Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 79 ετών ο Σπύρος Χαλβατζής, μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες και ιστορικές φυσιογνωμίες του ΚΚΕ, αφήνοντας πίσω του μια πολιτική διαδρομή που ξεκίνησε πολύ πριν από τη Μεταπολίτευση και διήρκεσε περισσότερες από έξι δεκαετίες.

Ήταν από εκείνα τα στελέχη του ΚΚΕ που μπορούσες να διαφωνείς ριζικά μαζί τους, δύσκολα όμως αμφισβητούσες τη συνέπεια ανάμεσα σε αυτά που έλεγαν και σε αυτά που έκαναν. Ο Χαλβατζής είχε επιπλέον κάτι που δεν ήταν πάντοτε αυτονόητο για ένα κορυφαίο κομματικό στέλεχος: πηγαία λαϊκότητα, αυθορμητισμό, ευθύ λόγο και ένα ιδιαίτερο χιούμορ, που συχνά έκανε ακόμη και τις σκληρές πολιτικές αντιπαραθέσεις του να ακούγονται διαφορετικά.

Το ΚΚΕ τον αποχαιρέτησε ως έναν κομμουνιστή που «για πάνω από έξι δεκαετίες έδωσε όλες του τις δυνάμεις» στην υπόθεση του κόμματος, της εργατικής τάξης και των κοινωνικών αγώνων.

Από γουνεργάτης στην Καστοριά, εξόριστος στη Γυάρο

Ο Σπύρος Χαλβατζής γεννήθηκε το 1947 στην Κοζάνη. Η πολιτική του διαδρομή δεν ξεκίνησε σε κάποιο φοιτητικό αμφιθέατρο. Τελείωσε το επτατάξιο νυχτερινό Γυμνάσιο, ενώ παράλληλα εργαζόταν, μεταξύ άλλων, ως γουνεργάτης στην Καστοριά. Μόλις το 1962 οργανώθηκε στη Νεολαία ΕΔΑ και μέχρι το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 ήταν γραμματέας της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη στην Καστοριά.

Την ίδια ημέρα του πραξικοπήματος συνελήφθη. Ήταν μόλις 20 ετών.

Ακολούθησαν Γυάρος, Λέρος και Ωρωπός, τόποι εξορίας που σημάδεψαν τη γενιά των αγωνιστών της αντιδικτατορικής αντίστασης. Απολύθηκε το 1970, υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία και στη συνέχεια δούλεψε στις παράνομες οργανώσεις του ΚΚΕ. Μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου συνελήφθη ξανά, τον Νοέμβριο του 1973, και οδηγήθηκε πάλι στη Γυάρο, από όπου απελευθερώθηκε με την πτώση της χούντας, στις 24 Ιουλίου 1974.

Χρόνια αργότερα, μιλώντας για εκείνη την εποχή, συνόψιζε με μία φράση τι ήταν αυτό που τους επέτρεπε να αντέξουν: «Η πίστη στην ιδεολογία μας, στον αγώνα, στα δίκαια της εργατικής τάξης, του λαού, μας κρατούσαν όρθιους, ανυπότακτους».

Δεν ήταν για τον ίδιο μια ιστορική ανάμνηση που έβγαινε από το συρτάρι στις επετείους. Παρέμεινε ενεργός στον Σύνδεσμο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών 1967-1974 (ΣΦΕΑ), του οποίου διετέλεσε και πρόεδρος, επιμένοντας μέχρι τα τελευταία χρόνια στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.

Ο γραμματέας της ΚΝΕ και τα χρόνια στην ηγεσία του ΚΚΕ

Μετά τη Μεταπολίτευση η άνοδός του στην κομματική ιεραρχία ήταν γρήγορη. Στο 10ο Συνέδριο του ΚΚΕ, τον Μάιο του 1978, εξελέγη στην Κεντρική Επιτροπή, ενώ από το 1979 έως το 1986 διετέλεσε γραμματέας του Κεντρικού Συμβουλίου της ΚΝΕ.

Ήταν μια περίοδος ιδιαίτερα σημαντική για την κομμουνιστική νεολαία, με την ΚΝΕ να αποκτά μεγάλη παρουσία στα πανεπιστήμια, στους χώρους εργασίας και στο νεολαιίστικο κίνημα, ενώ το Φεστιβάλ ΚΝΕ – «Οδηγητή» εδραιωνόταν ως ένας από τους μακροβιότερους πολιτικούς και πολιτιστικούς θεσμούς της Μεταπολίτευσης.

Το 1986 εξελέγη στο Πολιτικό Γραφείο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, όπου παρέμεινε έως το 2009. Έζησε έτσι από την πρώτη γραμμή και τις μεγάλες εσωτερικές αναταράξεις του κομμουνιστικού κινήματος, την κατάρρευση των καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης και τη μεγάλη κρίση και διάσπαση του ΚΚΕ στις αρχές της δεκαετίας του ’90.

Παρέμεινε στο ΚΚΕ. Και παρέμεινε μέχρι το τέλος.

Η Αθήνα και η Βουλή

Πριν περάσει στα κοινοβουλευτικά έδρανα, είχε μακρά διαδρομή στην Αυτοδιοίκηση. Από το 1994 έως το 2002 ήταν νομαρχιακός σύμβουλος Αθήνας, επικεφαλής της «Νομαρχιακής Αγωνιστικής Συνεργασίας», ενώ το 2002 και το 2006 έδωσε τη μάχη για τον Δήμο Αθηναίων με τη «Συμπαράταξη για την Αθήνα», παραμένοντας δημοτικός σύμβουλος μέχρι το 2007.

Και εκεί φαινόταν το πολιτικό του στίγμα. Όταν το 2002 ρωτήθηκε ποιο θα ήταν το πρώτο μέτρο του για την Αθήνα, δεν μπήκε σε τεχνοκρατικές λεπτομέρειες: «Στο προσκήνιο οι άνθρωποι και τα προβλήματά τους», απάντησε. Και όταν ρωτήθηκε ποιο θα ήταν το τελευταίο μέτρο του, η απάντηση ήταν απολύτως… Χαλβατζής: «Δεν υπάρχει τελευταίο».

Το 2007 εξελέγη βουλευτής Β΄ Αθηνών με το ΚΚΕ και παρέμεινε στη Βουλή σε διαδοχικές κοινοβουλευτικές περιόδους έως το 2014. Ήταν τα χρόνια που η Ελλάδα πέρασε από την προ κρίσης περίοδο στα μνημόνια, στις μεγάλες διαδηλώσεις, στις περικοπές και στη δραματική ανατροπή του πολιτικού σκηνικού.

Στη Βουλή ο λόγος του παρέμενε αυτός που είχε πάντα: χωρίς πολλές περιστροφές και χωρίς ιδιαίτερη διάθεση να στρογγυλεύει τις λέξεις.

Όταν το 2013 κυβερνητικοί βουλευτές μιλούσαν για «κοσμογονία» και «εκσυγχρονισμό» μέσω του πολυνομοσχεδίου, εκείνος απάντησε ότι δεν επρόκειτο για κοσμογονία αλλά για «κοσμοχαλασιά στη λαϊκή οικογένεια». Και όταν άκουγε ότι τα μέτρα λαμβάνονταν για τη «σωτηρία της χώρας», η απάντησή του ήταν εξίσου χαρακτηριστική: «Δεν σώζετε τη χώρα. Το κεφάλαιο σώζετε και τους επιχειρηματικούς ομίλους».

Ακόμη και σε μια συζήτηση για τα σκουπίδια στην Αττική, όταν επιχειρήθηκε να επιμεριστούν γενικώς οι ευθύνες, χρησιμοποίησε την παλιά λαϊκή έκφραση που ταίριαζε απόλυτα στο ύφος του: «Ευθυνόμαστε γενικώς και αορίστως όλοι; Όχι… Ποιος έχει το μαχαίρι, ποιος έχει το πεπόνι, ποιος αποφασίζει;»

Αυτός ήταν σε μεγάλο βαθμό ο Χαλβατζής: πολιτική θέση ειπωμένη με τη γλώσσα που μπορούσε να ακουστεί και στο καφενείο, στο εργοστάσιο ή σε μια συγκέντρωση, χωρίς να χρειάζεται μετάφραση.

«Οι Απείθαρχοι» – Ένας τίτλος σχεδόν αυτοβιογραφικός

Λίγο πριν από τον θάνατό του κυκλοφόρησε από τη Σύγχρονη Εποχή το βιβλίο του «Οι Απείθαρχοι – Μια ζωή δοσμένη στον αγώνα», ένα προσωπικό και πολιτικό οδοιπορικό από τα μετεμφυλιακά χρόνια, τις διώξεις και τη δικτατορία έως τις μεταγενέστερες δεκαετίες. Ο τίτλος μοιάζει εκ των υστέρων να περιγράφει και τον ίδιο.

Ο Σπύρος Χαλβατζής ανήκε σε μια γενιά πολιτικών στελεχών που διαμορφώθηκε πολύ διαφορετικά από τις επόμενες. Εργάτης πριν γίνει επαγγελματικό πολιτικό στέλεχος, Λαμπράκης πριν γίνει κομμουνιστής ηγέτης, εξόριστος πριν γίνει βουλευτής.

Δεν εγκατέλειψε ποτέ τις πολιτικές και ιδεολογικές του βεβαιότητες και ασφαλώς αυτό σήμαινε ότι είχε σκληρές συγκρούσεις και αντιπάλους. Ωστόσο, η σεμνότητα και το προσωπικό του ύφος τού είχαν εξασφαλίσει εκτίμηση που ξεπερνούσε τα κομματικά σύνορα. Οι σημερινές αναφορές ανθρώπων από διαφορετικούς χώρους στην εντιμότητα, το ήθος και τη συνέπειά του είναι ενδεικτικές.

Κυρίως, όμως, ο Χαλβατζής έμεινε μέχρι το τέλος αναγνωρίσιμος ως ο ίδιος άνθρωπος. Με τη χαρακτηριστική φωνή, το αυθόρμητο χαμόγελο, τις λαϊκές εκφράσεις και εκείνον τον ευθύ τρόπο με τον οποίο μπορούσε να περάσει από μια ιστορία της εξορίας σε μια πολιτική καταγγελία.

Ένας άνθρωπος που είχε γνωρίσει τη Γυάρο στα 20 του χρόνια και τη Βουλή στα 60 του, χωρίς –τουλάχιστον στον τρόπο που μιλούσε και στεκόταν– να δείχνει ότι ξέχασε ποτέ από πού ξεκίνησε. Και ίσως γι’ αυτό ο τίτλος που επέλεξε ο ίδιος για το τελευταίο του βιβλίο να αποτελεί και τον πιο ταιριαστό αποχαιρετισμό: Ένας από τους «Απείθαρχους».

topontiki.gr