Τον Ιούλιο του 2015, την ώρα που η Ελλάδα βίωνε την πιο δραματική κορύφωση της οικονομικής της κρίσης, μια ιδιωτική ανταλλαγή μηνυμάτων μεταξύ δύο εκ διαμέτρου αντίθετων προσωπικοτήτων ερχόταν να αμφισβητήσει την επίσημη αφήγηση των δανειστών. Η πρόσφατη διαρροή αρχείων που συνδέονται με τον Τζέφρεϊ Επστάιν αποκαλύπτει μια συνομιλία με τον Νόαμ Τσόμσκι, η οποία φωτίζει τους μηχανισμούς της ελληνικής «διάσωσης» όχι ως μια επιχείρηση αλληλεγγύης, αλλά ως μια σύνθετη άσκηση προστασίας του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος.

Στο κλίμα της αβεβαιότητας που επικρατούσε το καλοκαίρι του 2015, με το δημοψήφισμα και την απειλή του Grexit να κυριαρχούν στην παγκόσμια ατζέντα, ο κορυφαίος διανοητής Νόαμ Τσόμσκι έθετε το ζήτημα της δομικής φύσης των μνημονίων. Μέσα από την αλληλογραφία του με τον χρηματιστή Τζέφρεϊ Επστάιν, ο Τσόμσκι παρέθετε την ανάλυση του καθηγητή Μαρκ Μπλάιθ στο Foreign Affairs, η οποία αποδομούσε τον ρόλο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF).

Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανταλλάχθηκαν, από τα περίπου 230 δισεκατομμύρια ευρώ που εκταμιεύθηκαν προς την Αθήνα, μόλις τα 27 δισεκατομμύρια διοχετεύθηκαν στην υποστήριξη των πραγματικών λειτουργιών του ελληνικού κράτους. Το υπόλοιπο 90% των πόρων φαίνεται πως παρέκαμψε πλήρως την ελληνική οικονομία. Η ανάλυση καταδεικνύει ότι το 65% των δανείων κατευθύνθηκε απευθείας προς τις κεντρικές τράπεζες της Ευρώπης για την εξυπηρέτηση τόκων και την ανακεφαλαιοποίηση ιδρυμάτων, καθιστώντας την Ελλάδα έναν «αγωγό» (conduit) για την επιστροφή κεφαλαίων στο κέντρο της Ευρωζώνης.

Το τραπεζικό σύστημα ως «Χώρα των Θαυμάτων»

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η οπτική του Τζέφρεϊ Επστάιν, ο οποίος, από τη θέση του βαθύ γνώστη του χρηματοπιστωτικού κόσμου, επιβεβαίωνε τις παρατηρήσεις του Τσόμσκι. Στις 31 Ιουλίου 2015, ο Επστάιν περιέγραφε τη λειτουργία του τραπεζικού συστήματος με όρους που παραπέμπουν στην «Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων», κάνοντας λόγο για μια κυκλική λογιστική διαδικασία που αποτρέπει την παραδοχή της χρεοκοπίας (default).

Όπως εξηγούσε ο Επστάιν, οι τράπεζες αποτιμούν τα περιουσιακά τους στοιχεία με βάση το ύψος των δανείων που έχουν χορηγήσει και όχι με βάση τη διαθέσιμη ρευστότητα.

Σε περιπτώσεις αδυναμίας αποπληρωμής, τα ιδρύματα συχνά δανείζουν επιπλέον κεφάλαια στον οφειλέτη, τα οποία επιστρέφουν άμεσα στην τράπεζα ως πληρωμή τόκων. Αυτή η πρακτική επιτρέπει στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να καταγράφουν κέρδη και να αποφεύγουν τις διαγραφές χρεών (write-offs) που θα έπλητταν τους ισολογισμούς τους.

Ο Επστάιν χαρακτήριζε τη διαδικασία αυτή ως μια «μυθοπλασία» (fiction), όπου η μεταφορά χρημάτων από τη μία τσέπη στην άλλη δημιουργεί μια τεχνητή εικόνα φερεγγυότητας.

Η σύγκλιση των αντιθέτων και ο στιγματισμός ενός λαού

Η αλληλογραφία αναδεικνύει μια σπάνια σύγκλιση μεταξύ ενός εκπροσώπου του παγκόσμιου πλούτου και ενός δριμύ επικριτή του συστήματος. Και οι δύο πλευρές συμφωνούσαν ότι η ελληνική κρίση δεν ήταν το αποτέλεσμα ενός «διεφθαρμένου» ή «ράθυμου» λαού, όπως συχνά παρουσιαζόταν στον δημόσιο λόγο της Βόρειας Ευρώπης. Αντιθέτως, τα μηνύματα υποδεικνύουν ότι η σκληρή λιτότητα και το «πικρό φάρμακο» (κατά την Άνγκελα Μέρκελ) που επιβλήθηκε στην ελληνική κοινωνία να πιει, λειτούργησαν ως το απαραίτητο τίμημα για τη διατήρηση του ευρωπαϊκού τραπεζικού πυρήνα, κυρίως των γερμανικών και γαλλικών τραπεζών και ουδεμία σχέση είχαν με τη διάσωση της Ελλάδας.

Η αποκάλυψη αυτών των συνομιλιών, δέκα χρόνια μετά την κορύφωση των γεγονότων, προσφέρει μια νέα οπτική στις δομικές αδυναμίες της Ευρωζώνης. Η παραδοχή ότι η «διάσωση» αφορούσε πρωτίστως τους δανειστές και όχι τον δανειζόμενο, αποτελεί μια σοβαρή υπενθύμιση των μηχανισμών που διέπουν τη διαχείριση των κρατικών χρεών.

Ο απόηχος μιας συστημικής επιλογής

Η συζήτηση μεταξύ Επστάιν και Τσόμσκι υπογραμμίζει ότι πίσω από τους στεγνούς αριθμούς και τις πολιτικές που επηρέασαν τις ζωές εκατομμυρίων πολιτών, κρύβονταν σύνθετες λογιστικές επιλογές σχεδιασμένες να προστατεύσουν το status quo.

Για να διατηρηθούν τα κέρδη των λίγων πρώτα στιγματίστηκε ως τεμπέλης και απατεώνας και μετά καταδικάστηκε ένας ολόκληρος λαός.

Σήμερα, η ανασκόπηση αυτών των δεδομένων δεν αποτελεί μόνο μια ιστορική καταγραφή, αλλά και μια αφορμή για αναστοχασμό για τη στάση της Ευρώπης πάνω στο δρόμα του ελληνικού λαού αλλά και των εγχώριων πολιτικών δυνάμεων, που κάποιες αντιστάθηκαν και υπέκυψαν αλλά άλλες έσπευσαν να σφιχταγκαλιαστούν με τους εκπροσώπους του ξένου τραπεζικού κεφαλαίου ενάντια στα συμφέροντα του ελληνικού λαού.

Διαβάστε την ανταλλαγή μηνυμάτων πάνω στην ελληνική οικονομική κρίση μεταξύ Τζέφρεϊ Επστάιν και Νοάμ Τσόμσκι πατώντας ΕΔΩ.