Η δικαστική έρευνα σε βάρος του πρώην πρωθυπουργού Χοσέ Λουίς Ροδρίγκεθ Θαπατέρο, εμβληματικής μορφής της ισπανικής σοσιαλιστικής παράταξης και στενού πολιτικού συμμάχου του Πέδρο Σάντσεθ, προσθέτει μια νέα και ιδιαίτερα επικίνδυνη διάσταση στην πολιτική κρίση που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση στην Ισπανία.

Η απαγγελία κατηγοριών για εμπλοκή του Θαπατέρο στην υπόθεση της κρατικής διάσωσης της αεροπορικής εταιρείας Plus Ultra εντείνει την πίεση προς τον ισπανό πρωθυπουργό, ο οποίος βρίσκεται ήδη αντιμέτωπος με αλλεπάλληλες δικαστικές έρευνες που αφορούν το κόμμα του αλλά και πρόσωπα του στενού οικογενειακού του περιβάλλοντος. Αναλυτές συμφωνούν ότι το βασικό ερώτημα αφορά τη σωρευτική επίδραση των σκανδάλων στους κυβερνητικούς εταίρους του Σοσιαλιστικού Κόμματος.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η έφοδος της αστυνομίας στα κεντρικά γραφεία του κυβερνώντος Σοσιαλιστικού Κόμματος στη Μαδρίτη, στο πλαίσιο έρευνας για φερόμενο παράνομο μηχανισμό χρηματοδότησης, επιβαρύνει περαιτέρω τη θέση του Σάντσεθ και τροφοδοτεί νέο γύρο πολιτικής αντιπαράθεσης. Με την αντιπολίτευση να ζητάεί ανοιχτά πρόωρες εκλογές και τους κυβερνητικούς συμμάχους να εμφανίζονται ολοένα πιο επιφυλακτικοί, ο ισπανός πρωθυπουργός βρίσκεται μπροστά σε μια από τις πιο κρίσιμες δοκιμασίες της θητείας του, επιμένοντας πάντως ότι δεν πρόκειται να οδηγήσει τη χώρα σε κάλπες πριν από το 2027.

Χθες, πράκτορες της υπηρεσίας καταπολέμησης της διαφθοράς στάλθηκαν στα κεντρικά γραφεία του PSOE για να συγκεντρώσουν στοιχεία στο πλαίσιο ερευνών που σχετίζονται, σύμφωνα με την «El Confidencial», με υποψίες για παράνομες μεθοδεύσεις στον δημόσιο οργανισμό που είναι επιφορτισμένος με τις συμμετοχές του κράτους στις στρατηγικές επιχειρήσεις (SEPI), υπόθεση στην οποία είναι αναμεμειγμένο πρώην στέλεχος του PSOE, η Λέιρε Ντίεθ. Παράλληλα ανακοινώθηκε η απαγγελία κατηγοριών κατά της Ανα Φουέντες, η οποία έχει την ευθύνη διαχείρισης των οικονομικών του κόμματος από το 2021, για τον φερόμενο ρόλο της στο συγκεκριμένο σχέδιο καθώς και σε άλλες «δόλιες δραστηριότητες».

«Δεν μπορώ να προκηρύξω εκλογές για κομματικά συμφέροντα, πρέπει να προκηρύξω εκλογές για το γενικό συμφέρον των πολιτών» απάντησε ο Σάντσεθ στο αίτημα του ηγέτη της αντιπολίτευσης Αλμπέρτο Νουνιέθ Φεϊχό του κεντροδεξιού Λαϊκού Κόμματος να παραιτηθεί.

Οπως επισημαίνει το «Politico», κοινοβουλευτικοί σύμμαχοι που επέτρεψαν στον αριστερό συνασπισμό του Σάντσεθ να σχηματίσει κυβέρνηση το 2023 εμφανίζονται ολοένα και πιο επιφυλακτικοί. Ο Ενρίκε Σαντιάγο, βουλευτής του κόμματος Sumar, δήλωσε χθες ότι η παράτυπη χρηματοδότηση αποτελεί «κόκκινη γραμμή» για την παράταξή του, η οποία είναι ο μικρότερος εταίρος στον κυβερνητικό συνασπισμό της Ισπανίας. Πρόσθεσε ότι οι συνάδελφοί του θα αποχωρήσουν από την κυβέρνηση αν αποδειχθούν οι κατηγορίες εις βάρος των Σοσιαλιστών

Παράλληλα ο Αϊτόρ Εστεμπάν, επικεφαλής του Βασκικού Εθνικιστικού Κόμματος, δήλωσε ότι ο Σάντσεθ θα έπρεπε να προκηρύξει πρόωρες εκλογές πριν από το τέλος του έτους, υποστηρίζοντας ότι θα είναι «πολύ δύσκολο» να παραμείνει στην εξουσία μέχρι τη λήξη της κοινοβουλευτικής θητείας. «Υπάρχουν ήδη εννέα ανοιχτές υποθέσεις, και τώρα ο Θαπατέρο» είπε.

Τη διαφθορά θέτει ως «κόκκινη γραμμή» και ο Γκαμπριέλ Ρουφιάν της Ρεπουμπλικανικής Αριστεράς της Καταλωνίας, ένας ακόμη βασικός σύμμαχος του Σάντσεθ.

Εβδομάδες έντασης με άρωμα σκανδάλων

Ευρύτερα, όμως, οι επόμενες μέρες και εβδομάδες οδηγούν σε μια περίοδο έντονης αγωνίας για τον Σάντσεθ, την οικογένειά του και την κυβέρνησή του. Σήμερα ο μικρότερος αδελφός του Ντέιβιντ Σάντσεθ θα αντιμετωπίσει κατηγορίες σύμφωνα με τις οποίες του προσφέρθηκε ειδικά διαμορφωμένη θέση εργασίας από το σοσιαλιστικά διοικούμενο δημοτικό συμβούλιο της πόλης Μπανταγιόζ τον Ιούλιο του 2017, όταν ο αδελφός του ήταν ηγέτης του PSOE αλλά δεν είχε ακόμη αναλάβει την πρωθυπουργία.

Την ίδια ώρα, δικαστής που διερευνά κατηγορίες ότι η σύζυγος του Σάντσεθ, Μπεγκόνια Γκόμεθ, χρησιμοποίησε την επιρροή της ως σύζυγος του πρωθυπουργού για να εξασφαλίσει χορηγούς για πανεπιστημιακό μεταπτυχιακό πρόγραμμα που διηύθυνε, καθώς και ότι χρησιμοποίησε κρατικά κονδύλια για να πληρώνει τη βοηθό της για προσωπικές της υποθέσεις, την κάλεσε να παρουσιαστεί ενώπιόν του στις 9 Ιουνίου.

Ο Νταβίντ Σάντσεθ και η Γκόμεθ έχουν αρνηθεί κάθε παράνομη πράξη. Και οι δύο βρέθηκαν υπό έρευνα ύστερα από καταγγελίες της ομάδας πίεσης «Manos Limpias» («Καθαρά Χέρια»), μιας αυτοχαρακτηριζόμενης συνδικαλιστικής οργάνωσης με δεσμούς με την Ακροδεξιά, η οποία έχει μακρά ιστορία προσφυγών στα δικαστήρια εναντίον πολιτικών αντιπάλων.

Ο πρωθυπουργός – ο οποίος έχει δηλώσει ότι η οικογένειά του έχει γίνει στόχος «μιας επιχείρησης παρενόχλησης και εκφοβισμού» που διεξάγεται από πολιτικούς και μιντιακούς αντιπάλους του – έχει επιμείνει ότι κανείς από τους δύο δεν έχει διαπράξει αδίκημα.

Επίσης ο Θαπατέρο πρόκειται να παρουσιαστεί ενώπιον δικαστή στις 18 και 19 Ιουνίου. «Θα ήθελα να επαναβεβαιώσω ότι όλη η δημόσια και ιδιωτική μου δραστηριότητα ασκούνταν πάντοτε με απόλυτο σεβασμό προς τον νόμο» έχει πει και η αξιοπιστία του θα κριθεί.

Ωστόσο το συνταγματικό πλαίσιο της Ισπανίας και οι σύνθετες πολιτικές συμμαχίες που συνδέουν τα κόμματα δυσκολεύουν το να σχηματιστεί μια ξεκάθαρη εικόνα για το τι θα ακολουθήσει. Ο πρωθυπουργός μπορεί να απομακρυνθεί μόνο μέσω πρότασης δυσπιστίας, ενώ για την αντικατάστασή του από τον Φεϊχό θα απαιτούνταν στήριξη τόσο από το ακροδεξιό Vox όσο και από περιφερειακά κόμματα όπως το Βασκικό Εθνικιστικό ή το καταλανικό αυτονομιστικό Junts.

Αντιδημοκρατικά μέσα

Ο υπουργός Μεταφορών Όσκαρ Πουέντε δήλωσε την Πέμπτη ότι η πληθώρα νομικών διώξεων αποτελούσε «μια προσπάθεια ανατροπής της κυβέρνησης με αντιδημοκρατικά μέσα».

Τον Μάρτιο, ο Σάντσεθ ήταν ο μόνος σημαντικός ηγέτης της ΕΕ με θετικό καθαρό ποσοστό αποδοχής, σύμφωνα με έρευνα της Polling Europe Euroscope που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο.

Τα θετικά σχόλια από τους προοδευτικούς στο εξωτερικό δεν έχουν συμβάλει ιδιαίτερα στην ενίσχυση της υποστήριξης του Σάντσεθ στο εσωτερικό, με το Λαϊκό Κόμμα να προηγείται στις δημοσκοπήσεις με 31,6% των ψήφων σε σύγκριση με περίπου 28,1% για το PSOE και 17,7% για το ακροδεξιό Vox, σύμφωνα με δημοσκόπηση της Electrocracia στις αρχές Μαΐου.

Η κυβέρνηση έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο προκήρυξης εκλογών πριν από τη λήξη της θητείας της τον Αύγουστο του 2027 και δεν θεωρείται διατεθειμένη να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης.

Αυτό αφήνει την πρόταση δυσπιστίας από τα κόμματα της αντιπολίτευσης ως τον μόνο πιθανό τρόπο για να απομακρύνουν τους Σοσιαλιστές από την εξουσία. Ο Φεϊχό προέτρεψε την Πέμπτη τα μικρότερα κόμματα που εξακολουθούν να υποστηρίζουν τους Σοσιαλιστές να κάνουν περισσότερα από το να «απέχουν από το πρόβλημα».

Ωστόσο, η εκδίωξη του PSOE θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος που πιθανότατα θα χρειαστεί την υποστήριξη του Vox για να κυβερνήσει. Πολλά κόμματα διστάζουν να υποστηρίξουν μια ακροδεξιά επιστροφή στην εξουσία μετά το τέλος του φασιστικού καθεστώτος του Φρανθίσκο Φράνκο τη δεκαετία του 1970.

Μια πηγή στο καταλανικό φιλοανεξάρτητο κόμμα Junts δήλωσε ότι το Λαϊκό Κόμμα δεν το έχει προσεγγίσει για μια πρότασης μομφής και ότι δεν θα υποστηρίξει τίποτα που θα έθετε σε κίνδυνο την παράδοση της εξουσίας στο PP και το Vox.

Ο Aitor Esteban, ηγέτης του Βασκικού Εθνικιστικού Κόμματος (PNV), δήλωσε ότι η νομοθετική εξουσία έχει «φτάσει στο τέλος της», παρόλο που το κόμμα του δεν θα υποστηρίξει πρόταση μομφής.
«Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση αβεβαιότητας όπου ορισμένοι δικαστές λένε ψέματα και ορισμένοι πολιτικοί κλέβουν», δήλωσε ο Gabriel Rufian, ηγέτης του καταλανικού αυτονομιστικού κόμματος Esquerra Republicana de Catalunya και κάποτε σύμμαχος των Σοσιαλιστών.

«Ο κόσμος είναι βαθιά απογοητευμένος και το μόνο πράγμα που εμποδίζει αυτή την κυβέρνηση να πέσει είναι ότι η εναλλακτική λύση είναι απείρως χειρότερη».