Στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου για τον οικονομικό και γεωστρατηγικό ρόλο της Αμερικανικής Βάσης της Σούδας βρέθηκαν τα Χανιά, με αφορμή την παρέμβαση του Γιάννη Κυριακάκη στο πλαίσιο των διήμερων εκδηλώσεων στο Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας. Ο κ. Κυριακάκης αμφισβήτησε ευθέως το κυρίαρχο αφήγημα περί των «τεράστιων» οικονομικών οφελών της βάσης για την τοπική κοινωνία, παραθέτοντας συγκεκριμένα στατιστικά στοιχεία και αναδεικνύοντας τις αναπτυξιακές δυνατότητες του φυσικού λιμένα της Σούδας, οι οποίες, όπως υποστήριξε, παραμένουν καθηλωμένες λόγω της στρατιωτικής παρουσίας των Ηνωμένων Πολιτειών. Η τοποθέτηση αυτή θέτει εκ νέου το ζήτημα της ισορροπίας μεταξύ της εθνικής κυριαρχίας, της τοπικής οικονομικής ανάπτυξης και της διαχείρισης των περιφερειακών κινδύνων.

Ακολουθεί τμήμα της ομιλίας Γιάννη Κυριακάκη στην εκδήλωση στο Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας στα Χανιά στο πλαίσιο του διημέρου για το κλείσιμο των βάσεων της Σούδας:

Ας μιλήσουμε για τα οικονομικά οφέλη που έχει η βάση της Σούδας για τα Χανιά και την Κρήτη. Ξεκαθαρίζω από την αρχή ότι η αξιοπρέπεια ενός λαού δεν εξαγοράζεται· η Κούβα δείχνει τον δρόμο, και όχι μόνο. Να πω επίσης ότι μια τέτοια θλιβερή συζήτηση δεν τιμά ούτε την ιστορία του τόπου, ούτε των ανθρώπων του, ούτε των αγωνιστών που πέρασαν τα προηγούμενα χρόνια. Όμως, αφού οι απολογητές των Αμερικανών στον τόπο μας θέλουν να την κάνουμε αυτή τη συζήτηση, ας την κάνουμε, γιατί πρόκειται πραγματικά για μια μυθολογία.

Ποια είναι αυτά τα «τεράστια» οικονομικά οφέλη που έχουμε; Σύμφωνα με στοιχεία της ίδιας της αμερικανικής βάσης, το ποσό είναι περίπου 50 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο. Τα 35 εκατομμύρια αφορούν τακτικά έξοδα —έσοδα δεν είναι, τέλος πάντων— δηλαδή μισθούς, αγορές προϊόντων, συντηρήσεις εγκαταστάσεων κ.λπ., και τα 15 εκατομμύρια είναι τα έκτακτα έσοδα, όπως για παράδειγμα από τις επισκέψεις αεροπλανοφόρων. Τα 50 εκατομμύρια, για το ΑΕΠ του νομού και μόνο, αποτελούν μόλις το 1% έως 1,2% του τοπικού ΑΕΠ. Άρα, δεν πρόκειται για κανένα τεράστιο οικονομικό όφελος.

Το Συγκριτικό Ρίσκο: Τουρισμός vs Βάση

Να πω επίσης σε αυτό το σημείο ότι ο τουρισμός συμβάλλει περίπου στο 50% του τοπικού ΑΕΠ —στρέβλωση κι αυτή, αλλά δεν είναι της ώρας να την πιάσουμε— με άμεσο ή έμμεσο τρόπο. Άρα, λοιπόν, αν συμβεί κάποιο ατύχημα, μια εμπλοκή, ένας βομβαρδισμός ή μια επίθεση με drone, όπως ειπώθηκε προηγουμένως, τότε πραγματικά διακινδυνεύουμε το 50% του ΑΕΠ για χάρη του 1%.

Και όπως γνωρίζουν οι Χανιώτες, τη μερίδα του λέοντος από αυτό το 1% την παίρνουν δύο-τρεις μεγάλοι επιχειρηματίες, οι οποίοι ο Θεός ξέρει πού είναι μπλεγμένοι — μάλλον όχι μόνο ο Θεός, αφού και ο αθηναϊκός τύπος έγραφε προ καιρού μια πολύ αποκαλυπτική ιστορία.

Επειδή όμως στους νεοφιλελεύθερους οικονομολόγους αρέσει η έκφραση «δεν υπάρχει δωρεάν γεύμα» (there is no free lunch), ωραία, ας συζητήσουμε τι ακριβώς κόστος έχουν αυτά τα 50 εκατομμύρια που μπαίνουν στην τοπική οικονομία. Και δεν εννοώ στην περίπτωση που γίνει πόλεμος. Εννοώ τι θα γινόταν αν δεν υπήρχαν οι Αμερικανοί· αν, δηλαδή, ο κόλπος της Σούδας απελευθερωνόταν μια μέρα από την αμερικανική κατοχή.

Η Αναξιοποίητη Δυναμική του Φυσικού Λιμένα

Το λιμάνι της Σούδας είναι ένα φυσικό λιμάνι από τα μεγαλύτερα στη Μεσόγειο, από τα βαθύτερα και τα ασφαλέστερα αγκυροβόλια λόγω των φυσικών του πλεονεκτημάτων. Για παράδειγμα, έχει μήκος 15 χιλιόμετρα, πλάτος 2 με 4 χιλιόμετρα και συνολική επιφάνεια μεγαλύτερη από του Πειραιά, περίπου 40 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Έχει τεράστιο βάθος. Στον Πειραιά το βάθος είναι 18 μέτρα μετά από έργα εκβάθυνσης, ενώ εδώ, σε ορισμένες περιοχές στη Σούδα, φτάνει τα 224 μέτρα.

Άρα, πρόκειται για ένα λιμάνι ουσιαστικά αναξιοποίητο, επειδή είναι κατεχόμενο από τους Αμερικανούς. Όλη η βόρεια πλευρά ελέγχεται από αυτούς και δεν μπορείς να κάνεις τίποτα. Θα μου πείτε: «Μα είναι ένα μικρό νησί». Δεν είναι ακριβώς έτσι. Η Σούδα είναι, όπως έλεγαν κάποιοι χαρακτηριστικά, η «πύλη του Σουέζ».

Αν σκεφτείτε ότι τα πλοία που βγαίνουν από το Σουέζ πέφτουν πάνω στην Κρήτη —ενώ για να πάνε στη Μασσαλία, στη Βαλένθια ή στη Γένοβα πρέπει να ξεστρατίσουν— ουσιαστικά τα πλοία που βγαίνουν από το Σουέζ και κατευθύνονται προς το Γιβραλτάρ θα μπορούσαν να έχουν ως ενδιάμεσο σταθμό το λιμάνι της Σούδας. Είναι τόσο βαθύ που, αφού χωράνε τα αεροπλανοφόρα, χωράνε και τα mega-containers.

Για να μη σας κουράζω με περιττά οικονομικά στοιχεία, η απομάκρυνση των Αμερικανών θα απελευθέρωνε όλη τη βόρεια πλευρά και θα μετέτρεπε το λιμάνι της Σούδας σε ένα από τα μεγαλύτερα εμπορικά λιμάνια της Μεσογείου. Θα μπορούσε να είναι η πύλη εισόδου των εμπορευμάτων για την Ευρώπη, και η γειτνίασή του με το αεροδρόμιο θα ευνοούσε τις περιβόητες συνδυασμένες μεταφορές (δηλαδή, τα προϊόντα να φτάνουν με πλοία και να μεταφέρονται με αεροπλάνα σε όλη την Ευρώπη).

Συνεπώς, όλα αυτά δεν γίνονται, πέρα από το ότι δεν είμαστε ένα κανονικό κυρίαρχο κράτος, επειδή οι Αμερικανοί δεν αφήνουν να γίνει τίποτα. Εδώ εμποδίζουν μέχρι και τους ψαράδες να ψαρέψουν, ενώ ακόμη και τα γιοτ των πλουσίων χρειάζονται ειδική άδεια για να περάσουν από εκεί.

Εμπόδια στην Τοπική Ανάπτυξη και την Πρωτογενή Παραγωγή

Δεύτερο παράδειγμα —και δεν παριστάνω τον ειδικό, απλώς αναφέρω γεγονότα: Στο λιμάνι της Σούδας υπάρχει εδώ και πάνω από 20 χρόνια, κάπου απέναντι από τις αμερικανικές εγκαταστάσεις, μια εξειδικευμένη μονάδα του ΕΛΚΕΘΕ (Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών), η οποία πειραματίζεται σε νέες ιχθυοκαλλιέργειες με τεράστια επιτυχία. Δεν μπορεί όμως να αναπτυχθεί μια τέτοια μονάδα —όχι γιγαντιαία, αλλά έστω μικρής κλίμακας για να καλύπτει τις τοπικές ανάγκες— διότι αποτελούν εμπόδιο οι Αμερικανοί.

Δεν μπορούν να υπάρξουν σοβαρά έργα ναυπηγοεπισκευαστικής δραστηριότητας, διότι υπάρχουν οι Αμερικανοί. Γενικά, εξαιτίας της αμερικανικής παρουσίας, το λιμάνι της Σούδας δεν αναπτύσσεται παρά μόνο στο πολεμικό κομμάτι και αποκλειστικά για ό,τι ενδιαφέρει τους ίδιους.

Επίσης, προκαλεί μεγάλη εντύπωση πώς οι διάφοροι ειδικοί του τουρισμού και οι τεχνοκράτες της πλάκας, που κάνουν σχέδια και οραματίζονται 20 εκατομμύρια τουρίστες στην Κρήτη, δεν τολμούν καν να ψελλίσουν κουβέντα για την τουριστική ανάπτυξη του κόλπου της Σούδας, ο οποίος είναι πραγματικά καταπληκτικός.