Το Ελαφονήσι κατατάσσεται 2ο παγκοσμίως και 1ο στην Ευρώπη στα Travellers’ Choice Awards – Best of the Best Beaches 2026 του Tripadvisor, ενώ ο Μπάλος βρίσκεται στην 3η θέση παγκοσμίως, σύμφωνα με κοινό δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι Δήμοι Κισσάμου και Καντάνου-Σελίνου. Οι δύο Δήμοι επισημαίνουν ότι αυτή η νέα διεθνής διάκριση αποτελεί σημαντική αναγνώριση για την Κρήτη και ολόκληρη την Ελλάδα, δημιουργεί όμως και μεγάλη ευθύνη για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

Οι διακρίσεις αυτές ξεπερνούν τα διοικητικά όρια των δύο Δήμων. Το Ελαφονήσι και ο Μπάλος είναι δύο προορισμοί παγκόσμιας αναγνωρισιμότητας που συμβάλλουν καθοριστικά στην τουριστική εικόνα της Κρήτης και της Ελλάδας. Όπως σημειώνουν ο Δήμαρχος Κισσάμου Γιώργος Μυλωνάκης και ο Δήμαρχος Καντάνου-Σελίνου Αντώνιος Κων. Περράκης, αυτή η επιτυχία δημιουργεί την ανάγκη να προστατευτεί αυτό που ολόκληρος ο κόσμος έρχεται να γνωρίσει.

Τα τελευταία χρόνια οι δύο Δήμοι επέλεξαν συνειδητά έναν δύσκολο και απαιτητικό δρόμο, με προτεραιότητα την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και με βάση την επιστημονική τεκμηρίωση. Προχώρησαν σε αποφάσεις που περιόρισαν σημαντικά την εκμετάλλευση της περιοχής, αναλαμβάνοντας το πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό κόστος που αυτές συνεπάγονταν.

Από το 2023 ο αριθμός των ομπρελών που διαχειρίζονται οι δύο Δήμοι περιορίστηκε δραστικά, από 1.000 σε μόλις 200. Η πρόσβαση τροχοφόρων στη Ζώνη Προστασίας της Φύσης απαγορεύθηκε, με τοποθέτηση μπάρας ελέγχου στο τέλος της ασφαλτοστρωμένης δημοτικής οδού και φύλαξη 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, 365 ημέρες τον χρόνο, αποκλειστικά από ίδιους πόρους. Αντικαταστάθηκαν τα παλαιά πλέγματα με νέες περιφράξεις για την προστασία των αμμοθινών και των κέδρων, τοποθετήθηκε ενημερωτική σήμανση για τα προστατευόμενα είδη και τη διαφύλαξη της χαρακτηριστικής ροζ άμμου, οργανώθηκε η ανακύκλωση και τα συνεργεία του Δήμου φροντίζουν καθημερινά για την καθαριότητα της περιοχής.

Παράλληλα, οι δύο Δήμοι έδωσαν σημαντικές θεσμικές και νομικές μάχες. Υπερασπίστηκαν ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας το πλαίσιο προστασίας και την απαγόρευση εισόδου οχημάτων, προάσπισαν τον δασικό χαρακτήρα της έκτασης απέναντι σε αντιρρήσεις ιδιωτικής εταιρείας και, κατά τη διαβούλευση της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης, διεκδίκησαν και πέτυχαν τον διπλασιασμό της έκτασης της Ζώνης Προστασίας της Φύσης.

Η ευθύνη για τη διαχείριση μιας προστατευόμενης περιοχής όπως το Ελαφονήσι, ωστόσο, δεν ανήκει μόνο στους δύο Δήμους. Με τον ν. 4685/2020 η Πολιτεία δημιούργησε τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής – ΟΦΥΠΕΚΑ, ως τον κεντρικό φορέα συντονισμού της διακυβέρνησης και διαχείρισης του φυσικού περιβάλλοντος και των προστατευόμενων περιοχών της χώρας. Ο ρόλος του περιλαμβάνει επιστημονική παρακολούθηση, εκπόνηση μελετών, εποπτεία, συμμετοχή στην κατάρτιση και εφαρμογή σχεδίων διαχείρισης και υποστήριξη των αποφάσεων που είναι αναγκαίες για την προστασία τους.

Για το Ελαφονήσι, ο ίδιος ο ΟΦΥΠΕΚΑ προχώρησε στην ανάθεση ειδικού έργου για την «Εκπόνηση σχεδίων διαχείρισης για τη ρύθμιση των δραστηριοτήτων αναψυχής σε περιοχές της Δυτικής Κρήτης». Το έργο αφορά συγκεκριμένα το Ελαφονήσι, τα Φαλάσαρνα και τον Μπάλο–Γραμβούσα και έχει ως αντικείμενο το κρίσιμο ζήτημα του πώς και μέχρι ποιο σημείο μπορούν να αναπτύσσονται δραστηριότητες αναψυχής σε αυτά τα εξαιρετικά ευαίσθητα οικοσυστήματα. Η μελέτη έχει ολοκληρωθεί, όμως οι Δήμοι Καντάνου-Σελίνου και Κισσάμου, παρότι έχουν ζητήσει επισήμως από τις 26 Μαΐου να λάβουν το σύνολο των παραδοτέων της, μέχρι σήμερα δεν έχουν λάβει καμία ανταπόκριση από τον ΟΦΥΠΕΚΑ.

Παράλληλα, παραμένει σε εκκρεμότητα η Μελέτη Φέρουσας Ικανότητας Επισκεπτών, την οποία, ως αρμόδιος φορέας διαχείρισης, ο ΟΦΥΠΕΚΑ οφείλει να υλοποιήσει. Η μελέτη είναι κρίσιμη για τον επιστημονικό προσδιορισμό του μέγιστου επιτρεπόμενου αριθμού επισκεπτών, καθώς και των εγκαταστάσεων που μπορεί να φιλοξενήσει η παραλία του Ελαφονησίου και η απέναντι ακτή της Βουλισμένης.

Σε θεσμικό επίπεδο παραμένει επίσης η ολοκλήρωση της διαδικασίας από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την έκδοση του προβλεπόμενου Προεδρικού Διατάγματος, ώστε οι ζώνες, οι χρήσεις και οι όροι προστασίας του Ελαφονησίου να αποκτήσουν μόνιμη και δεσμευτική ισχύ.

Το Ελαφονήσι δεν έχει απεριόριστες αντοχές, προειδοποιούν οι δύο Δήμαρχοι. Η εμπειρία άλλων παγκόσμιων προορισμών έχει δείξει ότι, όταν η εκμετάλλευση ξεπερνά τα όρια που μπορεί να αντέξει ένας τόπος, υποβαθμίζεται σταδιακά το ίδιο το φυσικό περιβάλλον που δημιούργησε την αξία του. Στο Ελαφονήσι υπάρχει ακόμη η δυνατότητα να προληφθεί αυτή η εξέλιξη.

Οι δύο Δήμοι έχουν ήδη αναλάβει το μέρος της ευθύνης που τους αναλογεί, ακόμη και όταν αυτό είχε κόστος. Η ολοκλήρωση της προσπάθειας προϋποθέτει πλέον την ενεργοποίηση όλων των αρμόδιων φορέων και την άσκηση των αρμοδιοτήτων που ο καθένας έχει. Η παγκόσμια αναγνώριση του Ελαφονησίου είναι μια μεγάλη επιτυχία για την Κρήτη και την Ελλάδα, όμως η διαφύλαξή του είναι ακόμη μεγαλύτερη ευθύνη.

Τα ίδια αφορούν εξίσου τον Μπάλο, τη Γραμβούσα και τα Φαλάσαρνα, περιοχές του Δικτύου Natura 2000 που ανήκουν διοικητικά στον Δήμο Κισσάμου και αντιμετωπίζουν αντίστοιχες πιέσεις. Η ανάγκη είναι κοινή: η διεθνής αναγνώριση αυτών των μοναδικών προορισμών να συνοδεύεται από την προστασία που απαιτεί η φυσική τους αξία.