Τα Ηνωμένα Έθνη ψήφισαν υπέρ του χαρακτηρισμού του διατλαντικού δουλεμπορίου ιδιοκτησιακού τύπου ως του «σοβαρότερου εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας» και ζήτησαν αποζημιώσεις ως «ένα απτό βήμα προς την αποκατάσταση των ιστορικών αδικιών».

Το ιστορικό ψήφισμα που εγκρίθηκε την Τετάρτη υποστηρίχθηκε από την Αφρικανική Ένωση (African Union – AU) και την Κοινότητα της Καραϊβικής (Caribbean Community – Caricom). Είχε προταθεί από τον πρόεδρο της Γκάνας, Τζον Ντραμάνι Μαχάμα (John Dramani Mahama), ο οποίος δήλωσε: «Ας καταγραφεί ότι όταν η ιστορία μάς κάλεσε, κάναμε το σωστό για τη μνήμη εκατομμυρίων ανθρώπων που υπέστησαν την ταπείνωση της δουλείας».

Υπέρ ψήφισαν 123 κράτη, ενώ η Αργεντινή, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ ψήφισαν κατά. Υπήρξαν 52 αποχές, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου και μελών της ΕΕ.

Το Ηνωμένο Βασίλειο δήλωσε ότι αναγνωρίζει τη σοβαρότητα των ζητημάτων που θίγονται στο ψήφισμα και την ανείπωτη βλάβη και δυστυχία που προκάλεσε το διατλαντικό δουλεμπόριο σε εκατομμύρια ανθρώπους επί πολλές δεκαετίες.

Ωστόσο, ο Τζέιμς Καριούκι (James Kariuki), επιτετραμμένος (chargé d’affaires) του Ηνωμένου Βασιλείου στον ΟΗΕ, δήλωσε ότι η Βρετανία συνεχίζει να διαφωνεί με θεμελιώδεις προτάσεις του κειμένου και είναι «σταθερά της άποψης ότι δεν πρέπει να δημιουργήσουμε μια ιεραρχία ιστορικών θηριωδιών».

«Καμία μεμονωμένη σειρά θηριωδιών δεν θα πρέπει να θεωρείται περισσότερο ή λιγότερο σημαντική από μια άλλη», είπε.

Καθώς το ψήφισμα προχωρούσε στη Νέα Υόρκη, η Βρετανίδα βουλευτής Μπελ Ριμπέιρο-Άντι (Bell Ribeiro-Addy) παρουσίασε ένα αίτημα στη Βουλή των Κοινοτήτων (House of Commons), πιέζοντας για μια κρατική συγγνώμη από το Ηνωμένο Βασίλειο για τον κεντρικό του ρόλο στη δουλεία και την αποικιοκρατία των Αφρικανών.

«Τόσες πολλές από τις διασταυρούμενες παγκόσμιες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε τώρα είναι ριζωμένες στις κληρονομιές της υποδούλωσης και της αυτοκρατορίας: από τη γεωπολιτική αστάθεια έως τον ρατσισμό, την ανισότητα, την υποανάπτυξη και την κλιματική κατάρρευση», ανέφερε το αίτημα. «Για να αντιμετωπίσουμε πραγματικά αυτά τα ζητήματα, πρέπει να αναγνωρίσουμε από πού προέρχονται».

Για τέσσερις αιώνες, επτά ευρωπαϊκά έθνη, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου, υποδούλωσαν και διακίνησαν περισσότερους από 15 εκατομμύρια Αφρικανούς μέσω του Ατλαντικού. Η κλίμακα της ιδιοκτησιακής δουλείας ήταν τέτοια που οι υποστηρικτές της κατάργησής της (abolitionists) κατά τον 18ο και 19ο αιώνα επινόησαν τον όρο «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας» για να την περιγράψουν. Οι ιστορικοί έχουν επίσης συνδέσει τον πλούτο από την υποδούλωση με τη μαζική εκβιομηχάνιση στη Δύση.

«Όταν πλαισιώνεται ως εμπόριο, διαστρεβλώνει την πραγματικότητα», δήλωσε η Τζάσμιν Μίκενς (Jasmine Mickens), μεταπτυχιακή φοιτήτρια ιστορίας και διακυβέρνησης στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ (Harvard University). «Δεν επρόκειτο για μια συναινετική κοινή επιχειρηματική προσπάθεια».

Η Γκάνα, η οποία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας προσπάθειας σε ολόκληρη την Αφρική και την Καραϊβική για δικαιοσύνη μέσω αποζημιώσεων (reparatory justice), πίεσε για την επικαιροποίηση της ορολογίας ώστε να αντικατοπτρίζει τον διαρκή αντίκτυπο της ιδιοκτησιακής δουλείας.

Οι ειδικοί που συμμετείχαν στη σύνταξη του ψηφίσματος λένε ότι πρόκειται για μια απόπειρα εξασφάλισης «πολιτικής αναγνώρισης στο υψηλότερο επίπεδο» για μια από τις πιο σκοτεινές εποχές της ιστορίας.

«Το κύριο ζήτημα δεν είναι να εισαχθεί μια ιεραρχία εγκλημάτων», δήλωσε ο Κιερέτουι Οσέι (Kyeretwie Osei), επικεφαλής προγραμμάτων του οικονομικού, κοινωνικού και πολιτιστικού συμβουλίου στην Αφρικανική Ένωση (AU). «Είναι μάλλον μια προσπάθεια να τοποθετηθεί σωστά αυτό το συγκεκριμένο κεφάλαιο στην ιστορία… πώς ήταν τόσο καταστροφικό για τον κόσμο στον αντίκτυπό του, που ουσιαστικά δημιούργησε την πλατφόρμα για κάθε θηριωδία και έγκλημα κατά της ανθρωπότητας που ακολούθησε».

«[Αυτό] ήταν η μετατροπή των ανθρώπων σε αντικείμενα ιδιοκτησίας (chattelisation), η οποία ουσιαστικά τους υποβιβάζει σε περιουσία που μπορεί να πωληθεί ή να κληρονομηθεί [και] το καθεστώς της υποδούλωσης μπορούσε να μεταβιβαστεί μέσω της γέννησης», πρόσθεσε ο ίδιος.

Ο ΟΗΕ αναγνώρισε για πρώτη φορά ότι η δουλεία ήταν έγκλημα σε μια διάσκεψη του 2001 κατά του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και της σχετικής μισαλλοδοξίας στο Ντέρμπαν της Νότιας Αφρικής.

Η Πανάσε Τσιγκουμάντζι (Panashe Chigumadzi), ιστορικός και εισηγήτρια (rapporteur) της επιτροπής εμπειρογνωμόνων της Αφρικανικής Ένωσης για τις αποζημιώσεις λόγω δουλείας, αποικιοκρατίας και απαρτχάιντ, η οποία συνέταξε το πλαίσιο, δήλωσε ότι εκείνη η διάσκεψη είχε πολλούς περιορισμούς, συμπεριλαμβανομένης της πλαισίωσης της δουλείας ως «μιας αναδρομικής ηθικής κρίσης παρά ως μιας συνεχιζόμενης νομικής πραγματικότητας».

«Το πλαίσιο της Αφρικανικής Ένωσης… τεκμηριώνει ότι η έναρξη της διακίνησης υπόδουλων Αφρικανών κατά τη διάρκεια της λεγόμενης “εποχής των ανακαλύψεων” αποτέλεσε την οριστική ρήξη στην παγκόσμια ιστορία, η οποία εγκαινίασε το πέρασμα από τα τοπικά φεουδαρχικά καθεστώτα στο σύγχρονο παγκόσμιο σύστημα του φυλετικού καπιταλισμού», δήλωσε η ίδια. «Αυτό μεταμόρφωσε δομικά τη μοίρα όλων των λαών σε όλο τον κόσμο μέσω φυλετικών καθεστώτων εργασίας, κεφαλαίου, ιδιοκτησίας, εδαφών και κυριαρχίας που συνεχίζουν να καθορίζουν τις σχέσεις της ζωής και της γης στην οποία αυτή βιώνεται».

Αν και το ψήφισμα δεν είναι νομικά δεσμευτικό, αναμένεται τώρα να ανοίξει το δρόμο για μεγαλύτερη πρόοδο σε έναν αγώνα που μελετητές και ορισμένοι πολιτικοί λένε ότι έχει παρεμποδιστεί από την άνοδο των δεξιών κινημάτων στη Δύση.

Τα τελευταία χρόνια, η Αφρικανική Ένωση εργάζεται για να διασφαλίσει την κωδικοποίηση της ιδιοκτησιακής δουλείας ως εγκλήματος που απαιτεί όχι μόνο συγγνώμες, αλλά και δικαιοσύνη μέσω αποζημιώσεων.

«Αυτή τη στιγμή, η εστίαση είναι σε αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή [και] στην αναγνώριση ότι αποτελεί το αποκορύφωμα πολλών στιγμών πριν από αυτήν την ημέρα», δήλωσε η Μίκενς. «Αυτό που οι άνθρωποι φαίνεται να μην θυμούνται –λόγω όλων των προσπαθειών να σβηστεί η ιστορία– είναι ότι οι μαύροι άνθρωποι, οι Αφρικανοί, αντιστάθηκαν στον θεσμό της ιδιοκτησιακής δουλείας και της διακίνησης Αφρικανών από την πρώτη κιόλας ώρα που διαπράχθηκε το έγκλημα στις ακτές της Αφρικής».

Πριν από την ψηφοφορία της Τετάρτης, ο Μαχάμα εξέφρασε τη θλίψη του για τη συνεχιζόμενη διαγραφή της ιστορίας των Μαύρων στις ΗΠΑ μέσω της αυξανόμενης λογοκρισίας στη διδασκαλία της «αλήθειας για τη δουλεία, τον φυλετικό διαχωρισμό και τον ρατσισμό» στα σχολεία.

«Αυτές οι πολιτικές γίνονται πρότυπο για άλλες κυβερνήσεις και ορισμένα ιδιωτικά ιδρύματα», δήλωσε σε εκδήλωση στην έδρα του ΟΗΕ. «Τουλάχιστον, εξομαλύνουν σιγά-σιγά τη διαγραφή».

theguardian.com