«Ηταν αστείο να έρχονται τα ΜΑΤ στη Γαύδο για να διαλύσουν μερικά ξύλινα καλυβάκια. Τα προσωπικά μας αντικείμενα έγιναν όλα σκουπίδια»: ο Ηλίας Παπαδόπουλος, ένας από τους ανθρώπους που μένουν για μεγάλα διαστήματα στην παραλία του Λαυρακά και ο οποίος επισκέπτεται σταθερά το νησί από το 1998 περιγράφει στο in τη ροκ εικόνα που επικράτησε στη μικρή, ακριτική Γαύδο στις 23 Απριλίου.

Είχαν προηγηθεί παρόμοιες προσπάθειες (αλλά όχι τέτοιας έντασης και αγριότητας) να κατεδαφιστούν οι καλύβες, το 2022 και το 2024.

Δύο μήνες αργότερα- και με τη φετινή καλοκαιρινή περίοδο να τρέχει ήδη- οι άνθρωποι που έμεναν στις καλύβες στον Λαυρακά παραμένουν στην παραλία, αλλά σε σκηνές.

Εν τω μεταξύ, η δήμαρχος του νησιού, Λίλιαν Στεφανάκη έχει ήδη αναφερθεί στην πρόθεση της οι περιοχές του Λαυρακά και του Αγίου Ιωάννη να λειτουργούν στα πρότυπα της Σαμαριάς και του Μπάλου, ως προστατευόμενες δηλαδή περιοχές με ειδικό καθεστώς.

Οι ξύλινες καλύβες των κατασκηνωτών μπήκαν από την αρχή στο στόχαστρο της δημάρχου Λίλιαν Στεφανάκη

«Επί της ουσίας μιλάει για πλήρη απαγόρευση της ελεύθερης κατασκήνωσης, η οποία στηρίζει οικονομικά και κοινωνικά το νησί. Η Γαύδος είναι το μόνο νησί που ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της τοπικής οικονομίας βασίζεται στο ελεύθερο κάμπινγκ. Δεν υπάρχουν εδώ ξενοδοχεία πολυτελείας» συμπεραίνει ο κ. Παπαδόπουλος.

Η θέση του Δήμου της Γαύδου

Η αλήθεια είναι πως η κατάσταση στο νησί είναι σύνθετη και ο Δήμος παρουσιάζει τα δικά του επιχειρήματα, πολλά εκ των οποίων είναι αντικειμενικά.

Καταρχάς, το σύνολο της Γαύδου εντάσσεται στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, με ό, τι αυτό συνεπάγεται για την προστασία του νησιού. Σύμφωνα με την δήμαρχο, οι καλύβες στον Λαυρακά είναι μόνιμες αυθαίρετες εγκαταστάσεις σε μια εμβληματική περιοχή για την οποία απαιτείται ένα σαφέστερο πλαίσιο προστασίας.

Η δημοτική αρχή υποστηρίζει επίσης πως το ελεύθερο camping στη Γαύδο δεν μπορεί να διεξάγεται χωρίς τους περιορισμούς που προβλέπει η ελληνική νομοθεσία για την ελεύθερη κατασκήνωση, ιδιαίτερα σε προστατευόμενες περιοχές, παραλίες, δάση και αρχαιολογικούς χώρους.

Σύντομη παρένθεση για μια απαραίτητη σημείωση: όσες φορές επιχειρήσαμε να μιλήσουμε με την κ. Στεφανάκη στο πλαίσιο του ρεπορτάζ, για λόγους αντικειμενικότητας και δεοντολογίας, η ίδια δεν έδειξε προθυμία να μιλήσει μαζί μας.

Πρόλαβε πάντως να μας πει σε μία από τις κλήσεις μας, πως τα ΜΑΤ στη Γαύδο δεν ήρθαν με δική της πρόσκληση, πως η εντολή για την απομάκρυνση των καλυβών ήταν της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης και πως ο Δήμος ασχολείται με τις αρμοδιότητες του στο νησί, όπως για παράδειγμα την καθαριότητα και το ζήτημα της διαχείρισης του νερού.

Αρχαίες πέτρες και νόμοι που δεν λαμβάνουν υπ’ όψιν την τοπική ιδιαιτερότητα

Πίσω, στο χρονοδιάγραμμα των γεγονότων, τρεις μέρες μετά την κατεδάφιση των καλυβών ο Δήμος προχώρησε σε ανακοίνωση – μέσω ποστ στο λογαριασμό του στο facebook – επικαλούμενος έγγραφο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Χανίων από το 2016.

Η ανακοίνωση έλεγε τα εξής:

«ΜΕ ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΕΤΡΕΣ Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ΚΑΒΑΤΖΩΝ ΣΤΟΝ ΑΗ ΓΙΑΝΝΗ-ΛΑΥΡΑΚΑ (έγγραφο).

Όταν μιλά η Εφορεία Αρχαιοτήτων για χρήση υλικών από αρχαιολογικό χώρο, τα υπόλοιπα απλώς δεν στέκουν.

Τις τελευταίες ημέρες επιχειρείται να παρουσιαστεί μια παράνομη κατάσταση ως “ελευθερία” και μια θεσμική υποχρέωση του κράτους ως «καταστολή».

Η πραγματικότητα, όμως, είναι καταγεγραμμένη επίσημα εδώ και χρόνια.

Σύμφωνα με έγγραφο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Χανίων, ήδη από το 2016 (υπάρχουν έγγραφα που απευθύνονται στον Εισαγγελέα), στην περιοχή Άη Γιάννη – Λαυρακά έχουν καταγραφεί μόνιμες αυθαίρετες κατασκευές εντός της Ζώνης Α απόλυτης προστασίας αρχαιολογικού χώρου.

Στην περιοχή αυτή εντοπίζονται:

– λείψανα αρχαίων κτηρίων

– λαξευτές κατασκευές

– τάφοι ρωμαϊκής εποχής

– τμήμα ρωμαϊκού υδραγωγείου

Και το πιο κρίσιμο:

Καταγράφεται ρητά ότι στις κατασκευές αυτές (καβάτζες) έχουν χρησιμοποιηθεί πέτρες από αρχαία δομικά υλικά, δηλαδή υλικά που προέρχονται από τον ίδιο τον αρχαιολογικό χώρο.

Για τον λόγο αυτό, η αρμόδια υπηρεσία ζητά την άμεση απομάκρυνσή τους, καθώς απαγορεύεται κάθε αλλοίωση του εδάφους και κάθε μορφή δόμησης στην περιοχή.

Ας συνοψίσουμε:

Δεν πρόκειται για “καλύβες” ή “εναλλακτικό τρόπο ζωής”. Πρόκειται για μια κατάσταση που προσβάλλει και υποβαθμίζει έναν προστατευόμενο αρχαιολογικό χώρο.

Η προστασία της περιοχής αποτελεί θεσμική υποχρέωση του κράτους, που υλοποιείται από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Ο Δήμος ενεργεί σύμφωνα με τις αρμοδιότητές του. Όσοι μιλούν για προστασία της Γαύδου, οφείλουν πρώτα να σεβαστούν την ιστορία του. Και η ιστορία αυτή δεν μπορεί να χτίζεται με πέτρες από αρχαιολογικούς χώρους!.

Τέλος, ο λαϊκισμός είναι εύκολος κύριοι συνάδελφοι της αντιπολίτευσης. Η ευθύνη απέναντι σε έναν προστατευόμενο τόπο είναι το δύσκολο. Η ευθύνη ασκείται με παρουσία και όχι με ανούσια πυροτεχνήματα στα τοπικά ΜΜΕ».

«Νομοθετεί έχοντας ως βάση τη γενική εικόνα, όχι τόσο μικρές και απομακρυσμένες κοινωνίες. Ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης σε αυτά τα μέρη είναι να αναδεικνύει τις εξαιρέσεις που υπάρχουν στον τόπο με βάση την τοπική ιδιαιτερότητα» σημειώνει ο κ. Κυριακόπουλος.

Ποιος καθάρισε τα σπασμένα

Την ίδια στιγμή, οι κατασκηνωτές του Λαυρακά αλλά και η αντιπολίτευση βλέπουν ένα παράδοξο στην επιχείρηση κατεδάφισης των καλυβών.

«Γίνεται ιδιαίτερη επίκληση στην οικολογική καταστροφή αυτού του τόπου εξαιτίας των καλυβών, όμως αυτό που μας προκαλεί μεγάλη εντύπωση είναι πως ούτε η αποκεντρωμένη διοίκηση, ούτε ο δήμος είχαν σχέδιο για την απομάκρυνση των σκουπιδιών που προκάλεσε η κατεδάφιση. Φρόντισαν να έχουν σχέδιο κατεδάφισης, αλλά όχι εκκαθάρισης» σχολιάζει ο κ. Κυριακόπουλος.

«Ηρθαν για δυο-τρεις μέρες κάποιοι εργάτες, έκαναν ένα μάζεμα εντελώς προβληματικό και τελικά μείναμε εμείς να καθαρίζουμε την περιοχή» προσθέτει ο κατασκηνωτής που επισκέπτεται και διαμένει στο νησί εδώ και 30 χρόνια.

Σημειώνεται πως τόσο κατά τη διάρκεια της διάλυσης των καλυβών, όσο και της απομάκρυνσης των υλικών, στις παραπάνω επιχειρήσεις την εμφάνιση του με επιθετικό τρόπο, όπως καταγγέλουν κατασκηνωτές και αντιπολίτευση, έκανε ο αδελφός της δημάρχου χρησιμοποιώντας πολλές φορές χειρονομίες, βρισιές και χειροδικία, όπως καταγγέλθηκε.

Σε κάθε περίπτωση, ο κ. Παπαδόπουλος  λέει πως η διαφορά της καθαριότητας ανάμεσα στον Λαυρακά, όπου αναλαμβάνει δράση η πρωτοβουλία Gavdos Sea Front Collective, σε σύγκριση με άλλα μέρη του νησιού, είναι κραυγαλέα.

Ο ίδιος περιγράφει ένα χαρακτηριστικό περιστατικό:

«Στην Τρυπητή, την κύρια πύλη εισόδου των μεταναστών, υπάρχουν συχνά αμάζευτα σκουπίδια, απομεινάρια από τις λέμβους. Σε μία περίπτωση, ένα μικρό σκάφος έπεσε στις ξέρες. Τηλεφωνήσαμε ξανά και ξανά στις υπηρεσίες του δήμου για να έρθουν να το μαζέψουν. Επισημάναμε πως πρέπει να αντληθεί το πετρέλαιο από τη θάλασσα. Τελικά, το σκάφος έσπασε, όλες οι παραλίες της βορειοδυτικής ακτής γέμισαν με τα απομεινάρια του και η περιοχή μύριζε πετρέλαιο επί δύο μήνες. Αυτό το σκάφος το μαζέψαμε εμείς. Υπάρχουν ακόμα σκουπίδια στον βυθό που σκοπεύουμε να βουτήξουμε και να ανασύρουμε».

Πολυετής η κόντρα κατασκηνωτών και Δήμου

Κατασκηνωτές και αντιπολίτευση σημειώνουν πως εδώ και έξι χρόνια λίγο πριν το ξεκίνημα της καλοκαιρινής σεζόν «η δήμαρχος προχωρά σε μια επιθετική κίνηση που ταράζει τις ισορροπίες στο νησί».

Οι ίδιοι εξιστορούν τα γεγονότα: «στην αρχή ήταν οι ντουζιέρες στις οποίες μπήκε κερματοδέκτης έτσι ώστε να πληρώνει ο κόσμος για να κάνει ένα ντους στην παραλία. Μετά ήρθε η απαγόρευση του γυμνισμού. Ακολούθησε η έξαρση της γαστρεντερίτιδας, όπου νόσησε ολόκληρο το νησί. Δεν είχαν ούτε ένα μπουκάλι νερό να πιούν οι άνθρωποι. Δεν υπήρχαν φάρμακα στο φαρμακείο του ιατρείου. Η δήμαρχος δίωξε τον γιατρό του νησιού επειδή ο ίδιος έθεσε το ερώτημα για την ποιότητα του νερού. Τώρα ήρθε η κατεδάφιση των καλυβών. Δημιουργούνται διαρκώς κρίσεις».

Τον Ιούνιο του 2023 άλλο ένα περιέργο περιστατικό έλαβε χώρα στη μικρή, ακριτική Γαύδο.

Κατασκηνωτής επισκέπτης που είχε λάβει μέρος σε αθλητική διοργάνωση του δήμου κατήγγειλε πως έπεσε θύμα ξυλοδαρμού από δυο αιρετούς. Σύμφωνα με τον κατασκηνωτή, τον χτύπησαν και τον πέταξαν από μια σκάλα με αποτέλεσμα να τραυματιστεί στο σώμα και στο κεφάλι του.

Κατά τον ίδιο, παρών στο περιστατικό ήταν και ο μοναδικός αστυνομικός του νησιού, ο οποίος τον μετέφερε με το περιπολικό στο Περιφερειακό Ιατρείο Γαύδου. Η κ. Στεφανάκη είχε κάνει τότε λόγο για υπερβολές και για προσπάθεια της αντιπολίτευσης να αμαυρώσει το έργο της δημοτικής αρχής.

Ο επικεφαλής της αντιπολίτευσης με τη σειρά του κάνει λόγο για μια γενικώς εριστική συμπεριφορά της δημάρχου, από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησε η θητεία της.

«Κάθε φορά που καταθέτουμε μία πρόταση, το δημοτικό συμβούλιο μετατρέπεται σε αρένα. Πριν από ενάμιση χρόνο είχαμε προτείνει να τοποθετηθεί ένα προστατευτικό κιγκλίδωμα στο μονοπάτι που συνδέει την περιοχή του Αϊ Γιάννη με τον Λαυρακά, μια αρκετά επικίνδυνη διαδρομή από την οποία περνούν εκατοντάδες άνθρωποι καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Εγινε πανικός στο δημοτικό συμβούλιο. Η δήμαρχος μας απάντησε πως δεν είναι δική της δουλειά, αλλά της εφορείας αρχαιοτήτων».

H ιστορία της Εφης Γεωργακά Λιουγάκη, η οποία επέλεξε πριν από κάποια χρόνια να μετακομίσει μόνιμα στη Γαύδο από την Αθήνα, έχει επίσης ενδιαφέρον σε σχέση με το πως αντιμετωπίζονται οι άνθρωποι που επιλέγουν να ζήσουν σε αυτό το απομακρυσμένο μέρος της Ελλάδας.

Η κ. Λιουγάκη, παντρεύτηκε στο νησί και δημιούργησε εκεί την οικογένεια της. Οταν τα τρία παιδιά της άρχισαν να μεγαλώνουν, την εμφάνισή του έκανε το πρόβλημα της σχολικής εκπαίδευσης τους καθώς στο νησί δεν λειτουργεί Γυμνάσιο. Η κ. Λιουγάκη πάλεψε σθεναρά επί δύο χρόνια για το δικαίωμα να λειτουργεί γυμνάσιο στο νησί. Εντωμεταξύ, εκλέχθηκε δημοτική σύμβουλος το 2019 με την ομάδα της κ. Στεφανάκη.

Οπως περιγράφει στο in η κ. Λιουγάκη:

«Μετά από δύο χρόνια παραιτήθηκα. Έβλεπα πράγματα που δεν μου άρεσαν. Δεν ήταν εύκολο να έχουμε άποψη μέσα στο συμβούλιο. Η δήμαρχος δεν με υποστήριξε στον αγώνα μου να λειτουργήσει Γυμνάσιο στη Γαύδο. Μου απαντούσε πως και στο παρελθόν όλοι οι κάτοικοι, όταν έφταναν τα παιδιά τους σε αυτή την ηλικία έφευγαν από το νησί. Στη Γαύδο υπάρχουν άνθρωποι που το όραμα τους είναι το νησί να γίνει βιώσιμο για νέες οικογένειες. Δυστυχώς, αυτό το όραμα δεν υποστηρίζεται».

Μετά απο πολύ αγώνα, η κ. Λιουγάκη κατάφερε να λειτουργήσει το Γυμνάσιο του νησιού, όμως το κλίμα απομόνωσης που σύμφωνα με την ίδια καλλιεργείται στο νησί την οδήγησαν στην απόφαση να μετακομίσει με τα παιδιά της στο Ηράκλειο Κρήτης.

Οι κατασκηνωτές που παραμένουν στη Γαύδο βλέπουν να διαμορφώνεται μια σκοτεινή κατάσταση.

«Σε ένα μέρος τόσο απομακρυσμένο, με ανύπαρκτες υποδομές και λιγοστό πληθυσμό, σε ένα μέρος που η ζωή είναι εξαιρετικά δύσκολη, δεν υπάρχει βενζινάδικο, δεν υπάρχει φαρμακείο, υπάρχει ένα ΑΤΜ το οποίο τον περισσότερο καιρό δεν λειτουργεί, σε αυτό το μέρος, κάποιοι άνθρωποι επιλέγουν να έρθουν και να ζήσουν. Ζουν σε αρμονία με τον τόπο και με σεβασμό προς τη Γαύδο. Αυτούς τους ανθρώπους που έρχονται στο νησί επί 40 χρόνια, η τωρινή δημοτική αρχή τους στοχοποιεί και τους διώχνει».

Οι ίδιοι, βλέπουν μια προσπάθεια ριζικής επέμβασης στο κοινωνικό και οικονομικό μοντέλου του νησιού, χωρίς καμία διαβούλευση με τους κατοίκους.

«Αυτό που καταλαβαίνουμε είναι πως όταν τα αγνά τοπία ερημοποιούνται, είναι πολύ πιο εύκολο να τα εκμεταλλευτείς στο όνομα της ανάπτυξης» συμπυκνώνει τους φόβους αυτών των ανθρώπων, ο κ. Παπαδόπουλος.