Την πολυσχιδή προσωπικότητα, την κινηματογραφική παρακαταθήκη και τις ανθρώπινες διαστάσεις του Νίκου Κούνδουρου φώτισε το δεύτερο μέρος του αφιερώματος του 14ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από τη γέννηση του εμβληματικού Έλληνα σκηνοθέτη.
Με αφετηρία την προβολή της ταινίας «Ονειρεύτηκα πως δεν πέθανες…» του Γιάννη Σολδάτου, η εκδήλωση εξελίχθηκε σε έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από τη φυσιογνωμία ενός δημιουργού που σφράγισε τον μεταπολεμικό ελληνικό πολιτισμό. Στο πάνελ της συζήτησης, ο σκηνοθέτης Γιάννης Σολδάτος, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Ματθαίος Φραντζεσκάκης, οι ηθοποιοί Κατερίνα Παυλάκη, Αγάπη Μανουρά και Βασίλης Λάγγος, καθώς και η σύζυγος του εκλιπόντος, Σωτηρία Ματζίρη Κούνδουρου, ανασύνθεσαν το πορτρέτο ενός ανθρώπου που ισορροπούσε ανάμεσα στο έπος και την οικειότητα, ενώ τέθηκε επιτακτικά η ανάγκη συστηματικής διάσωσης και προβολής του πλούσιου αρχειακού του υλικού.
Η αντίφαση του επικού με το χιούμορ και η αποδόμηση του ηρωικού
Στον μύθο αλλά και στην καθημερινή παρουσία του Νίκου Κούνδουρου εστίασε στην τοποθέτησή του ο συγγραφέας και σκηνοθέτης Γιάννης Σολδάτος, υπογραμμίζοντας ότι η ακτινοβολία του ξεπερνούσε τα στενά όρια της φιλμογραφίας του και πήγαζε από τον ίδιο του τον χαρακτήρα:
«Ήταν μια επιβλητική, σχεδόν επική μορφή, που προκαλούσε δέος στους γύρω του. Ωστόσο, διέθετε ένα εξαιρετικό χιούμορ, το οποίο καταργούσε τις αποστάσεις και τον έκανε ανθρώπινο και προσιτό. Αυτή η αντίφαση ανάμεσα στο επικό και το χιουμοριστικό ήταν και το βασικό χαρακτηριστικό και της κινηματογραφικής του δημιουργίας».
Παράλληλα, ο κ. Σολδάτος παρατήρησε με νόημα ότι η σημερινή εποχή στερείται ανάλογων μεγεθών, σημειώνοντας πως «η γενιά μας δεν γεννά πια μύθους, δεν ευνοεί την ύπαρξή τους».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και οι μαρτυρίες των ηθοποιών Κατερίνας Παυλάκη, Αγάπης Μανουρά και Βασίλη Λάγγου, οι οποίοι περιέγραψαν με συγκίνηση έναν καλλιτέχνη υπερήφανο, γενναιόδωρο και βαθιά δοτικό, που μπορούσε ταυτόχρονα να είναι κυριαρχικός, τραγικός αλλά και πηγαία χιουμοριστικός. Όπως επισήμαναν, αυτές οι εσωτερικές αντιφάσεις ήταν που τον καθιστούσαν μοναδικά ανθρώπινο — στοιχεία τα οποία μεταλαμπάδευσε στους κινηματογραφικούς του ήρωες. Πρόκειται για μορφές που βιώνουν τραγικές καταστάσεις και συγκρούονται μετωπικά με την Ιστορία, τον θάνατο και την ανθρώπινη μοίρα, την ίδια στιγμή που ο σκηνοθέτης επιστράτευε το παράλογο, το γκροτέσκο, τον συμβολισμό και το χιούμορ για να αποδομήσει την αμιγώς ηρωική τους διάσταση.
Οι εκδοτικές πρωτοβουλίες για τον «Δράκο» και η έκθεση στο Πνευματικό Κέντρο
Από την πλευρά του, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων, Ματθαίος Φραντζεσκάκης, αναφέρθηκε στη διαρκή προσπάθεια του θεσμού να αναδείξει τη φυσιογνωμία του σκηνοθέτη μέσα από ένα τρίπτυχο ειδικών εκδόσεων. Στο επίκεντρο βρίσκεται η νέα έκδοση για την ιστορική ταινία «Ο Δράκος», σε συγγραφή του Γιάννη Σολδάτου, η οποία κυκλοφορεί αυτές τις ημέρες.
Η τιμητική αναφορά του φεστιβάλ στον μεγάλο δημιουργό πλαισιώνεται καθ’ όλη τη διάρκειά του από την έκθεση «Νίκος Κούνδουρος 100 χρόνια μετά – Ταινίες και άλλα», η οποία φιλοξενείται στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων, δίνοντας στο κοινό τη δυνατότητα να περιηγηθεί σε ντοκουμέντα και τεκμήρια από τη διαδρομή του.
Σωτηρία Ματζίρη Κούνδουρου: Έκκληση για έκθεση ζωγραφικής και αξιοποίηση του αρχείου
Τη συζήτηση έκλεισε η σύζυγος του σκηνοθέτη, Σωτηρία Ματζίρη Κούνδουρου, η οποία στάθηκε στην ευρύτερη καλλιτεχνική ταυτότητα του Νίκου Κούνδουρου πέρα από τον κινηματογράφο, εκφράζοντας την πρόθεσή της για περαιτέρω πρωτοβουλίες στα Χανιά:
«Αυτές οι δύο ημέρες, χθες και σήμερα, ήταν μια ιδιαίτερα συγκινητική ευκαιρία να συναντηθούμε άνθρωποι που σπάνια βρισκόμαστε και να θυμηθούμε τον Νίκο. Τόσο η προβολή του “Δράκου” όσο και το ντοκιμαντέρ του Γιάννη Σολδάτου μάς έδωσαν αυτή την πολύτιμη ευκαιρία. Θέλω, λοιπόν, να ευχαριστήσω το Φεστιβάλ και τον Γιάννη. Από την πλευρά μου, θα κάνω ό,τι μπορώ για να διατηρήσω ζωντανή τη μνήμη του Νίκου. Ελπίζω, μάλιστα, να πραγματοποιηθεί ακόμη μία εκδήλωση εδώ, στα Χανιά, με τη μορφή μιας έκθεσης ζωγραφικής. Ο Νίκος δεν ήταν μόνο σκηνοθέτης. Ήταν και ζωγράφος και αρχιτέκτονας και ποιητής. Ήταν ένας άνθρωπος με πολλές δημιουργικές πλευρές».
Εστιάζοντας στο μέλλον, η κ. Ματζίρη Κούνδουρου απηύθυνε κάλεσμα για τη διάσωση και ανάδειξη της πνευματικής του κληρονομιάς:
«Υπάρχει ένα τεράστιο και εξαιρετικά ενδιαφέρον αρχείο με ντοκιμαντέρ και πολύτιμο υλικό που αποτυπώνει τις διαφορετικές πτυχές της προσωπικότητας και του έργου του. Είναι ένα αρχείο που αξίζει να αναδειχθεί και να παρουσιαστεί στο κοινό, ιδιαίτερα τώρα, με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από τη γέννησή του. Ας είμαστε, λοιπόν, αισιόδοξοι».



