Σε μια ιστορική απόφαση για τον κλάδο των μέσων ενημέρωσης και την κοινωνία της πληροφορίας, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΔΕΕ) έκρινε ότι τα 27 κράτη – μέλη έχουν το δικαίωμα – βάσει της κείμενης ευρωπαϊκής νομοθεσίας – να επιβάλουν σε τεχνολογικούς κολοσσούς την καταβολή «δίκαιης αμοιβής» σε ειδησεογραφικούς οργανισμούς ως αποζημίωση για την αναπαραγωγή και εκμετάλλευση δημοσιογραφικού περιεχομένου από ψηφιακές πλατφόρμες.

Οριστική και δεσμευτική εντός της ΕΕ, η απόφαση έρχεται εν μέσω σφοδρής διαμάχης μεταξύ μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας από τη μια πλευρά, εκδοτών και δημιουργών από την άλλη σχετικά με τα πνευματικά δικαιώματα και τη χρήση περιεχομένου τους για σκοπούς που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την εκπαίδευση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης. Ελήφθη, δε, στο πλαίσιο δικαστικής διαμάχης της Meta – μητρικής εταιρείας εφαρμογών όπως το Facebook και το Instagram – με την ιταλική Ρυθμιστική Αρχή Τηλεπικοινωνιών (AGCOM).

Στην αγωγή της, η Meta χαρακτήριζε παραβίαση «του ευρωπαϊκού πλαισίου» την ιταλική νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων, βάσει της οποίας η AGCOM έχει την εξουσία: α) να ζητεί από τις ψηφιακές πλατφόρμες δεδομένα επισκεψιμότητας και διαφήμισης που σχετίζονται με περιεχόμενο ειδήσεων, για τον υπολογισμό της «δίκαιης αμοιβής», β) να παρεμβαίνει σε διαπραγματεύσεις μεταξύ εκδοτών και πλατφορμών, και γ) να επιβάλλει πρόστιμα σε πλατφόρμες που δεν συμμορφώνονται με τις εντολές της. Κατόπιν παραπομπής της υπόθεσης από ιταλικό δικαστήριο, το ΔΕΕ έκρινε ότι τέτοιοι εθνικοί μηχανισμοί είναι πλήρως συμβατοί με την ευρωπαϊκή Οδηγία για τα πνευματικά δικαιώματα στην ψηφιακή ενιαία αγορά.

Aμοιβή

Αποφάνθηκε ότι «το δικαίωμα δίκαιης αμοιβής των εκδοτικών επιχειρήσεων είναι συμβατό με το Δίκαιο της Ενωσης, υπό την προϋπόθεση ότι η αμοιβή αυτή αποτελεί το οικονομικό αντάλλαγμα για την άδεια χρήσης των δημοσιεύσεών τους στο Διαδίκτυο». «Οι εκδοτικές επιχειρήσεις πρέπει να μπορούν να αρνούνται αυτή την άδεια ή να την παραχωρούν δωρεάν», προστίθεται στην απόφαση, που εκδόθηκε την Τρίτη στο Λουξεμβούργο.

Σε διαφορετική περίπτωση, το ΔΕΕ χαρακτηρίζει «αιτιολογημένες» την απαγόρευση στις ψηφιακές πλατφόρμες να περιορίζουν την ορατότητα περιεχομένου κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων (ως μοχλό πίεσης) και την υποχρέωσή τους να παρέχουν τα απαραίτητα δεδομένα για τον υπολογισμό του ύψους της αποζημίωσης. Αυτά, «στο μέτρο που συμβάλλουν στους στόχους του Δικαίου της Ενωσης για διασφάλιση της ορθής και δίκαιης λειτουργίας της αγοράς πνευματικών δικαιωμάτων και επιτρέπουν στις εκδοτικές επιχειρήσεις να ανακτήσουν τις επενδύσεις τους», παρατηρεί. Από την άλλη πλευρά, τονίζει το ΔΕΕ, «δεν μπορεί να απαιτείται καμία πληρωμή από παρόχους που δεν χρησιμοποιούν αυτές τις δημοσιεύσεις».

«Η Ευρωπαϊκή Δικαιοσύνη αναγνωρίζει τον βαθύ αντίκτυπο των ψηφιακών τεχνολογιών στον τομέα των μέσων ενημέρωσης», σχολιάζει η ισπανική εφημερίδα «El Pais». «Θεωρεί δε ιδιαίτερα σημαντικές αυτές τις μεταβολές για τον έντυπο Τύπο, με “δραστική πτώση των εσόδων των εκδοτικών επιχειρήσεων που απειλούν το οικονομικό τους μοντέλο”», επισημαίνει.

«Η απόφαση αυτή αναγνωρίζει την οικονομική πραγματικότητα ότι οι εκδότες δεν μπορούν να διαπραγματευτούν επί ίσοις όροις με τις κυρίαρχες ψηφιακές πλατφόρμες χωρίς διαφάνεια, πρόσβαση σε σχετικά δεδομένα και εγγυήσεις έναντι καταχρηστικών πρακτικών», υπογραμμίζει σε ανακοίνωση ο πρόεδρος του Συμβουλίου Ευρωπαίων Εκδοτών (EPC) Κρίστιαν φαν Τίλο. «Αναγνωρίζει επίσης κάτι ακόμη πιο θεμελιώδες», επισημαίνει. «Οτι η βιώσιμη δημοσιογραφία και ο πλουραλισμός των ΜΜΕ αποτελούν βασικούς πυλώνες της δημοκρατικής κοινωνίας».