Μία ημέρα μετά τη δημοσιοποίηση της εντυπωσιακής ανακάλυψης κρανίου προϊστορικού ρινόκερου ηλικίας 8 έως 8,5 εκατομμυρίων ετών στο Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO Σητείας, ο καθηγητής Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών Γιώργος Ηλιόπουλος, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, μίλησε στο Ράδιο Λασίθι για το πώς προέκυψε το εύρημα, για τον κόσμο στον οποίο έζησε το ζώο και για όσα ακολουθούν.

Το κρανίο αποδίδεται στο είδος Dihoplus pikermiensis, έναν δίκερο ρινόκερο χαρακτηριστικό της λεγόμενης Πανίδας του Πικερμίου, που κατοικούσε στη δυτική Ευρασία κατά το Άνω Μειόκαινο. Εντοπίστηκε τον Μάρτιο, κατά τη διάρκεια έρευνας πεδίου στις περιοχές Μαγκάντζε και Τράπεζα, αρχικά ως κρανίο μεγάλου θηλαστικού, και η ταυτότητά του επιβεβαιώθηκε στο εργαστήριο του Πανεπιστημίου Πατρών. Στην ομάδα συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, οι δρ. Πηνελόπη Παπαδοπούλου και Ειρήνη Παππά και η υποψήφια διδάκτορας Δήμητρα Βαλαβάνη.

Ο κ. Ηλιόπουλος εντάσσει τον ρινόκερο σε μια σειρά ευρημάτων της ίδιας ηλικίας από την ανατολική Κρήτη, με πιο γνωστό το γιγάντιο δεινοθήριο της Αγίας Φωτιάς. Περιγράφει μια Κρήτη που τότε δεν ήταν νησί αλλά τμήμα ενιαίας ξηράς με το σημερινό Αιγαίο και τη Μικρά Ασία, και δηλώνει ότι το κρανίο θα επιστρέψει στη Σητεία τους πρώτους μήνες του 2027. Για την τοπική κοινωνία το ζητούμενο είναι αν τα ευρήματα αυτά θα αποκτήσουν μόνιμο χώρο έκθεσης στην περιοχή, κάτι που ο ίδιος συνδέει με τον σχεδιασμό του Γεωπάρκου για νέο κέντρο ενημέρωσης και με την εξεύρεση χρηματοδότησης.

Πώς εντοπίστηκε το κρανίο στο Γεωπάρκο Σητείας

Σύμφωνα με τον κ. Ηλιόπουλο, η ανακάλυψη είναι αποτέλεσμα συνεργασίας που ξεκίνησε πριν από δύο με τρία χρόνια με το Γεωπάρκο και τον Δήμο Σητείας. Οι δύο φορείς χρηματοδοτούν την ετήσια μετάβαση της ομάδας στην περιοχή, όπου πραγματοποιούνται μικρής κλίμακας γεωλογικές και παλαιοντολογικές αυτοψίες με στόχο τον εντοπισμό τόσο γνωστών όσο και νέων θέσεων απολιθωμάτων. Ο ίδιος χαρακτήρισε την περιοχή ιδιαίτερα πλούσια παλαιοντολογικά.

Η διαδικασία, όπως την περιέγραψε, είναι σταθερή: τα απολιθώματα μεταφέρονται στην Πάτρα, όπου καθαρίζονται, συντηρούνται και μελετώνται, και στη συνέχεια επιστρέφουν στη Σητεία. Στο πλαίσιο της φετινής επίσκεψης τον Μάρτιο, η ομάδα «έπεσε πάνω σε μια καινούργια θέση», όπου βρέθηκαν οστά. Ένα από αυτά αποδείχθηκε τμήμα κρανίου προϊστορικού ρινόκερου που έζησε στο Άνω Μειόκαινο.

Ίδια ηλικία με το δεινοθήριο της Αγίας Φωτιάς

Κατά τον κ. Ηλιόπουλο, ο ρινόκερος έχει την ίδια ηλικία, μεταξύ 8 και 8,5 εκατομμυρίων ετών, με το απολίθωμα του γιγάντιου δεινοθηρίου που βρέθηκε στην Αγία Φωτιά Σητείας πριν από περίπου είκοσι χρόνια. Δεν είναι όμως τα μόνα ευρήματα αυτής της περιόδου. Όπως ανέφερε, δόντια δεινοθηρίου έχουν εντοπιστεί σε μία ή δύο ακόμη θέσεις της ευρύτερης περιοχής, ενώ έχουν βρεθεί επίσης ένα δόντι μαστόδοντα και δόντια αγριόχοιρου.

Τα στοιχεία αυτά, κατά τον ίδιο, δείχνουν ότι η περιοχή κρύβει σημαντικό αριθμό απολιθωμάτων της ίδιας εποχής. «Θεωρώ ότι είναι πολύ περισσότερα από όσα έχουν βρεθεί τώρα», σημείωσε, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η έρευνα θα φέρει και άλλα ευρήματα στο μέλλον.

Η Κρήτη πριν από 8 εκατομμύρια χρόνια δεν ήταν νησί

Απαντώντας σε ερώτηση ακροατών για το πώς ένα τόσο μεγάλο ζώο έφτασε στην Κρήτη, ο κ. Ηλιόπουλος εξήγησε ότι η ανατολική Κρήτη εκείνης της εποχής δεν είχε καμία σχέση με τη σημερινή. «Η Κρήτη τότε δεν ήταν νησί», είπε. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ανατολική Κρήτη ήταν ενωμένη με τη γειτονική Ευρασία και μαζί με τα Δωδεκάνησα και την Ανατολία αποτελούσε ενιαία ξηρά, στην οποία τα ζώα μπορούσαν να κινούνται ελεύθερα.

Το Αιγαίο Πέλαγος, όπως τόνισε, δεν υπήρχε ακόμη. Η Ελλάδα ήταν ενιαία χερσαία μάζα, ενωμένη με τη Μικρά Ασία, γεγονός που εξηγεί την παρουσία μεγάλων θηλαστικών της Πανίδας του Πικερμίου, όπως ο ρινόκερος και το δεινοθήριο, στο σημερινό έδαφος της Σητείας.

Απολιθώματα της ίδιας εποχής σε όλη την Κρήτη

Η Σητεία δεν είναι η μόνη περιοχή της Κρήτης με απολιθώματα αντίστοιχης ηλικίας. Ο κ. Ηλιόπουλος ανέφερε ότι απολιθώματα θηλαστικών έχουν βρεθεί στα Καστελλιανά της Μεσαράς, ενώ δόντι μαστόδοντα εντοπίστηκε στις Βρύσες Αποκορώνου στον νομό Χανίων. Στον νότιο νομό Ρεθύμνου, όπως είπε, υπάρχουν ευρήματα στις Μέλαμπες, ορισμένα από τα οποία είναι ακόμη παλαιότερα, καθώς και δόντια από την περιοχή του Πλακιά.

Το σχέδιο για παλαιοντολογικό μουσείο στη Σητεία

Για το ενδεχόμενο δημιουργίας χώρου όπου το κοινό θα μπορεί να δει τα ευρήματα, ο κ. Ηλιόπουλος ανέφερε ότι το Γεωπάρκο έχει ως όραμα ένα νέο, μεγαλύτερο κέντρο ενημέρωσης, το οποίο θα περιλαμβάνει εκθέσεις ή μουσείο με τα παλαιοντολογικά ευρήματα της περιοχής. Κατά τον ίδιο, ο προγραμματισμός έχει ήδη ξεκινήσει. Το ζητούμενο, όπως επισήμανε, είναι να ολοκληρωθεί και να βρεθούν οι απαραίτητες χρηματοδοτήσεις, κάτι που χαρακτήρισε «πάντοτε το ζητούμενο» για την υλοποίηση τέτοιων σχεδίων.

Όσον αφορά το ίδιο το κρανίο, ο κ. Ηλιόπουλος δήλωσε ότι μόλις ολοκληρωθεί η μελέτη του θα επιστραφεί στη Σητεία, κάτι που εκτιμά ότι θα γίνει τους πρώτους μήνες του 2027. Δεν απέκλεισε πάντως νέα επίσκεψη της ομάδας στην Κρήτη νωρίτερα.

Ο Γιώργος Ηλιόπουλος είναι καθηγητής Παλαιοντολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Συμμετείχε το 2004 στην ανασκαφή του γιγάντιου δεινοθηρίου της Αγίας Φωτιάς Σητείας και τα τελευταία χρόνια πραγματοποιεί ετήσιες έρευνες πεδίου στο Γεωπάρκο Σητείας, σε συνεργασία με το Γεωπάρκο και τον Δήμο Σητείας.