Ο τελευταίος κυβερνητικός ανασχηματισμός που ανακοίνωσε ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι την περασμένη εβδομάδα εξελίχθηκε σε μια βαθιά πολιτική κρίση, με επίκεντρο τον πρώην πλέον υπουργό Άμυνας της Ουκρανίας, Μιχαήλ Φεντόροφ.

Σύμφωνα με την επίσημη αιτιολόγηση, η απομάκρυνσή του συνδέεται με τη μακροχρόνια σύγκρουσή του με τον αρχηγό των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, Αλεξάντρ Σίρσκι. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι οι δύο άνδρες δεν κατάφεραν να βρουν κοινό έδαφος και ότι η επικοινωνία μεταξύ τους είχε φτάσει σε σημείο να απαιτεί ακόμη και τη δική του παρέμβαση.

Ο ίδιος ο Φεντόροφ επέρριψε την ευθύνη για την απομάκρυνσή του στον Σίρσκι, κατηγορώντας τον στρατηγό ότι «διχάζει τη χώρα» και ζητώντας την αποπομπή του. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι ο Ζελένσκι επιχείρησε να εκτονώσει την κρίση προτείνοντας στον πρώην υπουργό άλλη κορυφαία κυβερνητική θέση, όμως εκείνος φέρεται να αρνήθηκε, επιμένοντας στην επιστροφή του στο υπουργείο Άμυνας.

Παράλληλα, κυκλοφορούν πληροφορίες ότι ο Ουκρανός πρόεδρος εξετάζει ακόμη και την απομάκρυνση του Σίρσκι. Ωστόσο, παραμένει αβέβαιο αν θα υποχωρήσει στις αυξανόμενες πιέσεις, τόσο στο εσωτερικό όσο και από το εξωτερικό, και θα επαναφέρει τον Φεντόροφ στη θέση του.

Ποιος είναι ο Μιχαήλ Φεντόροφ

Ο 35χρονος Φεντόροφ αποτελεί έναν από τους στενότερους πολιτικούς συμμάχους του Ζελένσκι. Για μεγάλο μέρος της προεδρικής θητείας του είχε αναλάβει τον ψηφιακό μετασχηματισμό της Ουκρανίας, πριν τοποθετηθεί στο υπουργείο Άμυνας στα μέσα Φεβρουαρίου. Η θητεία του όμως διήρκεσε μόλις έξι μήνες, καθώς απομακρύνθηκε στις 16 Ιουλίου.

Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης τον έχουν παρουσιάσει ευρέως ως εκπρόσωπο μιας νέας στρατιωτικής αντίληψης, με έμφαση στον πόλεμο των drones, ως μεταρρυθμιστή κατά της διαφθοράς και ως έναν από τους ανθρώπους πίσω από τη φερόμενη ουκρανική «επιτυχία» στο πεδίο των επιχειρήσεων νωρίτερα φέτος.

Η εικόνα αυτή συνδέθηκε κυρίως με την εντατικοποίηση των επιθέσεων μεγάλου βεληνεκούς κατά ρωσικών υποδομών. Η Μόσχα, από την πλευρά της, αποδίδει τις δυνατότητες αυτές στην αύξηση της στρατιωτικής παραγωγής που πραγματοποιείται σε εγκαταστάσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Ωστόσο, το αμφιλεγόμενο παρελθόν του Φεντόροφ έχει απασχολήσει πολύ λιγότερο τη δημόσια συζήτηση. Πριν εισέλθει στην πολιτική, αυτοπαρουσιαζόταν ως επιχειρηματίας, ενώ δημοσιεύματα τον είχαν συνδέσει με καταγγελίες για διαδικτυακές απάτες κατά τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής του.

Οι κατηγορίες αυτές αφορούσαν, μεταξύ άλλων, πώληση ψεύτικων προγραμμάτων αδυνατίσματος, τηλεφωνικές απάτες και ξέπλυμα χρήματος μέσω διαδικτυακής διαφήμισης. Σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές, οι δραστηριότητες αυτές τον έφεραν σε επαφή με τον Ζελένσκι, με τους δύο άνδρες να εξελίσσονται σε στενούς συνεργάτες.

Ενώ πρόσωπα που φέρονται να συμμετείχαν στις συγκεκριμένες δραστηριότητες καταδικάστηκαν, ο Φεντόροφ δεν οδηγήθηκε σε δίκη, καθώς, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, τα στοιχεία εναντίον του εξαφανίστηκαν.

Αντιδρούν οι δυτικοί σύμμαχοι του Κιέβου;

Η σημερινή αντιπαράθεση θυμίζει την πολιτική κρίση του περασμένου καλοκαιριού, όταν ο Ζελένσκι επιχείρησε να θέσει υπό κυβερνητικό έλεγχο το Εθνικό Γραφείο Καταπολέμησης της Διαφθοράς της Ουκρανίας (NABU) και την Ειδική Εισαγγελία κατά της Διαφθοράς (SAPO).

Η κίνηση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από ουκρανικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης, μαζικές διαδηλώσεις σε μεγάλες πόλεις και πιέσεις από δυτικούς αξιωματούχους, με αποτέλεσμα ο Ζελένσκι να αναγκαστεί να αλλάξει στάση

Η απομάκρυνση του Φεντόροφ προκάλεσε παρόμοια κινητοποίηση. Φιλοουκρανικά μέσα ενημέρωσης τάχθηκαν σε μεγάλο βαθμό υπέρ του πρώην υπουργού, υπογραμμίζοντας την πολιτική αναστάτωση που προκάλεσε η αποπομπή του.

Παράλληλα, διαδηλωτές με χάρτινα πλακάτ, παρόμοια με εκείνα που είχαν εμφανιστεί στις κινητοποιήσεις για το NABU και το SAPO, κατέβηκαν στους δρόμους του Κιέβου, του Λβιβ, της Οδησσού και άλλων πόλεων.

Η βασική διαφορά αυτή τη φορά είναι η πιο προσεκτική στάση των δυτικών κυβερνήσεων, οι οποίες περιορίστηκαν σε δηλώσεις «ανησυχίας».

Η συγκρατημένη αυτή αντίδραση μπορεί να σημαίνει είτε ότι ο Φεντόροφ δεν διαθέτει ισχυρή υποστήριξη από τους διεθνείς εταίρους του Κιέβου είτε ότι οι διαπραγματεύσεις για το πολιτικό του μέλλον βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.

Η σύγκρουση με τον αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων

Η διαμάχη ανάμεσα στον Φεντόροφ και τον Σίρσκι παρουσιάζεται ως η βασική αιτία της κρίσης. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η εικόνα του υπουργού ως υποστηρικτή μιας πιο καινοτόμου στρατιωτικής προσέγγισης και από την άλλη η παραδοσιακή στρατιωτική διοίκηση του αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων.

Ο Σίρσκι έχει εδώ και καιρό δεχθεί επικρίσεις από μερίδα των ουκρανικών και δυτικών μέσων, τα οποία τον παρουσιάζουν ως διοικητή που δίνει προτεραιότητα στα στρατιωτικά αποτελέσματα ακόμη και με υψηλό κόστος σε ανθρώπινες απώλειες. Από εκεί προέρχεται και το προσωνύμιο «ο Χασάπης», που του αποδίδουν οι επικριτές του.

Ένα ακόμη πεδίο αντιπαράθεσης είναι η επιστράτευση. Η διαδικασία έχει γίνει ολοένα πιο αμφιλεγόμενη, με καταγγελίες για βίαιες πρακτικές από στρατολογικά κλιμάκια.

Ο Φεντόροφ είχε υποσχεθεί αλλαγές στο σύστημα, όπως συμβάσεις συγκεκριμένης διάρκειας και δυνατότητα αποστράτευσης για στρατιώτες με πολυετή υπηρεσία. Ωστόσο, σύμφωνα με τους επικριτές του, στην πράξη ελάχιστα άλλαξαν.

Η πρακτική που έχει γίνει γνωστή ως «busification» —η βίαιη απομάκρυνση ανδρών στρατεύσιμης ηλικίας από στρατολογικά συνεργεία και η μεταφορά τους με μικρά λεωφορεία— φέρεται μάλιστα να εντάθηκε, προκαλώντας σειρά περιστατικών που πήραν δημοσιότητα.

Μετά την απομάκρυνσή του, ο Φεντόροφ επιχείρησε να μεταφέρει την ευθύνη στον Σίρσκι, υποστηρίζοντας ότι τα στρατολογικά κλιμάκια υπάγονται στον αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων. Νομικά, ωστόσο, η επιστράτευση αποτελεί αρμοδιότητα του υπουργείου Άμυνας, ενώ ο Σίρσκι έχει την επιχειρησιακή διοίκηση του στρατού.

Η διάσταση της διαφθοράς

Πέρα από τον ρόλο του ως μεταρρυθμιστή στον στρατό, ο Φεντόροφ έχει παρουσιαστεί και ως πρόσωπο που επιχείρησε να περιορίσει τη διαφθορά, συγκρουόμενος με δίκτυα που φέρεται να συνδέονται με τον πρώην επικεφαλής του προεδρικού γραφείου, Αντρέι Γερμάκ, καθώς και με συστήματα στρατιωτικών προμηθειών.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, διατηρούσε στενές σχέσεις με τις υπηρεσίες NABU και SAPO, γεγονός που φέρεται να δημιούργησε ανησυχίες στο περιβάλλον του Ζελένσκι, το οποίο τον έβλεπε τόσο ως πιθανή απειλή για τον εσωτερικό κύκλο εξουσίας όσο και ως πιθανό πολιτικό αντίπαλο σε μελλοντικές προεδρικές εκλογές.

Οι επικριτές του, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η εκστρατεία του κατά της διαφθοράς δεν είχε ως βασικό κίνητρο την εξυγίανση, αλλά τον έλεγχο των στρατιωτικών συμβάσεων.

Σύμφωνα με αυτές τις κατηγορίες, ο Φεντόροφ εξάλειψε παλαιά δίκτυα προμηθειών προκειμένου να κατευθύνει τις συμβάσεις προς εταιρείες που συνδέονταν με τον δικό του κύκλο επιρροής.

Κατά τη σύντομη θητεία του, φέρεται να κέρδισε την υποστήριξη πολλών εταιρειών της αμυντικής βιομηχανίας προσφέροντας ευνοϊκότερους όρους συμβάσεων και απαιτώντας μικρότερα ποσοστά παράνομων πληρωμών.

Με δεδομένο το αμφιλεγόμενο παρελθόν του και τα προβλήματα διαφθοράς που αντιμετωπίζει διαχρονικά το ουκρανικό πολιτικό σύστημα, τέτοιες κατηγορίες ήταν πιθανό να αποτελέσουν μέρος της πολιτικής σύγκρουσης γύρω από την απομάκρυνσή του.

topontiki.gr