Του Ανδρέα Χιωτάκη *

Η κατάργηση των δομικών στρεβλώσεων στην ελληνική εκπαίδευση , μπορεί να απελευθερώσει τεράστιους πόρους. Αν αυτά τα κεφάλαια διοχετευθούν στο δημόσιο σύστημα,η αναδιάρθρωση της παιδείας μπορεί να αυτοχρηματοδοτηθεί !

Μετα απ’ ότι ειπώθηκε για την αυτοχειρία των δυο μαθητριών , που συγκλόνισε τη χώρα , είπα να δω αν πραγματικά έχουμε καταλάβει τι μας συμβαίνει , συμμετέχοντας  , στην διαδικασία εθνικού διαλόγου για το νομοσχέδιο για την Παιδεία , όπου η κυβέρνηση προωθεί αλλαγές σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.

Οι βασικότερες αλλαγές περιλαμβάνουν την καθιέρωση του «Εθνικού Απολυτηρίου».

Το προτεινόμενο σύστημα  αλλάζει λένε , τη φιλοσοφία της εισαγωγής στα ΑΕΙ και στόχος του  είναι να πάμε από το μοντέλο «όλα κρίνονται σε μία εξέταση» σε ένα σύστημα όπου ο βαθμός εισαγωγής στο πανεπιστήμιο θα προκύπτει από τον συνυπολογισμό της βαθμολογίας και των τριών τάξεων του Λυκείου μαζί με τις Πανελλαδικές Εξετάσεις . Οπότε ξαλαφρώσαμε…!

Για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας των βαθμών , προτείνεται η προσαρμογή του τρόπου εξέτασης των ενδοσχολικών μαθημάτων με μεγαλύτερη συμμετοχή της Τράπεζας Θεμάτων . Δηλαδή πανελλήνιες τρία χρόνια με φροντιστήριο σε όλα τα μαθήματα και οι Πανελλαδικές Εξετάσεις παραμένουν ως βασικό κριτήριο για την εισαγωγή στα ΑΕΙ .

Επι πλέον για την απόκτηση του απολυτηρίου τίθεται ως προϋπόθεση η τεκμηριωμένη γνώση ξένης γλώσσας, κ αυτό από τα φροντιστήρια !

Οπότε βγαίνει στην κυβέρνηση η Νέα Δημοκρατία , επιβεβαιώνει ότι είναι σταθερή στις αρχές της και επαναφέρει τα εξεταστικά συστήματα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης , σε πανελλαδική κλίμακα !

Από την νέα σχολική χρονιά , οι μαθητές θα έρθουν για πρώτη φορά αντιμέτωποι με γραπτές ανακεφαλαιωτικές/προαγωγικές εξετάσεις στο τέλος της χρονιάς αφού εγγραφούν και φοιτήσουν στην Α Γυμνασίου. Αυτές οι εξετάσεις  από την Α’ Γυμνασίου έως το Λύκειο λέγετε ότι λειτουργούν ως σταδιακή προετοιμασία για τις Πανελλαδικές εξετάσεις Προσφέρουν λένε … εξάσκηση στη διαχείριση του χρόνου, του άγχους και της πίεσης, ενώ καλλιεργούν την ικανότητα σύνθεσης γνώσεων και σε εξοικειώνουν με τις απαιτήσεις των επίσημων διαγωνιστικών διαδικασιών.

Όμως οι αρνητικές επιπτώσεις που επιφέρει η εφαρμογή των εξετάσεων αυτών, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με το γενικότερο εκπαιδευτικό πλαίσιο. Μετατρέπουν τη σχολική χρονιά σε έναν αγώνα βαθμοθηρίας, ωθώντας συχνά τις οικογένειες στη λύση της εξωσχολικής βοήθειας (φροντιστήρια), μεγεθύνοντας έτσι την παραπαιδεία.

Το άγχος συχνά ξεπερνά τα επιτρεπτά όρια, οδηγώντας σε σωματική και πνευματική εξάντληση . Η εντατική περίοδος προετοιμασίας πιέζει αφόρητα τον προσωπικό και δημιουργικό χρόνο του μαθητή, ιδίως στις μικρότερες τάξεις του Γυμνασίου.

Μετα την αυτοχειρία των κοριτσιών φώναξα , καταργήστε τις εξετάσεις !  Όχι μόνο τις Πανελλήνιες .

Περισσότερο από θυμό αλλά και ντροπή που τόσα χρόνια έχουμε αφήσει τα παιδιά μας τόσο ανυπεράσπιστα !

Πως έχουμε ανεχτεί για τόσα χρόνια το άθλιο και εξαιρετικά στρεσογόνο και τραυματικό σύστημα διαλογής υπάκουων υπηκόων που ονομάζουμε Πανελλήνιες εξετάσεις!

Πως έχουμε ανεχτεί έναν διαγωνισμό με σχεδόν μοναδικό κριτήριο την ικανότητα απομνημόνευσης σε συνθήκες υψηλότατου στρες . Η αξία ενός ανθρώπου δεν εξαντλείται ποτέ σε έναν βαθμό, σε ένα μηχανογραφικό ή σε μια στιγμή

αξιολόγησης .

Ίσως το βαθύτερο υπαρξιακό δράμα της εποχής μας .

Όμως σχεδόν καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν έχει σύστημα αντίστοιχο των Πανελλαδικών για την είσοδο στα πανεπιστήμια. Αντί για έναν ενιαίο εθνικό διαγωνισμό, οι επιλογές γίνονται είτε με βάση το απολυτήριο Λυκείου

(π.χ.) Abitur στη Γερμανία, Baccalaureate κ.α.), είτε μέσω προσωπικών φακέλων, συνεντεύξεων και ειδικών εισαγωγικών εξετάσεων κατά πανεπιστήμιο .

Σε εμάς κάθε χρόνο, ο συνολικός αριθμός των μαθητών που αποφοιτούν από τα Γενικά και Επαγγελματικά  Λύκεια και συμμετέχουν στις Πανελλαδικές Εξετάσεις είναι μεγαλύτερος από τις θέσεις που ορίζει το Υπουργείο Παιδείας

Για το ακαδημαϊκό έτος 2026-2027, ο συνολικός αριθμός των εισακτέων στα ΑΕΙ έχει καθοριστεί αυστηρά στις 68.788 θέσεις. Οι υποψήφιοι που διεκδικούν αυτές τις θέσεις  κυμαίνονται από 93 εως 94,000 . Δηλαδή μας λένε ότι για 20.000 θέσεις στα ΑΕΙ θα πρέπει να ζούμε την βαρβαρότητα αυτών των εξετάσεων .

Όμως ο πραγματικός αριθμός είναι άλλος . Διότι λόγω της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής , ο αριθμός των κενών θέσεων στα πανεπιστήμια κυμαίνεται διαχρονικά σε πολύ υψηλά επίπεδα. Περισσότερες από 10.000 μένουν κενές (π.χ.) το 2025 έμειναν κενές 10.636 θέσεις από τα ΓΕΛ) ενώ τα προηγούμενα χρόνια ο αριθμός αυτός έφτασε ακόμη και πάνω από 20.000 .

Από την άλλη … το ετήσιο κόστος για να απορροφήσουν τα ελληνικά πανεπιστήμια το 100% των αποφοίτων Λυκείου υπολογίζεται θεωρητικά σε 400 έως 500 εκατομμύρια ευρώ επιπλέον ετησίως Το ακριβές ποσό βεβαια εξαρτάται από τις επιλογές σχεδιασμού .

Για τους μαθητές που δεν απορροφώνται από τα ΑΕΙ, η πολιτεία προωθεί εναλλακτικές εκπαιδευτικές οδούς: Τις Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΣΑΕΚ – πρώην ΙΕΚ) 

Ο συνολικός προϋπολογισμός για τη λειτουργία των ΣΑΕΚ δεν αποτυπώνεται σε ένα ενιαίο νούμερο Η ένταξη της λειτουργίας των σχολών και της πρακτικής άσκησης στο ΕΣΠΑ 2021-2027 έχει συνολικό προϋπολογισμό 80.751.252 ευρώ . Αυτό λογικά γίνεται πολλαπλάσιο με την ωριαία  αποζημίωση Εκπαιδευτών και την κάλυψη της θεωρητικής/εργαστηριακής κατάρτισης και της πρακτικής άσκησης .

Η κατάργηση τους θα μπορούσε να συνδράμει σοβαρά , στην εξεύρεση πόρων για την απορρόφηση των μαθητών τους  στην τριτοβάθμια  εκπαίδευση .

Σε σεμινάρια στα  ΙΕΚ και  ΣΕΚ … μοίραζε  το πολιτικό προσωπικό την πίτα των Ευρωπαϊκών κονδυλίων  και όχι στην αναβάθμιση των ΑΕΙ .

Αντίστοιχα η  Πορτογαλία που μέχρι το 2008 είχε χαμηλότερο ΑΕΠ από την χώρα μας , αξιοποίησε τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά Ταμεία μετατρέποντας την Ανώτατη Εκπαίδευση σε μοχλό παραγωγικότητας και διεθνοποίησης.

Χρησιμοποίησε στοχευμένα προγράμματα, , για να συνδέσει τα πανεπιστήμια με την αγορά εργασίας και να προσελκύσει ταλέντα, διασφαλίζοντας παράλληλα κονδύλια από το Horizon Europe .

Η Ελλάδα αποτελεί παγκόσμια «πρωταθλήτρια» στην παραπαιδεία

Το κόστος της παραπαιδείας στην Ελλάδα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα βάρη του οικογενειακού προϋπολογισμού. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν ετησίως περίπου 614 εκατομμύρια ευρώ για εξωσχολική εκπαίδευση . Η προετοιμασία ενός μαθητή της Γ’ Λυκείου για την εισαγωγή στα Πανεπιστήμια είναι η πιο απαιτητική περίοδος, με το συνολικό ετήσιο κόστος να εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπεράσει τα 6.000€ ανά μαθητή. Με περίπου 70.000–90.000 υποψηφίους κάθε χρόνο, το άμεσο κόστος των διδάκτρων σε φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ ετησίως .

Το κόστος της παραπαιδείας είναι δυσανάλογα υψηλό , απορροφώντας πάνω από το 20% των δαπανών μιας οικογένειας. Η αύξηση του διαθέσιμου οικογενειακού εισοδήματος ,προκύπτει από την εξοικονόμηση σημαντικών ετήσιων δαπανών, η οποία μπορεί να ξεπεράσει αθροιστικά τα 6.000 έως 10.000 ευρώ ετησίως ανά φοιτητή, ανάλογα με τον τόπο σπουδών και τις εκπαιδευτικές ανάγκες .

Μια άλλη παράμετρος αυτής της βαρβαρότητας είναι η Φοιτητική μετανάστευση ( εσωτερική και εξωτερική ) .

Οι Έλληνες φοιτητές στο εξωτερικό (που σε ορισμένες περιόδους ξεπερνούσαν τις 70.000) μπορεί να συνεισέφεραν ετησίως στην οικονομία των χωρών υποδοχής ποσά που άγγιζαν ή και ξεπερνούσαν τα 500 εκατ.  ευρώ σε δίδακτρα

και έξοδα διαβίωσης και αντίστοιχο χαμένο συνάλλαγμα για τη χώρα μας .

Το ετήσιο κόστος συντήρησης ενός φοιτητή που σπουδάζει μακριά από το σπίτι του υπολογίζεται σε περίπου 7.000 έως 9.000 ευρώ (ενοίκιο, λογαριασμοί, διατροφή, μετακινήσεις). Αν υποθέσουμε ότι περίπου 100.000 ενεργοί φοιτητές (σε βάθος τετραετίας) σπουδάζουν εκτός της μόνιμης κατοικίας τους λόγω του συστήματος κατανομής των Πανελλαδικών, το συνολικό βάρος για τις ελληνικές οικογένειες είναι τεράστιο. Υπολογίζεται σε 700 έως 900 εκατ. ευρώ

Αν όλοι οι μαθητές έμπαιναν ελεύθερα στα ΑΕΙ, η συντριπτική πλειονότητα θα επέλεγε το κοντινότερο πανεπιστήμιο στον τόπο κατοικίας της , εκμηδενίζοντας το κόστος της εσωτερικής «μετανάστευσης».

Σε ένα  σενάριο πλήρους κατάργησης των Πανελλαδικών εξετάσεων και ελεύθερης εισαγωγής όλων των αποφοίτων στα ΑΕΙ, η εξοικονόμηση πόρων για την ελληνική κοινωνία και το κράτος θα ήταν τεράστια, καθώς το συνολικό ποσό που θα εξοικονομούνταν αγγίζει ή και ξεπερνά τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. για τη χρηματοδότηση των ΑΕΙ και την τόνωση των εισοδημάτων των νοικοκυριών .

Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες , ένας εξεταστικός μηχανισμός αποφασίζει ποιος «τα κατάφερε» και ποιος έμεινε πίσω.

Οι Πανελλήνιες παύουν να είναι απλώς εξετάσεις. Γίνονται μια υπαρξιακή δοκιμασία αξίας. Σαν να κρίνεται εκεί όχι μόνο το μέλλον, αλλά το δικαίωμα του παιδιού να αισθάνεται πως θα μπορέσει κάποτε να ζήσει μια ζωή αξιοβίωτη.

Εμείς επιτέλους χρειάζεται να φωνάξουμε ότι δεν χρειάζεται αυτή η βαρβαρότητα , ότι είναι εφικτή η ανατροπή της , Και ότι η  η αξία ενός ανθρώπου δεν εξαντλείται ποτέ σε έναν βαθμό, σε ένα μηχανογραφικό ή σε μια στιγμή αξιολόγησης.

* Πολιτικός αναλυτής, αρθρογράφος