Στο επίκεντρο της κυβερνητικής πολιτικής για τη διαχείριση του προσφυγικού και μεταναστευτικού ζητήματος βρίσκεται η Κρήτη, με την εκτελεστική εξουσία να εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει στη δημιουργία μόνιμων δομών φιλοξενίας στην επικράτεια του νησιού, παρά τις έντονες επιφυλάξεις που διατυπώνονται από εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε συνέντευξή του στον τηλεοπτικό σταθμό ΕΡΤnews, ο Υπουργός Μετανάστευσης και Άσυλου, Θάνος Πλεύρης, αποτύπωσε την τρέχουσα κατάσταση, σημειώνοντας ότι οι μεταναστευτικές ροές προς τη μεγαλονησο κινούνται στα περσινά επίπεδα. Παράλληλα, ο αρμόδιος υπουργός προανήγγειλε την εφαρμογή ενός σαρωτικού και αυστηρότερου ευρωπαϊκού πλαισίου για τις επιστροφές όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία, αναδεικνύοντας τις γεωπολιτικές προκλήσεις που απορρέουν από την αστάθεια στη Βόρεια Αφρική.

Η γεωπολιτική πίεση από τη Λιβύη και οι επιχειρήσεις αποτροπής

Η ανάδειξη της Κρήτης σε βασικό άξονα των μεταναστευτικών διαδρομών συνδέεται άμεσα με την κατάσταση που επικρατεί στο έδαφος της Λιβύης, όπου σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις του Υπουργείου βρίσκονται περίπου 500.000 μετανάστες με πρόθεση να προσεγγίσουν την ευρωπαϊκή ήπειρο. Τα στατιστικά δεδομένα του Μαΐου επιβεβαιώνουν τη διαρκή πίεση στα νότια θαλάσσια σύνορα της χώρας, καθώς κατά το πρώτο δεκαπενθήμερο του μήνα καταγράφηκαν περίπου 1.200 παράνομες αφίξεις προς την Κρήτη. Στον αντίποδα, κατά το ίδιο διάστημα σημειώθηκαν 530 επιτυχείς αποτροπές, εξέλιξη την οποία ο κ. Πλεύρης χαρακτήρισε ως «πρώτη φορά», αποδίδοντάς την σε ενδείξεις συνεργασίας από την ανατολική πλευρά της Λιβύης.

Ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου εξήγησε τις τεχνικές και επιχειρησιακές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές δυνάμεις, συγκρίνοντας το θαλάσσιο περιβάλλον της νότιας Κρήτης με εκείνο του Αιγαίου. Όπως επεσήμανε, η αποτροπή στο νότιο πέλαγος παρουσιάζει μεγαλύτερο βαθμό δυσκολίας, καθώς «αν κάποιος βρεθεί σε διεθνή ύδατα είναι πολύ δύσκολη διαδικασία». Για την αντιμετώπιση του φαινομένου, το Υπουργείο βρίσκεται σε διαρκή συντονισμό με τις λιβυκές αρχές αλλά και με το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής. Στόχος της κυβέρνησης παραμένει η διατήρηση των συνολικών ετήσιων αφίξεων στα επίπεδα του προηγούμενου έτους, όπου καταγράφηκαν περίπου 19.000 με 20.000 εισορροές, επιδιώκοντας ταυτόχρονα μια πολύ μεγάλη μείωση των ροών από την περιοχή του Ανατολικού Αιγαίου.

Το χωροταξικό αδιέξοδο στο Ηράκλειο και η εναλλακτική των Χανίων

Το πλέον ακανθώδες ζήτημα της εγχώριας διαχείρισης αφορά τη χωροθέτηση των νέων δομών φιλοξενίας, με την αντιπαράθεση ανάμεσα στο Υπουργείο και την τοπική αυτοδιοίκηση του Ηρακλείου να κλιμακώνεται.

Ο κ. Πλεύρης παραδέχθηκε την ύπαρξη σοβαρού προβλήματος στην εξεύρεση κατάλληλων εκτάσεων στην πρωτεύουσα της Κρήτης, αποκαλύπτοντας ότι η τοπική ηγεσία έχει απορρίψει σειρά προτάσεων που κατέθεσε η κυβέρνηση, στις οποίες περιλαμβάνονταν στρατιωτικές εγκαταστάσεις καθώς και συγκεκριμένοι χώροι στις περιοχές Καλάμι και Γάζι.

Η απόρριψη αυτή, σύμφωνα με τον υπουργό, έγινε χωρίς να κατατεθεί κάποια εναλλακτική αντιπρόταση από την πλευρά των δήμων.

Η στάση του Υπουργείου απέναντι στο συγκεκριμένο αδιέξοδο παραμένει ανυποχώρητη, με τον κ. Πλεύρη να στέλνει σαφές μήνυμα προς τους τοπικούς φορείς:

«Το υπουργείο θα προχωρήσει στους χώρους».

Ο ίδιος προειδοποίησε ότι σε αντίθετη περίπτωση η διαδικασία της διαχείρισης και της πρώτης υποδοχής θα αναγκαστεί να μεταφερθεί εξολοκλήρου στον χώρο του λιμανιού, μια προοπτική που χαρακτηρίστηκε ως μη βιώσιμη, δεδομένου ότι το Ηράκλειο αποτελεί την κεντρική πύλη εισόδου του νησιού.

Στον αντίποδα της κατάστασης αυτής, ο υπουργός υπογράμμισε ότι στον νομό Χανίων καταγράφεται «πολύ καλή συνεργασία», γεγονός που του επιτρέπει να διαβεβαιώσει ότι κατά τη διάρκεια της θερινής περιόδου δεν θα προκύψουν λειτουργικά προβλήματα στην περιοχή.

Το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο και τα κέντρα επιστροφών εκτός Ε.Ε.

Στο επίπεδο της διεθνούς στρατηγικής, η ελληνική κυβέρνηση επενδύει σημαντικά στις μεταρρυθμίσεις που επιφέρει το νέο ευρωπαϊκό Σύμφωνο Μετανάστευσης, με σκοπό την ανατροπή των χαμηλών ποσοστών αποτελεσματικότητας που καταγράφονται σήμερα. Ο κ. Πλεύρης ανέφερε ότι υπό το παρόν νομικό καθεστώς μόλις το 20% των ατόμων των οποίων οι αιτήσεις ασύλου απορρίπτονται τελεσίδικα επιστρέφει τελικά στις χώρες προέλευσης, μέγεθος που κρίνεται ανεπαρκές για τη βιωσιμότητα του συστήματος.

Το νέο θεσμικό πλαίσιο εισάγει τρεις βασικές ανατροπές:

• Καθεστώς Κράτησης: Όσοι εισέρχονται στην ευρωπαϊκή επικράτεια χωρίς να διαθέτουν σαφές προσφυγικό προφίλ θα τίθενται άμεσα σε καθεστώς περιορισμού και κράτησης.

• Ταχείες Διαδικασίες: Η εξέταση των αιτημάτων χορήγησης ασύλου θα ολοκληρώνεται υποχρεωτικά εντός αποκλειστικής προθεσμίας 12 εβδομάδων.

• Διπλωματική Πίεση: Ενισχύονται οι μηχανισμοί πίεσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τις τρίτες χώρες, προκειμένου να αποδεχθούν την επανεισδοχή των υπηκόων τους.

Παράλληλα, ο Έλληνας υπουργός γνωστοποίησε τη σύναψη συμφωνίας μεταξύ πέντε ευρωπαϊκών κρατών —συμπεριλαμβανομένων της Γερμανίας, της Δανίας και των Κάτω Χωρών— για τη δημιουργία εξωτερικών κέντρων επιστροφών σε εδάφη εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στις δομές αυτές θα μεταφέρονται όσοι μετανάστες είναι αδύνατον επαναπατριστούν άμεσα από τις χώρες υποδοχής. «Η λογική είναι ότι αν κάποιος βρεθεί σε τρίτη χώρα, το πιο πιθανό είναι να επιλέξει να επιστρέψει οικειοθελώς στη χώρα του», σημείωσε χαρακτηριστικά ο κ. Πλεύρης, αναλύοντας τη φιλοσοφία του αποτρεπτικού αυτού μέτρου.

Οι έλεγχοι της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στις συμβάσεις των δομών

Η συζήτηση επεκτάθηκε και στο σκέλος της οικονομικής διαχείρισης των υπαρχουσών υποδομών, στον απόηχο δημοσιευμάτων που κάνουν λόγο για ενδεχόμενες έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας σχετικά με τις συμβάσεις κατασκευής και λειτουργίας των δομών φιλοξενίας. Ο κ. Πλεύρης δήλωσε ότι δεν είναι σε γνώση του κάποια ενεργή δικαστική ή εισαγγελική διαδικασία τη δεδομένη στιγμή, επιβεβαιώνοντας ωστόσο ότι κατά το παρελθόν έχουν ζητηθεί και παραδοθεί σχετικά στοιχεία στις ελεγκτικές αρχές.

Ο Υπουργός Μετανάστευσης υπεραμύνθηκε της νομιμότητας των διαδικασιών, τονίζοντας ότι το σύνολο των σχετικών συμβάσεων έχει λάβει την έγκριση τόσο του ελληνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου όσο και των αρμόδιων οργάνων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συμπλήρωσε μάλιστα ότι η ίδια η Κομισιόν είχε εποπτεύσει στενά την πρόοδο των κατασκευαστικών έργων προτού προχωρήσει στην έγκριση και την εκταμίευση των αντίστοιχων ευρωπαϊκών κονδυλίων, απορρίπτοντας τις αιτιάσεις περί σκιών στη χρηματοδότηση.