Του Δημήτρη Καντηλιεράκη

Στις αρχές του πολέμου, η λογική της Ουάσιγκτον ήταν σχετικά απλή: γρήγορα, αποφασιστικά χτυπήματα στις στρατιωτικές και πυρηνικές υποδομές του Ιράν, ταχεία κατάρρευση του καθεστώτος υπό το βάρος των απωλειών και της λαϊκής δυσαρέσκειας, και μια νέα τάξη πραγμάτων στη Μέση Ανατολή χωρίς πυρηνικά Ιράν. Η εκστρατεία θα ήταν σύντομη. Το καθεστώς εύθραυστο. Ο λαός έτοιμος να ξεσηκωθεί.

Το ιρανικό καθεστώς επέδειξε ανθεκτικότητα που διέψευσε κάθε αρχική εκτίμηση. Αντί να καταρρεύσει, αναδιοργανώθηκε. Αντί να παραδοθεί, έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, έστρωσε νάρκες, επέβαλε διόδια στη διεθνή ναυτιλία και τα μετέτρεψε σε μοχλό παγκόσμιας εκβίασης. Η «σύντομη εκστρατεία» βρίσκεται τώρα στην έκτη βδομάδα της, χωρίς σαφή έξοδο  και με αυξανόμενο διεθνές και εσωτερικό κόστος.

Η ιρανική αντίσταση δεν είναι απλώς στρατιωτικό γεγονός, αλλά και πολιτικό πρόβλημα για τον Τραμπ. Ένας πόλεμος που αρχικά «πουλήθηκε» στον αμερικανικό λαό ως γρήγορη και αποφασιστική επέμβαση τώρα κινδυνεύει να γίνει το νέο Αφγανιστάν. Ένα αδιέξοδο που φθείρει, δαπανά και δεν κερδίζεται. Κι αυτό είναι κάτι που ο Τραμπ , εν όψει των ενδιάμεσων αμερικανικών εκλογών δεν μπορεί να αντέξει.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η καμπή. Ο πόλεμος άρχισε  για την καταστροφή των πυρηνικών του Ιράν και την αλλαγή καθεστώτος, ύστερα από ισραηλινές πιέσεις. Τώρα, όμως, η κλιμάκωση υπακούει σε μια εντελώς διαφορετική λογική. Μια λογική που έχει λιγότερο να κάνει με την Τεχεράνη και πολύ περισσότερο με τις ενδιάμεσες εκλογές που πλησιάζουν. Δοθέντος, ότι η απώλεια της πλειοψηφίας στο Κογκρέσο και τη Γερουσία εγκυμονεί τον κίνδυνο να κινηθεί η διαδικασία καθαίρεσης Τραμπ από την προεδρία, που ήδη ζητούν μέλη των. Κοντολογίς, πόλεμος άρχισε για έναν στρατηγικό λόγο εξωτερικής πολιτικής. Τώρα κλιμακώνεται για έναν τελείως διαφορετικό λόγο εσωτερικής πολιτικής. Και ο κόσμος καλείται να πληρώσει τον λογαριασμό της εκλογικής στρατηγικής του Τραμπ.

Με το ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν που παρουσιάζει ως άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ο Τραμπ επιχειρεί να μετατρέψει μια διμερή σύγκρουση σε παγκόσμιο ζήτημα, στο οποίο κάθε κράτος με ενεργειακά και ναυτιλιακά συμφέροντα έχει λόγο να συνταχθεί μαζί του. Η Αμερική δεν πολεμά πλέον για τη δική της ατζέντα, πολεμά για «όλους μας». Πρόκειται για κλασική μετατόπιση πλαισίου: ένας εθνικός πόλεμος ντύνεται στα ρούχα παγκόσμιας σταυροφορίας.

Η «νομιμοποίηση» ενός πολέμου αφανισμού

Πίσω από τη ρητορική της «ελεύθερης θάλασσας» κρύβεται ο απώτερος στόχος. Η δημιουργία των συνθηκών που θα δικαιολογήσουν την τελική, ολοσχερή καταστροφή της ιρανικής υποδομής. Ο ίδιος ο Τραμπ το είπε χωρίς αμηχανία. Η Αμερική είναι «πλήρως έτοιμη» να «ολοκληρώσει αυτό που άρχισε» και μπορεί να καταστρέψει όλες τις ενεργειακές υποδομές του Ιράν σε μία ώρα. Δεν μιλά για πίεση. Μιλά για εξόντωση.

Για να φτάσει εκεί, όμως, χρειάζεται το κατάλληλο σκηνικό. Το Ιράν πρέπει να εμφανίζεται ως ο αδίστακτος επιτιθέμενος. Ο κόσμος πρέπει να έχει ζητήσει την αμερικανική επέμβαση. Και η Ουάσιγκτον πρέπει να εμφανίζεται ως ο απρόθυμος σωτήρας που αναγκάστηκε να δράσει. Ο αποκλεισμός είναι το πρόσχημα που στήνει αυτό το σκηνικό, αν το Ιράν αντισταθεί, γίνεται ο υπαίτιος κάθε επακόλουθης καταστροφής, ανθρώπινης και οικονομικής.

Αυτός είναι ο πραγματικός στόχος που το πρόσχημα της «ελευθερίας των θαλασσών» καλείται να καλύψει: η επαναφορά του Ιράν «στη λίθινη εποχή», δηλαδή η πλήρης κατάρρευση της ενεργειακής, οικονομικής και στρατιωτικής υποδομής μιας χώρας 90 εκατομμυρίων ανθρώπων. Για να το επιτύχει αυτό χωρίς οι ΗΠΑ να χρεωθούν τις συνέπειες του παραλόγου εγχειρήματος και για να αποφύγει την κινητοποίηση της παγκόσμιας κοινής γνώμης εναντίον του, χρειάζεται ένα αφήγημα στο οποίο το Ιράν να εμφανίζεται ως ο αδίστακτος επιτιθέμενος και οι ΗΠΑ ως ο απρόθυμος σωτήρας. Ο αποκλεισμός είναι η αφορμή που θα αναγκάσει την Τεχεράνη, αν αντισταθεί, να παίξει ακριβώς αυτόν τον ρόλο.

Αποσείοντας τις ευθύνες και κερδίζοντας εκλογές

Υπάρχει, όμως, και μια τρίτη διάσταση που δεν αναφέρεται συχνά, οι ενδιάμεσες εκλογές. Ο Τραμπ γνωρίζει ότι χωρίς πλειοψηφία στο Κογκρέσο και τη Γερουσία, το δεύτερο μισό της θητείας του θα είναι πολιτικά ακινητοποιημένο ή ο ίδιος θα αντιμετωπίσει την διαδικασία καθαίρεσης, την οποία ήδη μέλη των συζητούν. Και γνωρίζει επίσης ότι τίποτα δεν ενώνει έναν αμερικανικό εκλογικό σώμα όπως ένας πόλεμος με σαφή ηθική δικαίωση, έναν εχθρό που «απειλεί τον κόσμο» και έναν ηγέτη που «δεν υποκύπτει».

Ο ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν για την ελεύθερη διέλευση στα Στενά του Ορμούζ προσφέρει ακριβώς αυτό το πολιτικό υλικό. Στο εσωτερικό, ο Τραμπ δεν παρουσιάζεται ως εκείνος που εμπλέκεται σε έναν ατέρμονο πόλεμο. Παρουσιάζεται ως ο αρχηγός μιας παγκόσμιας σταυροφορίας, ο αποκαταστάτης της αμερικανικής ηγεμονίας, ο μόνος που τόλμησε να αντιμετωπίσει εκείνους που «εκβιάζουν τον κόσμο». Και αν η παγκόσμια οικονομία κλονιστεί, αν οι τιμές ενέργειας εκτοξευθούν, αν οι αγορές καταρρεύσουν,  η αφήγηση είναι ήδη έτοιμη: φταίει το Ιράν που έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ. Η Αμερική απλώς τον άνοιξε ή τουλάχιστο το επιχείρησε.

Αυτή είναι η πιο επικίνδυνη πτυχή ολόκληρης της υπόθεσης: η εσκεμμένη μετατόπιση ευθυνών. Αν έρθει κρίση, ο Τραμπ θα έχει ήδη φροντίσει να μην βρίσκεται ο ίδιος στο εδώλιο. Και οι Αμερικανοί ψηφοφόροι που αγανακτούν με τις τιμές ενέργειας θα έχουν έτοιμο έναν αποδιοπομπαίο τράγο. Όχι την Ουάσιγκτον αλλά την Τεχεράνη.

Κοντολογίς, ο ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν δεν είναι μόνο μια στρατιωτική κίνηση. Είναι ένα πολυεπίπεδο πολιτικό εγχείρημα: νομιμοποίηση ενός πολέμου αφανισμού, μετατροπή μιας διμερούς σύγκρουσης σε παγκόσμιο ζήτημα, αποσόβηση ευθυνών για ενδεχόμενη παγκόσμια οικονομική κρίση, και θωράκιση της προεδρικής θέσης ενόψει εκλογών. Τέσσερις στόχοι, μία κίνηση, με επιπτώσεις ανυπολόγιστες για την παγκόσμια οικονομία και όχι μόνο.

dimkantilierakis@gmail.com