Της Λίτσας Κουρουπάκη *

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου ήρθε στην Ελλάδα από την Αμερική και έμελλε να συνδεθεί με τις πιο ενδιαφέρουσες περιόδους πολιτικών και κοινωνικών μεταβολών της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Η παρουσία της στη δημόσια ζωή δεν περιορίστηκε στη σχέση της με “τους Παπανδρέου”  Διαμόρφωσε τη δική της διαδρομή, με επίκεντρο κυρίως τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία και την διεκδίκηση της ισότητας των φύλων.

Έζησε την Ελλάδα των μεγάλων ανατροπών: τα δύσκολα μετεμφυλιακά χρόνια, τη δικτατορία, τη Μεταπολίτευση και την μεγάλη πολιτική αλλαγή του 1981. Σε μια κοινωνία που μεταβαλλόταν, επέλεξε να έχει ενεργό δημόσιο λόγο.

Από τη δεκαετία του 1970 και ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1980, τα δικαιώματα των γυναικών άρχισαν να αποκτούν διαφορετική πολιτική βαρύτητα.

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου συμμετείχε ενεργά σε αυτή τη συζήτηση, αναδεικνύοντας ζητήματα που αφορούσαν την οικογένεια, την εργασία, την κοινωνική ισότητα και τη συμμετοχή των γυναικών στη δημόσια ζωή.

Η εποχή του ΠΑΣΟΚ συνδέθηκε με σημαντικές θεσμικές αλλαγές.

Η κατάργηση της προίκας, η καθιέρωση του πολιτικού γάμου και η αναμόρφωση του οικογενειακού δικαίου εξέφρασαν μια βαθύτερη κοινωνική αλλαγή και έδωσαν στις Ελληνίδες δικαιώματα που για τις προηγούμενες γενιές δεν ήταν καθόλου αυτονόητα.

Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, η Μαργαρίτα Παπανδρέου αποτέλεσε μια αναγνωρίσιμη φωνή του γυναικείου κινήματος.

Ακολούθησε  διαδρομή αυτόνομη και επέλεξε έναν διαφορετικό τρόπο παρέμβασης: μέσα από την κοινωνική δράση, τη δημόσια παρουσία και την ανάδειξη θεμάτων που μέχρι τότε αντιμετωπίζονταν συχνά ως ιδιωτικές υποθέσεις.

Η θέση της στη δημόσια ζωή ήταν αναπόφευκτα συνδεδεμένη με τον Ανδρέα Παπανδρέου και την πολιτική ιστορία του ΠΑΣΟΚ. Η δική της όμως διαδρομή δεν εξαντλήθηκε σε αυτή τη σχέση. Προσπάθησε και κατάφερε να αποκτήσει η Ελληνίδα ταυτότητα, αυτονομία, φωνή και παρουσία σε μια κοινωνία που άλλαζε.

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου έζησε 103 χρόνια.

Μέσα σε έναν ολόκληρο αιώνα είδε την Ελλάδα να περνά από την παράδοση στον εκσυγχρονισμό, από τους αυστηρούς κοινωνικούς κανόνες στη διεύρυνση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών.

Η σημασία της διαδρομής της βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη συνάντηση προσωπικής ιστορίας και συλλογικής αλλαγής.

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου δεν υπήρξε απλώς παρατηρήτρια μιας Ελλάδας που άλλαζε. Υπήρξε μέρος της αλλαγής. Και αν η ιστορία έχει έναν τρόπο να μετρά και να καταγράφει την πραγματική επιρροή των ανθρώπων, σίγουρα θα την καταγράψει σαν την γυναίκα που συνέβαλε να γίνουν οι αλλαγές μόνιμες και οριστικές στην ελληνική κοινωνία. 

Η Αμερικανίδα που έγινε Ελληνίδα  πρόλαβε και είδε  τη χώρα που επέλεξε ως πατρίδα να αλλάζει μαζί με τις γυναίκες της.

Η Αμερικανίδα Μάργκαρετ Τσαντ πέρασε στην ιστορία ως Μαργαρίτα Παπανδρέου και έτσι θα ζει αιώνια στη μνήμη των Ελλήνων. 

* πρώην βουλεύτρια Χανίων ΠΑΣΟΚ