Μια πρόσφατη περίπτωση στα Χανιά, όπου δύο σκυλιά παρέμειναν εγκλωβισμένα σε ιστιοπλοϊκό σκάφος μετά την ξαφνική ασθένεια του μοναχικού ιδιοκτήτη τους, αναδεικνύει ένα σοβαρό και συχνά παραγνωρισμένο θεσμικό κενό. Το ερώτημα που προκύπτει είναι θεμελιώδες: Διαθέτει το κράτος συγκεκριμένο σχεδιασμό για τη διαχείριση κατοικίδιων ζώων όταν οι άνθρωποι που τα φροντίζουν αδυνατούν πλέον, λόγω υγείας ή θανάτου, να ανταπεξέλθουν;

Η είδηση, που δημοσιοποιήθηκε από τον Φιλοζωικό Σύλλογο Χανίων, αφορά έναν πολίτη ο οποίος διέμενε μόνιμα στο ιστιοπλοϊκό του σκάφος στο Παλιό Λιμάνι των Χανίων μαζί με τα δύο του σκυλιά. Η ξαφνική ασθένεια του ιδιοκτήτη οδήγησε στη μεταφορά του σε νοσοκομείο, με την επιστροφή του να παραμένει επί του παρόντος αβέβαιη.

Πίσω του, ωστόσο, παρέμεινε μια εκκρεμότητα που η κρατική μηχανή δεν φάνηκε έτοιμη να διαχειριστεί. Σύμφωνα με αναφορές πολιτών, τα ζώα παρέμειναν μόνα τους μέσα στο σκάφος για αρκετές ημέρες. Η τύχη τους θα ήταν πιθανότατα προδιαγεγραμμένη, αν δεν υπήρχε η άμεση κινητοποίηση απλών ανθρώπων και στη συνέχεια η παρέμβαση του Φιλοζωικού Συλλόγου.

Ζώα εκτός δρόμου, αλλά εντός κινδύνου

Η συγκεκριμένη περίπτωση δεν αφορά αδέσποτα ζώα που επιβιώνουν στις παρυφές του αστικού ιστού, αλλά κατοικίδια που έχουν μεγαλώσει σε στενή επαφή με τον άνθρωπο. Πρόκειται για ζώα που εξαρτώνται απόλυτα από τη φροντίδα των ιδιοκτητών τους, οι οποίοι, για απρόβλεπτους λόγους, βρίσκονται ξαφνικά εκτός της καθημερινότητάς τους.

Όταν ο κοινωνικός ιστός αποδυναμώνεται και ο ιδιοκτήτης ζει σε συνθήκες απομόνωσης —όπως στην περίπτωση του σκάφους στα Χανιά— η ασθένεια μετατρέπεται σε απειλή για την επιβίωση των ζώων. Εδώ αναδεικνύεται η πολυπλοκότητα του ζητήματος: πώς διασφαλίζεται η ευζωία πλασμάτων που δεν είναι «αδέσποτα» με την τυπική έννοια, αλλά καθίστανται απροστάτευτα λόγω ανωτέρας βίας;

Η απουσία κρατικού πρωτοκόλλου

Παρά την εξέλιξη της νομοθεσίας για την προστασία των ζώων τα τελευταία χρόνια, η περίπτωση των Χανίων καταδεικνύει ότι η πρόνοια συχνά σταματά εκεί που τελειώνει η ιδιωτική ευθύνη. Το κράτος φαίνεται να στερείται ενός συγκροτημένου σχεδίου για την αυτόματη ανάληψη της φροντίδας κατοικιδίων σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης μοναχικών πολιτών.

Η έλλειψη ενημέρωσης, η απουσία νομικής στήριξης για τη μεταφορά των ζώων σε ασφαλείς χώρους και η γραφειοκρατική ασάφεια σχετικά με την ευθύνη των αρχών, αφήνουν το βάρος στις πλάτες των εθελοντών και των φιλοζωικών οργανώσεων. Είναι όμως θεμιτό η επιβίωση αυτών των ζώων να εξαρτάται αποκλειστικά από την τύχη και την ευαισθησία των περαστικών;

Η ιστορία του ιστιοπλοϊκού στα Χανιά λειτουργεί ως υπενθύμιση για τη βαθύτερη κοινωνική ανάγκη δημιουργίας ενός πρωτοκόλλου αντιμετώπισης τέτοιων περιστατικών. Δεν πρόκειται απλώς για μια φιλοζωική ανησυχία, αλλά για ένα ζήτημα που άπτεται της κοινωνικής πρόνοιας και της οργανωμένης πολιτείας.

Η πολιτεία οφείλει να δώσει απαντήσεις και να θεσμοθετήσει διαδικασίες που θα προστατεύουν την ευζωία των ζώων, αναγνωρίζοντας ότι η φροντίδα τους δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση, αλλά και δείγμα πολιτισμού μιας οργανωμένης κοινωνίας.