Τη δεκαετία του 1970 ο Ρίτσαρντ Νίξον τον είχε δίπλα του όταν θα πραγματοποιούσε την ιστορική επίσκεψη στη Κίνα. Τη δεκαετία του 1990 θα αναλάμβανε την αμερικανική πρεσβεία στη Σαουδική Αραβία και αργότερα αν. υπουργός στο υπουργείο Αμύνης. Σήμερα, ο 83χρονος Τσας Φρίμαν βλέπει με λύπη τη χώρα του να παίρνει διδάγματα στη διπλωματία από το Ιράν.

Υπενθυμίζεται ότι λίγο πριν λήξει η εκεχειρία δύο εβδομάδων μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν στις 21 Απριλίου, με σκοπό τη διεξαγωγή περαιτέρω συνομιλιών, υπήρξαν εξαιρετικά αρνητικές εξελίξεις.

Ενώ η Τεχεράνη άνοιξε τα Στενά του Ορμούζ στις 17 Απριλίου, ώστε να διέρχονται τα πλοία μετά από συντονισμό με τις ιρανικές αρχές, στη συνέχεια ανακάλεσε, καθώς οι Αμερικανοί δήλωσαν ότι  αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών θα συνεχιστεί.

«Παρατηρώ ότι υπάρχει τώρα μεγάλη σύγχυση σχετικά με την παρούσα κατάσταση» αναφέρει ο Φρίντμαν μιλώντας στην εκπομπή του καθηγητή Γκλεν Ντίσεν. «Ουσιαστικά, ίσως οι ΗΠΑ να μην κατανοούν πλέον τη διπλωματία».

Αντίθετα, υποστηρίζει, οι Ιρανοί «κατανοούν ξεκάθαρα τη διπλωματία» καθώς, όπως εξηγεί, έδωσαν στον Αμερικανό πρόεδρο «μια ευκαιρία να κηρύξει νίκη και να αποχωρήσει ανοίγοντας τα Στενά του Ορμούζ, φυσικά υπό τον δικό τους έλεγχο».

Έτσι με το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ θα δημιουργούνταν οι προϋποθέσεις για μια συνάντηση, ίσως μια διάσκεψη, ώστε να συζητηθεί το μακροπρόθεσμο σύστημα διαχείρισης των Στενών του Ορμούζ. Όλα αυτά οι ΗΠΑ τα τίναξαν στον αέρα όμως.

Διπλωματία: «Κοιτάξτε τι στείλαμε για διαπραγμάτευση»

Τα πράγματα πήγαιναν άσχημα για τους Αμερικανούς ήδη από τις διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ όταν ανώτατοι αξιωματούχοι των ΗΠΑ και του Ιράν -μεταξύ των οποίων ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί- επιδόθηκαν σε διαπραγματεύσεις 21 ωρών.

«Αυτό που είδαμε στο Ισλαμαμπάντ, […], δεν ήταν διαπραγμάτευση» σημειώνει ο Αμερικανός διπλωμάτης, αλλά «μια αμερικανική επιτελεστική πράξη που αποσκοπούσε στο να υποδηλώσει ότι υπήρχε διαπραγμάτευση, ενώ δεν υπήρχε».

Ο Φρίμαν συγκρίνει τις δύο αποστολές για να καταλήξει ότι οι Ιρανοί ήταν στην πραγματικότητα πιο σοβαροί στην προσέγγιση της όλης διαδικασίας που απαιτούσε διάθεση για διπλωματία.

Ο Τσας Φρίμαν πίσω όρθιος, μεταφραστής του Νίξον κατά την ιστορική επίσκεψή του στην Κίνα το 1972 (www.jesus.cam.ac.uk)

«Η ιρανική πλευρά έφτασε με περίπου 70 άτομα στην αντιπροσωπεία της, με την πλήρη εξουσιοδότηση, απ’ ό,τι φαίνεται, των αρχών στην Τεχεράνη, περιλαμβανομένων των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, για να διεξαγάγει σοβαρή διαπραγμάτευση και να καταλήξει σε συμφωνία. Είχαν μαζί τους τεχνικό προσωπικό, έτοιμο να συζητήσει ζητήματα σε βάθος» λέει.

Αντίθετα, όμως, συνεχίζει ο Φρίμαν «η αμερικανική πλευρά είχε πολλούς πολιτικά συνδεδεμένους ανθρώπους και ελάχιστους ειδικούς. Και ουσιαστικά βρισκόταν εκεί για να παρουσιάσει ένα τελεσίγραφο, αλλά ήταν ένα τελεσίγραφο χωρίς πραγματικά αποτελεσματική πίεση πίσω του. Η αμερικανική αντιπροσωπεία έπρεπε να υποταχθεί στους παράλογους ισχυρισμούς του Ντόναλντ Τραμπ, της μοναδικής πλέον λειτουργικής αρχής στις ΗΠΑ σε αυτά τα ζητήματα, ότι κατά κάποιον τρόπο οι ΗΠΑ είχαν κερδίσει τον πόλεμο» λέει.

Ο Αμερικανός πρέσβης εντοπίζει εδώ και το τραγικό λάθος των Αμερικανών να συγχέουν τον θάνατο με την νίκη όπως την εννοούσε ο Κλαούζεβιτς ή ο Σουν Τζου, δηλαδή ότι ο σκοπός του πολέμου είναι να επιφέρει προσαρμογές στις σχέσεις και στις πολιτικές.

«Αυτό είναι ένα πολιτικό αποτέλεσμα, όχι απλώς να κατακόψεις τον εχθρό και να του επιβάλεις οδύνη» όπως θέλει σήμερα η Ουάσιγκτον, υπονοεί ο Φρίμαν.

Η τακτική του Μοχάμεντ Άλι

Όσον αφορά τη διπλωματική δεινότητα των Ιρανών και την τεράστια στρατιωτική αντοχή τους να αντέχουν πλήγματα, και να συνεχίζουν να μάχονται, ο Φρίμαν τους παραλληλίζει με τον θρυλικό πυγμάχο Μοχάμεντ Άλι.

«Η συνολική στρατηγική του Ιράν ήταν η ίδια με τη στρατηγική rope-a-dope του Μοχάμεντ Άλι, δηλαδή να αφήσει τον εχθρό να σε χτυπά όσο πιο δυνατά μπορεί, στην προσπάθειά του να εξαντληθεί, να αποδυναμωθεί, και να περιμένεις τη στιγμή για να δώσεις τα δικά σου αντίμετρα και το δικό σου αντεπιθετικό χτύπημα». Προφανώς, προσθέτει, ότι το Ιράν δεν θέλει περισσότερη τιμωρία, «αλλά εξακολουθεί να μπορεί να την αντέξει».

Την ίδια στιγμή όμως ο Αμερικανός πρέσβης παρατηρεί ότι ΗΠΑ και Ισραήλ δεν έχουν ανάλογες ικανότητες.

«Η δυνατότητα αμφοτέρων να αναχαιτίζουν πυραύλους έχει μειωθεί σημαντικά. Το Ιράν έχει ουσιαστικά καθηλώσει μεγάλα αμερικανικά πολεμικά πλοία, αεροπλανοφόρα, σε απόσταση πεντακοσίων ή εξακοσίων μιλίων, περίπου χιλίων χιλιομέτρων, επειδή αν πλησιάσουν περισσότερο στο Ιράν, γίνονται στόχος επίθεσης, και το αποφεύγουν. Η κατάσταση πάνω στα πλοία που διεξάγουν τον αποκλεισμό φαίνεται να επιδεινώνεται αρκετά γρήγορα. Το Ιράν, από την άλλη πλευρά, τώρα ανασύρει τα αποθέματα πυραύλων του που ήταν αποθηκευμένα εκεί όπου οι σήραγγες είχαν φραχθεί από Αμερικανικούς και ισραηλινούς βομβαρδισμούς. Προετοιμάζεται να καταστήσει δυνατή την εκτόξευσή τους».

Έτσι, καταλήγει ότι οι ΗΠΑ δεν είναι προετοιμασμένες για αυτόν τον πόλεμο φθοράς. «Δεν έχουμε τη βιομηχανική βάση για να αναπληρώσουμε αμέσως όσα έχουμε δαπανήσει. Το Ιράν μπορεί να έχει μια τέτοια βιομηχανική βάση υπόγεια. Όλα δείχνουν ότι έχει. Έτσι έχουμε μια παράξενη κατάσταση, στην οποία ο ισχυρότερος στρατός στον κόσμο και ο μικρότερος εταίρος του στο Ισραήλ αδυνατούν να υπερνικήσουν αυτό που στην ουσία είναι ένας απομονωμένος και όχι ιδιαίτερα ισχυρός ιρανικός στρατός».

Κίνα: Αναλύσεις της πολυθρόνας

Ο έμπειρος διπλωμάτης δεν παρέλειψε να αξιολογήσει πολύ αρνητικά την πολιτική της χώρας του έναντι της Κίνας, όσον αφορά τον πόλεμο στο Ιράν.

«Στις ΗΠΑ γίνεται πολλή ανόητη στρατηγική ανάλυση της πολυθρόνας, ότι δήθεν διακυβεύεται η ύπαρξη της Κίνας ή ότι αυτό που κάνουμε στη Μέση Ανατολή αποτελεί θανάσιμο πλήγμα για την Κίνα ή στρατηγική οπισθοχώρηση» υπογραμμίζει.

Εξηγεί πως αυτό δεν είναι αλήθεια πρώτον, διότι «οι Κινέζοι στην πραγματικότητα βρίσκονται σε καλή θέση λόγω της πρωτοπορίας τους στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και των αποθεμάτων άνθρακα, καθώς και των πολύ, πολύ μεγάλων στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, ώστε να αντέξουν αρκετά καλά οποιαδήποτε κρίση. Αυτό κοστίζει στην Κίνα ορισμένες σχέσεις στην περιοχή, επειδή ο κόσμος, και ειδικά η Ανατολική και Νοτιοανατολική Ασία, έχει καταστεί εξαρτημένος από τις κινεζικές εξαγωγές ντίζελ και καυσίμων αεροσκαφών, και αυτές τώρα έχουν ανασταλεί, με τη λογική ότι η φιλανθρωπία αρχίζει από το σπίτι, υποθέτω. Άρα η Κίνα βέβαια θα πληγεί, αλλά μπορεί να διαχειριστεί το επίπεδο του πόνου που θα υποστεί».

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι ο πόλεμος έφερε πιο κοντά Κίνα και Ρωσία, με τον περίφημο αγωγός φυσικού αερίου Power of Siberia, που συζητιόταν επί πολλά χρόνια χωρίς να προχωρά, τώρα να προωθείται.

«Λυπάμαι πολύ»

Έτσι, ο Φρίμαν βλέπει παράλογη εν τέλει την πρόσφατη αντίδραση του Τραμπ που αντί να υιοθετήσει μια στρατηγική εξόδου μετά το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ από τους Ιρανούς, εκείνο κλιμάκωσε με αποκλεισμό αναγκάζοντας φυσικά τους Ιρανούς να αποσύρουν την προσφορά του και τώρα επιστρέψαμε ουσιαστικά στο κλείσιμο και να απομακρυνθούμε ακόμα περισσότερο από τη διπλωματία.

«Η απάντηση του Ντόναλντ Τραμπ σε αυτό ήταν ουσιαστικά εντελώς παράλογη. Ήταν να κλείσει την πόρτα και να της βάλει λουκέτο, να τη σφραγίσει. Αυτό μεγιστοποιεί την πίεση σε κάθε οικονομία του κόσμου. Βασικά θα ρίξει την παγκόσμια οικονομία σε ύφεση. Εξασφαλίζει υψηλότερες τιμές βενζίνης για τους Αμερικανούς καταναλωτές, που είναι η βασική ανησυχία του προέδρου καθώς αντιμετωπίζει τις ενδιάμεσες εκλογές. Και χαρακτηριστικά έχει χειριστεί όλο αυτό το ζήτημα με δημόσιες μεγαλοστομίες και δηλώσεις που φαίνονται εντελώς αποκομμένες από την πραγματικότητα. Για παράδειγμα, τώρα ισχυρίζεται ότι το Ιράν συμφώνησε σε όλα. Αν το Ιράν συμφώνησε σε κάτι, τότε γιατί κάνουμε αυτό που κάνουμε; Γιατί δεν συνομιλούμε; Το Ιράν λέει ότι δεν έχει συμφωνήσει σε τίποτα. Άρα η αξιοπιστία του Ιράν σε αυτό το θέμα είναι, λυπάμαι που το λέω ως Αμερικανός, πολύ μεγαλύτερη από εκείνη των ΗΠΑ» σημειώνει με απογοήτευση.