρές και μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Παρά την ονομασία τους, όμως, τα social media φαίνεται πως έχουν πάψει να εξυπηρετούν την κοινωνική αλληλεπίδραση. Πρόσφατα έγγραφα της Meta προς την Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου (FTC) αποκαλύπτουν ότι το 90% του χρόνου που δαπανάται στο Facebook και το Instagram αφορά την παρακολούθηση βίντεο και όχι την επικοινωνία με φίλους.

Η κοινωνική δικτύωση έχει μεταλλαχθεί σε μια μορφή ψηφιακής τηλεόρασης, όπου ο χρήστης παραμένει παθητικός θεατής ξένων ζωών. Αυτή η «κατάρα της ευκολίας», όπως την περιγράφουν κοινωνιολόγοι, επιτρέπει στον καθένα να εργάζεται, να παραγγέλνει φαγητό και να ψυχαγωγείται χωρίς να βγάλει ποτέ τις πυτζάμες του. Όμως, αυτή η άνεση συνοδεύεται από ένα βαρύ τίμημα: οι δραστηριότητες που είναι οι πιο βολικές αποδεικνύονται συχνά οι λιγότερο ουσιώδεις, ενώ ο χρόνος εκτός σπιτιού και η τριβή με άλλους ανθρώπους παραμένουν οι βασικοί πυλώνες μιας ζωής με νόημα.

Το δίλημμα της ασφάλειας και η κρίση ψυχικής υγείας

Μια επιφανειακή ανάγνωση των στατιστικών θα μπορούσε να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι οι σημερινοί έφηβοι είναι η πιο «φρόνιμη» γενιά στην ιστορία. Πίνουν λιγότερο αλκοόλ, κάνουν λιγότερη χρήση ναρκωτικών, βγάζουν αργότερα δίπλωμα οδήγησης και αποφεύγουν τους κινδύνους που συνόδευαν την εφηβεία των προηγούμενων δεκαετιών. Στο κενό, αυτό θα ήταν μια εξαιρετική είδηση.

Ωστόσο, η μείωση των ριψοκίνδυνων συμπεριφορών συνέπεσε με μια εκρηκτική άνοδο στα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής. Ο καθηγητής Σκοτ Γκάλογουεϊ επισημαίνει με μια δόση χιούμορ αλλά και κυνισμού ότι ο κίνδυνος για το συκώτι ενός 25χρονου από το αλκοόλ ωχριά μπροστά στον κίνδυνο της κοινωνικής απομόνωσης. Η «μοναχική» εφηβεία στερεί από τους νέους το «εξωσκελετό» που προσφέρουν οι εμπειρίες του πραγματικού κόσμου —ακόμα και εκείνες που περιλαμβάνουν λάθη ή απογοητεύσεις.

Κοινωνική έναντι Φυσικής Κατάστασης

Η αντιμετώπιση αυτής της κρίσης απαιτεί, σύμφωνα με τους ειδικούς, μια αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την κοινωνικοποίηση. Η έννοια της «κοινωνικής ευεξίας» (social fitness) είναι ανάλογη της φυσικής κατάστασης. Όπως οι μύες ατροφούν χωρίς άσκηση, έτσι και οι κοινωνικές δεξιότητες φθίνουν όταν αποφεύγεται η τριβή με τους άλλους. Η κοινωνική αγχώδης διαταραχή μπορεί να γίνει μια «ψυχολογική φυλακή» αν ο ασθενής σταματήσει να εξασκείται στην επικοινωνία, καθιστώντας κάθε επόμενη συνάντηση ακόμα πιο επώδυνη.

Η λύση ίσως βρίσκεται στην αντιμετώπιση της κοινωνικής επαφής ως μιας απαραίτητης «άσκησης» που πρέπει να προγραμματίζεται, όπως ακριβώς μια επίσκεψη στο γυμναστήριο. Για τους γονείς, η πρόκληση είναι ακόμα μεγαλύτερη: πρέπει να μάθουν πότε να σταματούν να προστατεύουν τα παιδιά τους. Ο υπερπροστατευτισμός των τελευταίων ετών, που αντικατέστησε την ελευθερία των περασμένων δεκαετιών, φαίνεται πως έχει εγκλωβίσει τους νέους σε μια φούσκα που τους στερεί τη δυνατότητα να αναπτυχθούν ως ολοκληρωμένοι ενήλικες.

Η βιολογική αξία της σύνδεσης

Η σημασία της κοινωνικοποίησης υπερβαίνει την ψυχική ευφορία, αγγίζοντας τα όρια της βιολογικής επιβίωσης. Πρόσφατες έρευνες του Πανεπιστημίου Northwestern έδειξαν ότι οι λεγόμενοι «superagers» —άνθρωποι ογδόντα ετών με μνήμη πενηντάχρονων— έχουν ως κοινό χαρακτηριστικό τους ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς. Η αλληλεπίδραση στον φυσικό κόσμο φαίνεται πως προστατεύει τους νευρώνες και δρα προληπτικά ενάντια στην άνοια και το Αλτσχάιμερ.

Σε έναν κόσμο που η τεχνολογία προσφέρει αμέτρητες αφορμές για απομόνωση, η συνειδητή επιλογή της εξόδου και της συνάντησης δεν είναι απλώς μια μορφή διασκέδασης, αλλά μια κρίσιμη επένδυση στην υγεία και τη μακροζωία. Το πάρτι μπορεί να πέθανε για κάποιους, αλλά η ανάγκη για ανθρώπινη επαφή παραμένει πιο ζωντανή και αναγκαία από ποτέ.