Υπάρχουν κρίσεις που δεν μπορείς να προβλέψεις. Υπάρχουν και κρίσεις που τις βλέπεις να έρχονται για χρόνια, αλλά επιλέγεις να μην προετοιμαστείς.

Η Κρήτη δεν έγινε ξαφνικά η νέα πύλη παράτυπης μετανάστευσης προς την Ευρώπη. Η μετατόπιση των μεταναστευτικών διαδρομών από το Ανατολικό Αιγαίο προς τη νότια Κρήτη ήταν ήδη ορατή. Η ενίσχυση των κυκλωμάτων διακινητών στη Λιβύη ήταν γνωστή. Η αυξανόμενη πίεση προς το νησί δεν αποτέλεσε ποτέ αιφνιδιασμό.

Η κυβέρνηση γνώριζε. Και ακριβώς γι’ αυτό η σημερινή κατάσταση δεν μπορεί να αποδοθεί ούτε στην τύχη ούτε στις διεθνείς εξελίξεις. Είναι αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών. Είναι αποτέλεσμα μιας κυβέρνησης που, ενώ είχε τον χρόνο να οργανώσει το κράτος, προτίμησε να οργανώσει την επικοινωνία.

Οι αριθμοί διαλύουν το κυβερνητικό αφήγημα

Στην πολιτική μπορείς να διαφωνήσεις για τις προτεραιότητες. Δεν μπορείς όμως να διαφωνήσεις με τα επίσημα στοιχεία.

Τον Ιούνιο του 2024 καταγράφηκαν στην Κρήτη 271 αφίξεις παράτυπων μεταναστών.

Έναν χρόνο αργότερα οι αφίξεις εκτοξεύθηκαν στις 2.574.

Τον Ιούνιο του 2026 έφτασαν ήδη τις 3.157. Μέσα σε δύο χρόνια οι αφίξεις αυξήθηκαν σχεδόν δώδεκα φορές. Αυτό δεν είναι μια απλή αύξηση.

Είναι η απόδειξη ότι η Πολιτεία δεν προετοιμάστηκε για μια εξέλιξη που γνώριζε ότι ερχόταν και πριν ακόμη ολοκληρωθεί ο Ιούλιος, οι εικόνες από το λιμάνι του Ηρακλείου έκαναν τον γύρο της Ελλάδας.

Εικόνες ανθρώπων στοιβαγμένων, υπηρεσιών που προσπαθούν να ανταποκριθούν χωρίς τα απαραίτητα μέσα και ενός κράτους που δείχνει να ακολουθεί τις εξελίξεις αντί να τις προλαμβάνει.

Οι εικόνες αυτές δεν προσβάλλουν μόνο την εικόνα της χώρας. Αποκαλύπτουν την απουσία σχεδιασμού.

Η πραγματικότητα πίσω από τα κυβερνητικά συνθήματα

Η κυβέρνηση επιμένει να μιλά για αποφασιστικότητα, η πραγματικότητα όμως είναι πολύ διαφορετική.

• Η Κρήτη εξακολουθεί να μην διαθέτει μόνιμες δομές πρώτης υποδοχής.
• Οι καταγραφές πραγματοποιούνται με προσωρινές λύσεις.
• Οι μετακινήσεις οργανώνονται αποσπασματικά.

Και οι υπηρεσίες πρώτης γραμμής λειτουργούν με ελλείψεις προσωπικού που φτάνουν το 30%.

Το ποσοστό αυτό δεν είναι ένας ψυχρός αριθμός. Σημαίνει ότι σχεδόν ένας στους τρεις ανθρώπους που θα έπρεπε να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή λείπει.

Σημαίνει περισσότερες βάρδιες. Σημαίνει εξάντληση. Σημαίνει αυξημένο επιχειρησιακό κίνδυνο.

Σημαίνει ότι οι γυναίκες και οι άνδρες του Λιμενικού, της Ελληνικής Αστυνομίας και των υπόλοιπων υπηρεσιών καλούνται καθημερινά να καλύψουν με προσωπική αυταπάρνηση αυτό που όφειλε να έχει καλύψει το κράτος.

Καμία κυβέρνηση δεν δικαιούται να βαφτίζει «επιτυχία» τον ηρωισμό των στελεχών της όταν αυτός χρησιμοποιείται για να κρύψει τις δικές της παραλείψεις.

Η επικοινωνία δεν είναι μεταναστευτική πολιτική

Τα τελευταία χρόνια παρακολουθούμε την ίδια επαναλαμβανόμενη συνταγή.

Δηλώσεις. Τελεσίγραφα. Φρεγάτες. Ανακοινώσεις. Νομοθετικές αυστηροποιήσεις ουσιαστικά ανεφάρμοστες και μια συνεργασία με τη Frontex που λειτουργεί περισσότερο ως επικοινωνιακό άλλοθι παρά ως πολιτική λύση.

Όλα αυτά δημιουργούν τηλεοπτικές εικόνες χωρίς αποτελέσματα. Γιατί το μεταναστευτικό δεν αντιμετωπίζεται με επικοινωνιακές καμπάνιες. Αντιμετωπίζεται με σχέδιο, προσωπικό, διεθνή συνεργασία και σοβαρή διπλωματία.

Και οι επιστροφές αποδεικνύουν την αποτυχία

Την ώρα που άλλα κράτη-μέλη της απαιτούν και πετυχαίνουν μηχανισμούς στήριξης, η Ελλάδα περιορίζεται σε δηλώσεις περί «αυστηρής επιτήρησης», σε επικοινωνιακά τεχνάσματα που χρηματοδοτεί ο Έλληνας φορολογούμενος από την τσέπη του όπως η αναστολή ασύλου και σε ασύστολα ψεύδη περί επιστροφών τα οποία αποδομούν τα ίδια της τα στοιχεία.

Για χρόνια ακούμε ότι η κυβέρνηση εφαρμόζει αυστηρή πολιτική επιστροφών.

Τα επίσημα στοιχεία όμως δείχνουν το αντίθετο. Το 2015 η Ελλάδα πραγματοποίησε 20.868 επιστροφές. Το 2025 πραγματοποίησε μόλις 5.736.

Δηλαδή μέσα σε μία δεκαετία οι επιστροφές μειώθηκαν κατά περίπου 70%.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το γεγονός ότι περίπου τα δύο τρίτα των επιστροφών αφορούν υπηκόους Αλβανίας και Γεωργίας. Όχι δηλαδή τις βασικές χώρες προέλευσης των σημερινών μεταναστευτικών ροών. Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση παρουσιάζει ως επιτυχία έναν μηχανισμό που ούτε ποσοτικά ούτε ποιοτικά αντιμετωπίζει το πρόβλημα που εξελίσσεται σήμερα στην Κρήτη.

Δεν μπορείς να οικοδομείς πολιτική πάνω σε αριθμούς που διαψεύδουν την ίδια την αφήγησή σου.

Η πραγματική μάχη δίνεται πριν ξεκινήσει το ταξίδι

Το μεγαλύτερο στρατηγικό λάθος της κυβέρνησης είναι ότι εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το μεταναστευτικό τη στιγμή που οι βάρκες εμφανίζονται στον ορίζοντα.
Τότε όμως η μάχη έχει ήδη χαθεί.

Η πραγματική πολιτική αρχίζει πολύ νωρίτερα.

1. Λιβύη: Η πηγή των ροών

Η Ελλάδα οφείλει να απαιτήσει από την ΕΕ μια ενιαία στρατηγική στη Λιβύη, όχι αποσπασματικές αποστολές.

• Ευρωπαϊκή επιτήρηση στα λιβυκά παράλια, με κοινές επιχειρήσεις και τεχνική βοήθεια.
• Αποδόμηση των δικτύων διακίνησης, με συντονισμό Europol–Frontex.
• Στήριξη τοπικών αρχών, ώστε οι άνθρωποι να μην καταλήγουν στα χέρια διακινητών.
• Διπλωματική πίεση, γιατί χωρίς πολιτική σταθερότητα, οι ροές θα συνεχίσουν.

2. Χώρες προέλευσης: Εκεί όπου γεννιέται η ανάγκη φυγής

• Συμφωνίες επανεισδοχής με ευρωπαϊκή εγγύηση και διπλωματικές πρωτοβουλίες για την αύξηση των επιστροφών.
• Νόμιμες οδοί μετανάστευσης, ώστε να μειωθεί η παράτυπη πίεση.
• Επενδύσεις σε τοπικές κοινότητες, για να περιοριστούν οι παράγοντες φυγής.
• Ενίσχυση των συστημάτων ασύλου, με τεχνική βοήθεια από την ΕΕ και την Υπάτη Αρμοστεία.

3. Ρόλος της ΕΕ: Όχι παρατηρητής, αλλά συνδιαμορφωτής

• Ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για μόνιμες δομές στην Κρήτη, εκτός αστικού ιστού.
• Μηχανισμός ανακατανομής, ώστε η Κρήτη να μην σηκώνει μόνη της το βάρος.
• Ευρωπαϊκός μηχανισμός πρόληψης, που θα ενεργοποιείται πριν οι ροές φτάσουν στη Κρήτη. Ο μηχανισμός αυτός θα ενεργοποιεί: επιτήρηση, συλλογή πληροφοριών, διπλωματία, χρηματοδότηση, πριν οι ροές φτάσουν στην Κρήτη. Όχι όταν είναι ήδη αργά.

Η Κρήτη έχει ανάγκη τα αυτονόητα

• Μόνιμες δομές πρώτης υποδοχής.
• Ενίσχυση του Λιμενικού, της Ελληνικής Αστυνομίας και των υπηρεσιών ασύλου.
• Ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που να ανταποκρίνεται στη νέα πραγματικότητα.
• Κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική για τη Λιβύη.
• Αποτελεσματικές συμφωνίες επανεισδοχής.
• Συντονισμένη δράση κατά των κυκλωμάτων διακινητών.

Και έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό πρόληψης που θα ενεργοποιείται πριν οι ροές φτάσουν στην Κρήτη και όχι όταν η κρίση έχει ήδη ξεσπάσει.

Η κυβέρνηση θα συνεχίσει πιθανότατα να μιλά για αποφασιστικότητα, όμως οι αριθμοί των επίσημων στοιχείων της ίδιας της Πολιτείας είναι αμείλικτοι.

Η μεταναστευτική πολιτική δεν μπορεί να γράφεται από τα δελτία πρόγνωσης της ΕΜΥ.

Η κυβέρνηση δεν μπορεί να περιμένει να κάνει ο καιρός αυτό που δεν κατάφερε η ίδια. Δεν μπορεί να ελπίζει ότι οι άνεμοι θα ανακόψουν προσωρινά τις ροές και να βαφτίζει αυτή την ανάπαυλα επιτυχία. Η μεταναστευτική πολιτική δεν ασκείται με δελτία πρόγνωσης.

Η Κρήτη χρειάζεται ένα κράτος που να σχεδιάζει αντί να αυτοσχεδιάζει.

Που να ασκεί πολιτική αντί να παράγει επικοινωνία.

Γιατί η ασφάλεια των πολιτών, η προστασία των συνόρων και η αξιοπρέπεια της χώρας δεν μπορούν να εξαρτώνται από το αν η κυβέρνηση θα προλάβει να στήσει το επόμενο επικοινωνιακό αφήγημα. Χρειάζονται σχέδιο, συνέπεια και αποφασιστική δράση.

* Η Ζαχαρούλα Tσιριγώτη είναι Τομεάρχης Μεταναστευτικής Πολιτικής ΕΛ.Α.Σ